ფიქციური ქორწინება და ბათილად ცნობის სარჩელის ბუნება
საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1140-ე მუხლი ქორწინების ბათილად ცნობის საფუძვლებს განსაზღვრავს და მათ შორის ერთ-ერთი ყველაზე ხშირად დავოდებული შემთხვევაა ფიქციური ქორწინება — რეგისტრაცია, რომელიც მიზნად არ ისახავდა ოჯახის შექმნას. ასეთი ქორწინება ფორმალურად გამართლებულია, თუმცა რეალური ოჯახური კავშირის გარეშეა შესრულებული, რაც ხშირად ქონებრივი, მიგრაციული ან სხვა გარიგებითი ინტერესით ხდება. ამავე მუხლის მეორე ნაწილი ცხადყოფს, რომ ქორწინებას ბათილად ცნობს მხოლოდ სასამართლო, ხოლო 1148-ე მუხლის თანახმად, არავის არ შეუძლია ქორწინების ბათილობაზე მითითება, სანამ სასამართლოს შესაბამისი გადაწყვეტილება არ იარსებებს. სწორედ ამიტომ სარჩელის სათანადოდ დაწერა და სასამართლოში წარდგენა გადამწყვეტია.
ვის აქვს სარჩელის აღძვრის უფლება
ფიქციური ქორწინების შემთხვევაში კანონი სარჩელის აღძვრის უფლებას ანიჭებს სააგენტოს ტერიტორიულ სამსახურს, ხოლო თუ ერთ-ერთი მეუღლე დაქორწინდა ისე, რომ მიზნად არ ისახავდა ოჯახის შექმნას, ასეთი სარჩელის აღძვრა მეორე მეუღლესაც შეუძლია — ეს წესი 1145-ე მუხლითაა დადგენილი. ბათილობის სხვა საფუძვლებზე მდგომარეობს განსხვავებული წესები: საქორწინო ასაკს მიუღწევ პირთან დაქორწინების ბათილად ცნობას ითხოვს არასრულწლოვანი მეუღლე, მისი მშობლები, მეურვე ან მზრუნველი, აგრეთვე მეურვეობისა და მზრუნველობის ორგანო, ხოლო თუ არასრულწლოვანი მეუღლე საქმის განხილვის მომენტისათვის საქორწინო ასაკს მიაღწევს ან ორსულად იქნება, ბათილად ცნობა მხოლოდ მისი მოთხოვნით არის შესაძლებელი. დამაბრკოლებელი გარემოებების გამო ბათილად ცნობის მოთხოვნის უფლება აქვთ მეუღლეებს, იმ პირებს, რომელთა უფლებებიცაა დარღვეული ამ დაქორწინებით, აგრეთვე მეურვეობისა და მზრუნველობის ორგანოებს.
არსებითი შეზღუდვაც არსებობს: 1149-ე მუხლის თანახმად, ორივე მეუღლის გარდაცვალების შემდეგ ქორწინების გაბათილება ვეღარ მოითხოვება. ამიტომ დაორგანიზებული ურთიერთობის დროსაც კი, როცა ფიქციური ხასიათი მხოლოდ ერთ-ერთ მხარეს ეჭვია, სარჩელი დროულად უნდა აღიძრას და მტკიცებულებებით დაისაბუთოს.
რას ადგენს სასამართლო და რა პრეზუმფციები მოქმედებს
საქმის განხილვისას სასამართლო აფასებს, ქმნიდნენ თუ არა რეგისტრირებული პირები ფაქტობრივ ოჯახს. 1145-ე მუხლის მესამე ნაწილით, ქორწინება არ შეიძლება ცნობილ იქნეს ფიქციურად, თუ რეგისტრირებულ პირებს სასამართლოს მიერ საქმის განხილვამდე ფაქტობრივად უკვე შექმნიათ ოჯახი — ეს ნორმა მეორე მეუღლის პოზიციის დაცვის მნიშვნელოვანი ინსტრუმენტია. იძულებითი ქორწინების შემთხვევაში იძულების ფაქტი სასამართლომ უნდა დაადგინოს. თუ მეუღლეებმა დაქორწინებისას არ იცოდნენ დამაბრკოლებელი გარემოების შესახებ, მოქმედებს ქორწინების ნამდვილობის პრეზუმფცია: ქორწინება წყდება ამ გარემოების დადგენის მომენტიდან, მაგრამ ამ დრომდე ის ყველა იმ სამართლებრივ შედეგს წარმოშობს, რასაც ნამდვილი ქორწინება. თუ საქმის განხილვის მომენტისათვის დამაბრკოლებელი გარემოება აღარ არსებობს, სასამართლოს შეუძლია ქორწინება ნამდვილად ცნოს ამ გარემოების მოსპობის მომენტიდან.
მხარდაჭერის მიმღებთან ქორწინების ბათილობის საქმის განხილვისას აუცილებელია საქმეში იმ მხარდამჭერის ჩაბმა, რომელიც მისი მეუღლე არ არის, ასეთის არსებობის შემთხვევაში, აგრეთვე, საჭიროების შემთხვევაში, მეურვეობისა და მზრუნველობის ორგანოს ჩაბმა. ეს პროცესუალური დეტალები ხშირად გადაწყვეტილების ბედს წყვეტს, ამიტომ მათი გათვალისწინება სარჩელის მომზადების ეტაპზევე არის საჭირო.