მემკვიდრეობის განაწილების დავა: სამართლებრივი ჩარჩო
მემკვიდრეობის განაწილების დავა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის მემკვიდრეობის წესების ფარგლებში წარიმართება, და მისი სწორი წარმოებისთვის პირველ რიგში მნიშვნელოვანია ორი საკითხი: როდის გაიხსნა სამკვიდრო და ვინ შეიძლება იყოს მემკვიდრე. სამოქალაქო კოდექსის 1320-ე მუხლის თანახმად, სამკვიდროს გახსნის დროდ ითვლება მამკვიდრებლის გარდაცვალების დღე ან პირის გარდაცვლილად გამოცხადების შესახებ სასამართლოს გადაწყვეტილების ძალაში შესვლის დღე. ეს დღე საყრდენია იმისთვისაც, დადგინდეს, ვინ იყო მემკვიდრეობის დროს ცოცხალი და ვის ექნებოდა მემკვიდრეობის უფლება.
განაწილების დავაში თითოეული მხარე საკუთარ წილს იცავს — ერთი კანონით მემკვიდრეობის წესების მიხედვით, მეორე ანდერძით. დავის საგანი ხშირია აგრეთვე ის, თუ ვინ არ შეიძლება ჩაითვალოს მემკვიდრედ — ამ საკითხს უღირსი მემკვიდრის ინსტიტუტი აწესრიგებს, რომლის გამოყენებაც მხოლოდ სასამართლოს მიერ არის შესაძლებელი.
ვინ შეიძლება იყოს მემკვიდრე
სამოქალაქო კოდექსის 1307-ე მუხლი განსაზღვრავს მემკვიდრეთა წრეს. კანონით მემკვიდრეობისას მემკვიდრეები შეიძლება იყვნენ პირები, რომლებიც ცოცხლები იყვნენ მამკვიდრებლის სიკვდილის მომენტისათვის, და აგრეთვე მამკვიდრებლის შვილები, რომლებიც მისი გარდაცვალების შემდეგ ცოცხალი დაიბადებიან. ანდერძით მემკვიდრეობისას მემკვიდრეები შეიძლება იყვნენ პირები, რომლებიც ცოცხლები იყვნენ მამკვიდრებლის სიკვდილის მომენტისათვის, აგრეთვე ისინი, რომლებიც ჩაისახნენ მის სიცოცხლეში და დაიბადნენ მისი გარდაცვალების შემდეგ, მიუხედავად იმისა, მისი შვილები არიან ისინი თუ არა, ასევე იურიდიული პირები.
ეს ნორმა დავის მომზადებისას ორმხრივ მნიშვნელობას იძენს: ერთის მხრივ, ის ადგენს წრეს იმ პირთა, რომლებსაც მემკვიდრეობის უფლება შეიძლება ჰქონდეთ; მეორეს მხრივ, ის იძლევა საფუძველს გამოირიცხოს ის პირები, რომლებიც სამკვიდროს გახსნის მომენტისთვის აღარ იყვნენ ცოცხლები და ჩაისახნენ მამკვიდრებლის სიცოცხლეში. დაბადებისა და სიკვდილის დოკუმენტები ამ დავის ცენტრალური მტკიცებულებებია.
უღირსი მემკვიდრე და მემკვიდრეობის უფლების ჩამორთმევა
სამოქალაქო კოდექსის 1310-ე მუხლის თანახმად, არც კანონით და არც ანდერძით მემკვიდრე არ შეიძლება იყოს პირი, რომელიც განზრახ ხელს უშლიდა მამკვიდრებელს მისი უკანასკნელი ნების განხორციელებაში და ამით ხელს უწყობდა თავისი ან მისი ახლობელი პირების მოწვევას მემკვიდრეებად ან სამკვიდროში მათი წილის გაზრდას, ანდა ჩაიდინა განზრახი დანაშაული ან სხვა ამორალური საქციელი მოანდერძის მიერ ანდერძში გამოთქმული უკანასკნელი ნება-სურვილის საწინააღმდეგოდ — თუ ეს გარემოებანი დადასტურებული იქნება სასამართლოს მიერ.
1312-ე მუხლი ავსებს ამ წესს პროცესუალური პირობით: გარემოება, რომელიც უღირსი მემკვიდრისათვის მემკვიდრეობის უფლების ჩამორთმევის საფუძველს წარმოადგენს, დადგენილ უნდა იქნეს სასამართლოს მიერ იმ პირის სარჩელით, რომლისთვისაც მემკვიდრეობის უფლების ჩამორთმევა უღირსი მემკვიდრისათვის განსაზღვრულ ქონებრივ შედეგებს იწვევს. ასეთი დავის მომზადება მოითხოვს იმ ფაქტების ზუსტ დაფიქსირებას, რაც უღირსებას ადასტურებს — განზრახულებას, ქმედების ხასიათს და კავშირს ანდერძის შინაარსთან.