სამი ფორუმი: სად შეიძლება უცხოური ქორწინების შეწყვეტა
უცხოელთან ქორწინების ან საზღვარგარეთ დარეგისტრირებული ქორწინების დაშლა ერთდროულად ორი სამართლებრივი წესრიგის საკითხია: ქორწინება ერთხელ, ერთ ადგილას დარეგისტრირდა, მისი შეწყვეტა კი სხვადასხვა ქვეყანაში, სხვადასხვა ფორუმზე შეიძლება. სწორი გზის არჩევა სამი კითხვით იწყება: რა მოქალაქეობა გაქვთ, სად არის დარეგისტრირებული ქორწინება და არსებობს თუ არა მეუღლეებს შორის დავა ან საერთო არასრულწლიანი შვილი.
ქართული სამართალი ფორუმებს ზუსტად ჰყოფს: სამოქალაქო კოდექსის 1123-ე მუხლის პირველი ნაწილით განქორწინება ხდება სასამართლოში, თუ მეუღლეებს შორის დავაა, წინააღმდეგ შემთხვევაში — სამოქალაქო აქტების რეგისტრაციის ორგანოში. ამ ადმინისტრაციულ-სასამართლო გამიჯვნას რუსეთის მოქალაქეებისთვის ემატება მესამე, კონსულური ფორუმიც — რუსეთის ინტერესების სექცია თბილისში. სამივე გზას ქვემოთ ცალ-ცალკე განვმარტავთ.
წინასწარ გაითვალისწინეთ „ნეგატიური სივრცეც“: საქართველოს კონსულური დაწესებულებები უცხოეთში განქორწინების რეგისტრაციას მხოლოდ საქართველოს მოქალაქეთა შორის ახდენს — შერეული წყვილისთვის ან ორი უცხოელისთვის ეს გზა არ არსებობს, და სწორედ ამიტომ საქართველოს შიდა ფორუმები და სამშობლოს კონსულოები ინაწილებენ ამ როლებს.
ქართული სამოქალაქო აქტების რეგისტრაციის ორგანო: ადმინისტრაციული განქორწინება
სამოქალაქო აქტების შესახებ კანონის 55-ე მუხლის მესამე ნაწილი განსაზღვრავს იურისდიქციას: განქორწინების რეგისტრაცია ხდება, თუ ერთ-ერთი მეუღლე საქართველოს მოქალაქეა ან საქართველოში ბინადრობის ნებართვის მქონე პირია, ასევე კი — თუ ქორწინება რეგისტრირებულია საქართველოს უფლებამოსილი ორგანოს მიერ. სწორედ ამ ნორმის გამო ორი უცხოელი, რომელიც საქართველოში დაქორწინდა, შეიძლება საქართველოშივე განქორწინდეს ადმინისტრაციული წესით — ქორწინების ჩანაწერი ქართულ რეესტრშია და ქართული ორგანო კომპეტენტურია.
საფუძვლები კანონის 56-ე მუხლია: მეუღლეთა ერთობლივი განცხადება; ან ერთი მეუღლის განცხადება სასამართლოს გადაწყვეტილებასთან, მეორე მეუღლის უგზო-უკვლოდ დაკარგულად გამოცხადების ერთად, ან მისი სამ წელზე მეტი ვადით თავისუფლების აღკვეთის შემთხვევასთან ერთად. 57-ე მუხლი ადგენს უდავობის პირობებს და შეტყობინების ვადებს: თავისუფლების აღკვეთის შემთხვევაში შეტყობინების ვადა ერთი თვეა, თუ მეუღლე საქართველოშია დაკავებული, და ექვსი თვე — თუ საზღვარგარეთ.
ერთობლივი განცხადებით ადმინისტრაციული გზა მაშინ არის ხელმისაწვდომი, როცა მეუღლეებს დავა არ აქვთ და საერთო არასრულწლიანი შვილი არ ჰყავთ. ქორწინებისგან განსხვავებით, განქორწინების განცხადების წარდგენა კანონით დადგენილ შემთხვევებში წარმომადგენლის მეშვეობითაც არის დაშვებული (56-ე მუხლის მეორე ნაწილი) — ეს მნიშვნელოვანი განსხვავებაა იმ ცერემონიალთან შედარებით, რომელიც პირად დასწრებას ითხოვს. ადმინისტრაციული გზის უპირატესობა — სწრაფი გადაწყვეტა სასამართლო დავის გარეშე და განქორწინების რეგისტრაციის მოწმობის მიღება.
ქართული სასამართლო: დავიანი განქორწინება და უცხოური ელემენტები
საერთაშორისო სამართლის შესახებ კანონის 12-ე მუხლი საქართველოს სასამართლოებს საერთაშორისო იურისდიქციას ანიჭებს ქორწინების საქმეებზე, როცა ერთი მეუღლე არის ან იყო საქართველოს მოქალაქე, მოპასუხე ჩვეულებრივად ცხოვრობს საქართველოში, ან მოქალაქეობის არმქონე პირი ჩვეულებრივად ცხოვრობს საქართველოში. იურისდიქცია ვრცელდება დაკავშირებულ შედეგებზეც — შვილებთან, ქონებასა და სარჩოსთან დაკავშირებულ მოთხოვნებზე (მესამე ნაწილი), რაც საშუალებას გაძლევთ ერთ საქმეში მოგვარდეს როგორც თავად განქორწინება, ისე მისი შედეგები.
47-ე მუხლის მეორე ნაწილი „გამოსავალს ჩიხიდან“ იძლევა: როცა გამოსაყენებელი უცხოური სამართლით განქორწინება შეუძლებელია, საქმე შეიძლება განიხილოს ქართული სამართლით, თუ მოსარჩელე არის ან ქორწინების დროს იყო საქართველოს მოქალაქე. ეს ნორმა სასარგებლოა მათთვის, ვისაც მეუღლის ქვეყნის სამართალი განქორწინებას არ აცნობიერებს, მაგრამ ის სწორედ ქართულ მოქალაქეობრივ კავშირს ეყრდნობა — უბრალოდ უცხოური მოქალაქეობის მოსარჩელეს ეს გზა არ ეხსნება და მისი გზა რეესტრი ან საკუთარი ქვეყნის ფორუმია.
ასიმეტრია, რომელიც წინასწარ უნდა იცოდეთ: სადავო განქორწინება ქართულ სასამართლოში საერთაშორისო სამართლის ანალიზს საჭიროებს, ხოლო მისი აღიარება რუსეთში შეიძლება შეეჯახოს საჯარო წესრიგისა და შვილებთან დაკავშირებულ საკითხებს — რუსეთის ოჯახო კოდექსის 158-ე და 163-ე მუხლების ჩარჩო სწორედ ამას იწვევს. ამიტომ სასამართლო გზის არჩევამდე გადამწყვეტია არა მხოლოდ საქმის მოგების, არამედ გადაწყვეტილების საზღვარგარეთ აღიარების პერსპექტივის შეფასება.
რუსეთის კონსულური განქორწინება თბილისში: ორი მოქალაქის შემთხვევა
რუსეთის ინტერესების სექციის კონსულური განყოფილება თბილისში ახდენს ქორწინების შეწყვეტის სახელმწიფო რეგისტრაციას რუსეთის ფედერაციის მოქალაქეთათვის. საფუძვლებია: მეუღლეთა ერთობლივი განცხადება, თუ საერთო არასრულწლიანი შვილები არ ჰყავთ; ერთი მეუღლის განცხადება ძალაში შესულ რუსულ სასამართლო გადაწყვეტილებასთან ერთად — როცა მეორე მეუღლე უგზო-უკვლოდ დაკარგულად არის გამოცხადებული, უქმედუნარიანია ან სამ წელზე მეტი ვადით მსჯავრდებულია; ანდა ძალაში შესული სასამართლო გადაწყვეტილება განქორწინებაზე. სამართლებრივი საფუძველი — რუსეთის საგარეო საქმეთა სამინისტროს 2018 წლის №3507 ბრძანება საზღვარგარეთ მცხოვრებ მოქალაქეთა სამოქალაქო აქტების რეგისტრაციის წესის შესახებ.
პრაქტიკული დეტალები დროთა განმავლობაში იცვლება: დოკუმენტების მიღება თბილისში რუსეთის ვიზის ცენტრის ოპერატორის მეშვეობით მიმდინარეობს, ამიტომ გეგმირებამდე სექციასთან ან მიმღებ ოპერატორთან აქტუალურობის გადამოწმებაა საჭირო. შედარებისთვის: საქართველოს კონსულური განქორწინება უცხოეთში მხოლოდ საქართველოს მოქალაქეთა შორის არსებობს — ერთობლივი განცხადებით, სასამართლო გადაწყვეტილებით ან კანონით დადგენილ სხვა შემთხვევებში; მომსახურება 25 ამერიკული დოლარი ღირს და ხუთ სამუშაო დღეში სრულდება.
განქორწინების აღიარება: რუსეთი და სხვა ქვეყნები
რუსეთი უცხოურ განქორწინებას აღიარებს ოჯახო კოდექსის 158-ე მუხლის მეორე ნაწილით — თუ ის კანონიერია იმ ადგილის სამართლით, სადაც განხორციელდა. დოკუმენტები რუსეთსა და საქართველოს შორის მინსკის 1993 წლის კონვენციის მე-13 მუხლის გამო აპოსტილს არ საჭიროებს: საკმარისია ქართული განქორწინების მოწმობა და ნოტარიულად დამოწმებული რუსული თარგმანი, ცალკე აღიარების სასამართლო პროცესის გარეშე. რუსეთის შიდა პასპორტში შესაბამისი ნიშნის დასმა მიმღებ ორგანოში მოწმობის წარდგენით ხდება — ეს პრაქტიკული დეტალია, რომელსაც ადგილზე, მიმღებ უწყებასთან დაადასტურებთ.
სხვა ქვეყნებში გასატანად სჭირდება აპოსტილი, რომელსაც სამოქალაქო აქტების დოკუმენტებზე სახელმწიფო სერვისების განვითარების სააგენტო დებს — ტერიტორიულ სამსახურებსა და იუსტიციის სახლის ფილიალებში; ტარიფები: 8 სამუშაო დღეში — 30 ლარი, 4 დღეში — 60 ლარი, 2 დღეში — 120 ლარი, იმავე დღეს — 150 ლარი, ელექტრონული აპოსტილი 3 სამუშაო დღეში — 50 ლარი — და ნოტარიული თარგმანი მიმღები ქვეყნის მოთხოვნისამებრ. ასე იკვრება დახურული წრე: საქართველოში დარეგისტრირებული ქორწინებაც და განქორწინებაც ერთსა და იმავე დოკუმენტურ ეკოსისტემაში რჩება — ქორწინების მოწმობიდან განქორწინების მოწმობამდე.
ხშირად დასმული კითხვები
ქვემოთ ვპასუხობთ იმ კითხვებს, რომლებიც შერეული წყვილებს და საზღვარგარეთ დაქორწინებულებს ყველაზე ხშირად უჩნდებათ.
ორი უცხოელი, რომელიც საქართველოში დაქორწინდა, შეიძლება საქართველოშივე განქორწინდეს?
დიახ. სამოქალაქო აქტების შესახებ კანონის 55-ე მუხლის მესამე ნაწილის თანახმად, განქორწინების რეგისტრაცია შესაძლებელია, თუ ქორწინება რეგისტრირებულია საქართველოს უფლებამოსილი ორგანოს მიერ — მეუღლეთა მოქალაქეობის მიუხედავად. საჭიროა ერთობლივი განცხადება, დავისა და საერთო არასრულწლიანი შვილების არქონა.
საჭიროა თუ არა აპოსტილი ქართული განქორწინების დოკუმენტებზე რუსეთისთვის?
არა. მინსკის 1993 წლის კონვენციის მე-13 მუხლის გამო ქართული სამოქალაქო აქტების დოკუმენტები რუსეთში აპოსტილს არ საჭიროებს — საკმარისია ნოტარიული რუსული თარგმანი. სხვა ქვეყნებისთვის, ისევე როგორც აზერბაიჯანისა და ისრაელისთვის, გზა სახელმწიფო სერვისების განვითარების სააგენტოს აპოსტილია.
მეორე მეუღლე საზღვარგარეთ იმყოფება და თანხმობას არ იძლევა — სად განვქორწინდე?
დავის არსებობის შემთხვევაში გზა სასამართლოა. ქართული სასამართლო კომპეტენტურია, თუ ერთი მეუღლე არის ან იყო საქართველოს მოქალაქე, ან მოპასუხე ჩვეულებრივად ცხოვრობს საქართველოში (საერთაშორისო სამართლის შესახებ კანონის 12-ე მუხლი). წინააღმდეგ შემთხვევაში განიხილება სამშობლოს ფორუმი ან შერეული სტრატეგია, რომელსაც ადვოკატთან დაგეგმავთ.
რუსეთის ორი მოქალაქე შეიძლება თბილისშივე განქორწინდეს?
დიახ — რუსეთის ინტერესების სექციის კონსულური განყოფილებით, ერთობლივი განცხადებით, თუ საერთო არასრულწლიანი შვილები არ ჰყავთ; ასევე ძალაში შესული რუსული სასამართლო გადაწყვეტილების საფუძველზე. დოკუმენტების მიღების აქტუალურ წესს სექციასთან/მიმღებ ოპერატორთან გადაამოწმებთ.
ქართული სასამართლოს გადაწყვეტილებას განქორწინებაზე რუსეთი აღიარებს?
ზოგადად დიახ — რუსეთის ოჯახო კოდექსის 158-ე მუხლით უცხოური განქორწინება აღიარებს, თუ კანონიერია განხორციელების ადგილის სამართლით. მაგრამ სადავო საქმეებში, განსაკუთრებით შვილებთან დაკავშირებულ საკითხებში, აღიარებას შეიძლება შეეჯახოს რუსული ჩარჩოები — ამიტომ სასამართლო გზამდე აღიარების პერსპექტივა წინასწარ ფასდება.
როგორ დაგეხმარებით Legal.ge-ზე
ჩვენი ადვოკატები თქვენი შემთხვევის ფაქტებიდან გამოვლენენ ხელმისაწვდომ ფორუმებს — ქართული რეესტრი, ქართული სასამართლო თუ სამშობლოს კონსულო — შეადარებენ მათ დროს, ხარჯსა და აღიარების პერსპექტივას, მოგამზადებთ დოკუმენტებს და წარმოგადგენთ არჩეულ ფორუმზე. განქორწინების შემდგომი აღიარებისა და აპოსტილის/თარგმნის საკითხებსაც იმავე გუნდით მოგვარებთ. დაგვიკავშირდით კონსულტაციისთვის — თქვენს შემთხვევას ზუსტი გეგმით დავაფარავთ.