საჯარო რეესტრი უძრავ ნივთებზე უფლებათა რეესტრით არ ამოიწურება: მასში გაერთიანებულია მოძრავ ნივთებსა და არამატერიალურ ქონებრივ სიკეთეებზე უფლებათა, საჯარო-სამართლებრივი შეზღუდვის, საგადასახადო გირავნობის/იპოთეკის, მეწარმეთა და არაკომერციულ იურიდიულ პირთა, სამისამართო და ეკონომიკურ საქმიანობათა რეესტრები, და კანონმდებლობით გათვალისწინებულია ფაქტორინგის რეესტრიც. ამ გვერდზე თქვენ ნახავთ, როგორ წარმოებს თითოეული მათგანი, რა რეგისტრირდება მასში, რა ვალდებულებები აქვთ განმცხადებლებს და რომელი წესები არის გადამწყვეტი თქვენი უფლებებისთვის.
მოძრავ ნივთებსა და არამატერიალურ ქონებრივ სიკეთეზე უფლებათა რეესტრი
ამ რეესტრში რეგისტრირდება: გირავნობა; ლიზინგი; საბანკო გარანტია; მხოლოდ ის ფინანსური გირავნობა, რომლის საგანია საკრედიტო მოთხოვნა ფინანსური გირავნობის შესახებ კანონით განსაზღვრულ შემთხვევაში; აგრეთვე იპოთეკით დაცული ობლიგაციების შესახებ კანონით გათვალისწინებული უზრუნველყოფის აქტივები. გირავნობის უფლების წარმოშობისთვის აუცილებელია მისი რეგისტრაცია საჯარო რეესტრში, ხოლო შეზღუდული პასუხისმგებლობის საზოგადოებისა და კომანდიტური საზოგადოების პარტნიორთა წილებზე გირავნობა რეგისტრირდება მეწარმეთა და არასამეწარმეო იურიდიულ პირთა რეესტრში.
განმცხადებელს კი ეკისრება შეტყობინების მოვალეობა: შეტყობინების საფუძველზე უფლების რეგისტრაციის, ცვლილების ან შეწყვეტის მოთხოვნით განცხადების წარმომდგენი კრედიტორი ან მოვალე ვალდებულია რეგისტრაციის შესახებ ინფორმაცია მეორე მხარეს რეგისტრაციიდან ერთი კვირის ვადაში შეატყობინოს. ეს ვადა მხარეთა ინფორმირებულობის გარანტიაა და მისი დარღვევა პრაქტიკულად სადავო გარიგებების რისკს ზრდის.
საჯარო-სამართლებრივი შეზღუდვის რეესტრი
საჯარო-სამართლებრივი შეზღუდვის რეესტრში ფიქსირდება სასამართლო ან სხვა ადმინისტრაციული ორგანოების მიერ კანონით დადგენილი წესით დადებული ყადაღის, უფლების განკარგვის შეზღუდვისა და აკრძალვის, აგრეთვე რეგისტრაციის აკრძალვის წარმოშობის, მათში ცვლილებისა და მათი შეწყვეტის შესახებ მონაცემები. საჯარო-სამართლებრივი შეზღუდვის რეგისტრაცია გამორიცხავს ამ ნივთსა და არამატერიალურ ქონებრივ სიკეთეზე რაიმე სხვა უფლების, ვალდებულების ან საკუთრების მიტოვების რეგისტრაციას, თუ სარეგისტრაციო დოკუმენტით სხვა რამ არ არის გათვალისწინებული.
ეს შეზღუდვა თავისი შინაარსის გათვალისწინებით არ ვრცელდება იმ შემთხვევებზე, როცა რეგისტრაციით დაინტერესებული პირი მესაკუთრის ან უფლების მქონე პირის სამართალმემკვიდრეა, როცა სარეგისტრაციო დოკუმენტი სასამართლოს (არბიტრაჟის) კანონიერ ძალაში შესული აქტია, როცა ის ყადაღის ან აკრძალვის რეგისტრაციამდეა გამოცემული (ასეთ შემთხვევაში ყადაღა ან შეზღუდვა ძალადაკარგულად ცხადდება), როცა რეგისტრაციის შედეგად იცვლება სუბიექტის ან ობიექტის საიდენტიფიკაციო მონაცემები, როცა საკუთრების გაუქმებით ნივთი მესაკუთრის გარეშე რჩება, როცა ნივთი სააღსრულებო დაწესებულების მიერ არის განკარგული, ან როცა მოთხოვნილია რეგისტრირებული უფლების ისეთი შეწყვეტა, რომელიც არ არის დაკავშირებული შეზღუდვასთან და მისი გაუქმება არ ეწინააღმდეგება მას. თუ შეზღუდვის შესახებ სამართლებრივ აქტში პირდაპირ არის მითითებული შეწყვეტის აკრძალვა ან ეს უფლება თვით შეზღუდვის ობიექტია, აღნიშნული გამონაკლისი აღარ მუშაობს.
საგადასახადო გირავნობის/იპოთეკის რეესტრი
საგადასახადო გირავნობის/იპოთეკის უფლება რეგისტრირდება ნივთზე, გარდა მექანიკური სატრანსპორტო საშუალებისა, და არამატერიალურ ქონებრივ სიკეთეზე. დაუშვებელია ასეთი რეგისტრაცია, თუ მოთხოვნის რეგისტრაციის მომენტისათვის ეს ნივთი ან სიკეთე სხვა პირის საკუთრებაშია. თუ სარეგისტრაციოდ წარდგენილი გარიგება დადებულია უფლებრივად უნაკლო ნივთზე და საკუთრების რეგისტრაციამდე ნივთი საგადასახადო გირავნობით/იპოთეკით დაიტვირთა, დაუშვებელია ახალი მესაკუთრის საკუთრების რეგისტრაცია, გარდა იმ შემთხვევისა, როცა არსებობს ახალი მესაკუთრის წინასწარი წერილობითი თანხმობა დატვირთული ნივთის მიღებაზე. ხოლო თუ ქონება განკარგულია სააღსრულებო დაწესებულების მიერ საგადასახადო ორგანოს მოთხოვნის საფუძველზე, ამ მოთხოვნის უზრუნველსაყოფად გამოყენებული რეგისტრირებული საგადასახადო გირავნობა/იპოთეკა უქმდება.
მეწარმეთა და არაკომერციულ იურიდიულ პირთა რეესტრი
ამ რეესტრში რეგისტრირდება სამოქალაქო კოდექსითა და მეწარმეთა შესახებ კანონით განსაზღვრული სუბიექტების წარმოშობის, მათში ცვლილებისა და მათი შეწყვეტის, აგრეთვე შეზღუდული პასუხისმგებლობისა და კომანდიტური საზოგადოების პარტნიორთა წილებთან დაკავშირებული ვალდებულებების შესახებ მონაცემები, მათ შორის სპეციალური მოსარჩელის სტატუსის შესახებც. რეგისტრაციის საფუძვლები და წარმოების წესი დგინდება ამავე კანონებით, დამატებითი პირობები კი — ინსტრუქციით, რომელსაც იუსტიციის მინისტრი ამტკიცებს. სუბიექტი წარმოშობილად, მისი მონაცემები შეცვლილად და რეგისტრაცია შეწყვეტილად ითვლება რეგისტრაციის შესახებ გადაწყვეტილების ძალაში შესვლის მომენტიდან.
მონაცემთა ცვლილების ასახვა გულისხმობს საწარმოს დაშლის, ლიკვიდაციის ან რეორგანიზაციის პროცესის, გადახდისუუნარობის საქმის, გაკოტრების ან რეაბილიტაციის რეჟიმის დაწყება-შეწყვეტის, ლიკვიდატორის, რეაბილიტაციის ზედამხედველის ან გაკოტრების მმართველის, სადამფუძნებლო შეთანხმების ცვლილების შესახებ ინფორმაციას და რეესტრში ასახავს აგრეთვე ცალკეული კანონებით გათვალისწინებულ ვითარებებს — მაგალითად, იპოთეკით დაცული ობლიგაციების პროგრამის ადმინისტრატორის ან ლიკვიდატორის დანიშვნა-გათავისუფლებას, საინვესტიციო კომპანიის ქვეფონდის ლიკვიდაციას და სეკიურიტიზაციის კომპანიის განყოფილების ლიკვიდაციას. სადამფუძნებლო შეთანხმების ან წესდების ცვლილებისას ცვლილების ტექსტთან ერთად წარდგენილი უნდა იყოს კონსოლიდირებული ტექსტიც. საფირმო სახელწოდებაში კი დაუშვებელია ქონებრივ უფლებებზე კოლექტიურ საფუძველზე მმართველი ორგანიზაციის სტატუსზე მიმთითებელი სიტყვების გამოყენება, გარდა შესაბამისად აკრედიტებული ორგანიზაციისა.
რეგისტრაციის შედეგად მარეგისტრირებელი ორგანო ამზადებს ამონაწერს, რომელიც მზადდება ქართულ ენაზე, ხოლო დაინტერესებული პირის მოთხოვნის შემთხვევაში — აგრეთვე ინგლისურ ენაზეც, თუმცა ინგლისურენოვანი ამონაწერის შემთხვევაში ქართულენოვანის მომზადებაც სავალდებულოა. სარეგისტრაციოდ წარდგენილი დოკუმენტების ელექტრონული ასლები განთავსებულია ელექტრონულ პორტალზე და საფასურის გადახდის გარეშე ხელმისაწვდომია ნებისმიერი პირისთვის. სუბიექტი რეესტრში რეგისტრირდება მის მიერ განცხადებული მისამართის მიხედვით; წერილობითი შეტყობინება რეგისტრირებულ მისამართზე გაგზავნის შემდეგ ოფიციალურად გაგზავნილად ითვლება. მარეგისტრირებელი ორგანო სუბიექტისთვის ელექტრონულ მისამართს მისი რეგისტრაციასთან ერთად ქმნის, რომელიც სუბიექტის გაუქმებამდე მოქმედებს; 2022 წლის 1 იანვარმდე რეგისტრირებული არაკომერციული იურიდიული პირისთვის კი — მოთხოვნის ან მონაცემთა ცვლილების შემთხვევაში. პორტალზე განთავსებული ინფორმაციის სისწორისთვის პასუხისმგებელია თავად სუბიექტი — სააგენტო არ ამოწმებს რეგისტრირებული მონაცემის გარდა სხვა ინფორმაციის შინაარსს.
სამისამართო რეესტრი
სამისამართო რეესტრის მონაცემების შექმნის საფუძველია როგორც დაინტერესებული პირების მიერ წარდგენილი, ისე ორგანოებში დაცული დოკუმენტაცია და ინფორმაცია გეოგრაფიული ობიექტების სახელდებისა და ნუმერაციის შესახებ. მარეგისტრირებელი ორგანო უფლებამოსილია საკუთარი ინიციატივითაც განახორციელოს გეოგრაფიული ობიექტების, ბინების ან სხვა ობიექტების ნუმერაცია. ნუმერაციის შესახებ გადაწყვეტილების მიღების საფუძველია უძრავი ქონების საკუთრების ან სარგებლობის დამადასტურებელი დოკუმენტაცია, ხოლო იმ ობიექტის ნუმერაცია, რომელიც კანონმდებლობით დადგენილი წესით არ არის სახელდებული, დაუშვებელია. დოკუმენტში არასრული ან არასწორი მისამართის არსებობისას სააგენტო უზრუნველყოფს მის დაზუსტებას და ამის თაობაზე გადაწყვეტილებას იღებს. რეესტრის წარმოების წესი და დამატებითი პირობები განისაზღვრება ინსტრუქციით.
ეკონომიკურ საქმიანობათა რეესტრი
ამ რეესტრში რეგისტრირდება მონაცემები სუბიექტების ეკონომიკურ საქმიანობათა, მათში ცვლილებისა და მათი შეწყვეტის, აგრეთვე საქმიანობის ადგილის (მისამართის) შესახებ. ეკონომიკური საქმიანობის რეგისტრაცია ნებაყოფლობითია, გარდა კანონმდებლობით გათვალისწინებული შემთხვევებისა; სავალდებულო რეგისტრაციის შემთხვევაში სუბიექტს შესაბამისი საქმიანობის განხორციელების უფლება ენიჭება მხოლოდ რეგისტრაციის თაობაზე გადაწყვეტილების მიღების შემდეგ. თუ ასეთი რეგისტრაციის საფუძველი ადმინისტრაციული ორგანოს გადაწყვეტილებაა, მარეგისტრირებელი ორგანო მას ავტომატური საშუალებებით აწვდის ინფორმაციას მოთხოვნისა და დოკუმენტების შესახებ, ხოლო ადმინისტრაციული ორგანოსთვის გადაწყვეტილების მიღებისთვის დადგენილი ვადის გაშვება დადებით გადაწყვეტილებად მიიჩნევა. საქმიანობა რეგისტრირებულად, მონაცემები შეცვლილად და რეგისტრაცია შეწყვეტილად ითვლება შესაბამისი გადაწყვეტილების ძალაში შესვლის მომენტიდან.
ყურადღება მიაქციეთ ვადას: ეკონომიკური საქმიანობის რეგისტრაციის ვადაა ერთი წელი რეგისტრაციის მომენტიდან, და ამ ვადის გასვლა იწვევს რეგისტრაციის თაობაზე გადაწყვეტილების ძალადაკარგულობას, თუ დაინტერესებული პირი არ წარადგენს ვადის გაგრძელების მოთხოვნას. ამიტომ, თუ თქვენი საქმიანობა სავალდებულო რეგისტრაციის საგანია, ვადების კონტროლი თქვენივე ინტერესია.
ფაქტორინგის რეესტრი
ფაქტორინგის რეესტრში რეგისტრაცია ხდება მხოლოდ ფაქტორის მიერ წარდგენილი ელექტრონული განცხადებით. რეესტრში რეგისტრირდება მოვალის მიმართ მოთხოვნის არსებობის დამადასტურებელი დოკუმენტიდან ან მისი ნაწილიდან გამომდინარე დებიტორულ დავალიანებაზე ფაქტორის საკუთრების უფლების წარმოშობის, შეწყვეტისა და ცვლილების შესახებ მონაცემები, აგრეთვე ინსტრუქციით განსაზღვრული დამატებითი ინფორმაცია — მათ შორის დამადასტურებელი დოკუმენტის ნომერი, მის მიხედვით გათვალისწინებული დებიტორული დავალიანების მთლიანი ოდენობა და ერთი ფაქტორინგის ფარგლებში გამოყენებული ის ოდენობა, რომელზეც ფაქტორს საკუთრება წარმოეშობა.
ფაქტორინგი ძალაში შედის მოთხოვნის დამთმობი მხარის მიერ თანხმობის ელექტრონული ფორმით განცხადების მომენტიდან, ხოლო თანხმობის განცხადების ფორმა განისაზღვრება ინსტრუქციით. რეესტრში ასახულია აგრეთვე ფაქტორისა და მოთხოვნის დამთმობი მხარის დასახელებები და დებიტორული დავალიანების დაფარვის თარიღი. ფაქტორი ვალდებულია მოვალის მიერ დავალიანების სრულად დაფარვისთანავე, არაუგვიანეს მომდევნო სამუშაო დღისა, მოითხოვოს რეესტრში ამ დავალიანებაზე საკუთრების უფლების შეწყვეტის რეგისტრაცია. სააგენტო კი რეგისტრაციამდე ამოწმებს ინფორმაციების განმეორებადობას, რათა გამოირიცხოს ერთსა და იმავე დავალიანებაზე რამდენიმე ფაქტორის მიერ საკუთრების ერთდროული რეგისტრაცია.