რატომ სჭირდება მეორე ქორწინებას ქონებრივი დაგეგმვა
მეორე ქორწინება თითქმის ყოველთვის უფრო რთული ქონებრივი სიტუაციით იწყება, ვიდრე პირველი: მეუღლეებს უკვე შეიძლება ჰქონდეთ პირველი ქორწინებიდან დარჩენილი ქონება, შეძენილი ბიზნესი ან საცხოვრებელი, და თითქმის ყოველთვის — პირველი ქორწინებიდან შვილები, რომლების ინტერესებიც მშობლის ახალი ოჯახის გადაწყვეტილებებზეა დამოკიდებული. სამოქალაქო კოდექსის საერთო წესით ქორწინების განმავლობაში შეძენილი ქონება მეუღლეთა საერთო საკუთრებაა — და სწორედ ამ ნაივად ჟღერადე წესს აცვლის საქორწინო ხელშეკრულება იმ სქემას, რომელსაც მეუღლეები თვითონ განსაზღვრავენ.
დაგეგმვის აზრი იმაშია, რომ გადაწყვეტილებები მიიღება მაშინ, როცა მხარეებს შორის კონფლიქტი ჯერ არ არსებობს და ყველა ვარიანტი მშვიდად, დოკუმენტურად შეიძლება განიხილოს: რა ხდება თითოეული მეუღლის პირად ქონებას, როგორ იზიარებენ ისინი საოჯახო ხარჯებს, რა გადაეცემა თითოეულს ქორწინების შეწყვეტისას — განქორწინებით თუ გარდაცვალებით. ქვემოთ დეტალურად არის აღწერილი, რას აძლევს კოდექსი ამ დაგეგმვის ინსტრუმენტს — და სად არის მისი საზღვრები.
საქორწინო ხელშეკრულება — დადება, ფორმა და ძალაში შესვლა
მეუღლეებს შეუძლიათ დადონ საქორწინო ხელშეკრულება, რომლითაც განისაზღვრება მათი ქონებრივი უფლებები და მოვალეობები როგორც ქორწინების განმავლობაში, ისე განქორწინებისას. ხელშეკრულება შეიძლება დაიდოს როგორც ქორწინების რეგისტრაციამდე, ისე მისი რეგისტრაციის შემდეგ ნებისმიერ დროს; ქორწინებამდე დადებული ხელშეკრულება ძალაში შედის ქორწინების რეგისტრაციიდან. ფორმა მკაცრად არის განსაზღვრული: საქორწინო ხელშეკრულება იდება წერილობით და დასტურდება სანოტარო წესით — ზეპირი შეთანხმება ან უბრალო ვარიანტული დოკუმენტი იურიდიულ ძალას არ იძენს.
ცალკე წესი ეხება შეზღუდული ქმედუნარიანობის მქონე პირს: მას ქორწინების რეგისტრაციამდე შეუძლია ხელშეკრულების დადება მხოლოდ კანონიერი წარმომადგენლის თანხმობით. მეორე ქორწინების პრაქტიკაში ამას ხანდაზმული მეუღლის შემთხვევები აქვს ყველაზე ხშირად თავისი მგრძნობიარობით — და ზუსტად ამ ტიპის საქმეში აღწერილია კოდექსის დამატებითი გარანტიებიც: მხარდაჭერის მიმღები მეუღლისთვის ხელშეკრულება ქორწინებამდე უნდა დაიდოს, მის დადებაში სასამართლოს გადაწყვეტილებით განსაზღვრულ ნაწილში ჩაერთვება მეურვეობისა და მზრუნველობის ორგანო და მხარდამჭერი, დადებული ხელშეკრულება კი მხარდაჭერის მიმღების ქონებრივ უფლებებს სასამართლოს გადაწყვეტილებაზე მეტად ვერ შეზღუდავს.
რას შეიძლება ხელშეკრულებაში ჩაწერა და რას — არა
საქორწინო ხელშეკრულება შეიძლება დაიდოს როგორც უკვე არსებულ, ისე მომავალში შეძენილ ქონებაზე. მეუღლეებს შეუძლიათ შეცვალონ მეუღლეთა საერთო საკუთრებისათვის კანონით დადგენილი წესი: გააერთიანონ მთელი თავიანთი ქონება, რომელშიც ჩაირიცხება ქორწინების განმავლობაში შეძენილი ქონებაც, ანდა მთლიანად ან ნაწილობრივ თქვან უარი ამგვარ გაერთიანებაზე და დაადგინონ თითოეულის წილობრივი ან განცალკევებული საკუთრება ქონებაზე. ხელშეკრულებით ასევე შეიძლება განისაზღვროს შემოსავლებში მონაწილეობის პირობები, თითოეული მეუღლის მიერ საოჯახო ხარჯების გაწევის წესი და ქონება, რომელიც გადაეცემა თითოეულ მეუღლეს ქორწინების შეწყვეტისას.
გათვალისწინებული უფლებები და მოვალეობები შეიძლება შეიზღუდოს განსაზღვრული ვადით ანდა ამა თუ იმ პირობების დადგომით — ეს დაგეგმვას მოქნილობას აძლევს. მაგრამ არსებობს ზღვარი, რომელიც არ ირღვევა: საქორწინო ხელშეკრულებით არ შეიძლება შეიცვალოს მეუღლეთა ურთიერთრჩენის მოვალეობა, მშობლის უფლება-მოვალეობანი შვილების მიმართ, საალიმენტო მოვალეობანი და — დავის შემთხვევაში — სასამართლოში მიმართვის უფლება. ხელშეკრულებაში ასევე არ შეიძლებа გათვალისწინებულ იქნეს ისეთი პირობები, რომლებიც ერთ-ერთ მეუღლეს მძიმე მდგომარეობაში აყენებენ. პრაქტიკული დასკვნა: ხელშეკრულება ქონებრივი ინსტრუმენტია და მას შვილზე ვალდებულებებს ან მეუღლის მიმართ რჩენის მოთხოვნას ვერ ჩაწერთ — ეს საზღვრები განსაზღვრავს მთელ დაგეგმვის არქიტექტურას.
შეცვლა, შეწყვეტა და სასამართლოს როლი
საქორწინო ხელშეკრულება შეიძლება შეიცვალოს ან შეწყდეს ნებისმიერ დროს მეუღლეთა ურთიერთშეთანხმებით; ცალმხრივი უარი საქორწინო ხელშეკრულებაზე დაუშვებელია. ხელშეკრულება წყდება განქორწინებისას. ცალკე დგას სასამართლოს შესწორებითი როლი: დაინტერესებული მეუღლის განცხადების საფუძველზე, პატივსადები მიზეზების არსებობისას, სასამართლოს შეუძლია შეცვალოს ხელშეკრულების ის პირობები, რომლებიც ერთ-ერთ მეუღლეს უკიდურესად არახელსაყრელ მდგომარეობაში აყენებს — ეს ის უსაფრთხო ბალანსია, რომელიც დროთა განმავლობაში გამრუდებულ პირობებს ეწინააღმდეგება.
დაგეგმვის სრული სურათი — ხელშეკრულება ანდერძთან ერთად
მეორე ქორწინების სრული ქონებრივი დაგეგმვა საქორწინო ხელშეკრულებით არ ამოიწურება: ხელშეკრულება წყვეტს მეუღლეებს შორის ქონებრივ ვერტიკალს, მაგრამ გარდაცვალების შემდგომი გადანაწილება მემკვიდრეობის სამართლის საკითხია და ის ცალკე დოკუმენტით — ანდერძით — იგეგმება. სწორედ ამიტომ ჩვენი მიდგომა კომპლექსურია: ჯერ ვაგებთ ხელშეკრულებით მეუღლეთაშორის რეჟიმს, შემდეგ კი ვამოწმებთ, როგორ ერგება ეს სქემა იმ მემკვიდრეობით სურათს, რომელიც კანონით ან ანდერძით იქნება ძალაში.
მემკვიდრეობითი მიმართულებით Legal.ge-ზე უკვე არსებობს ცალკეული სრულფასოვანი გვერდები, რომლებიც ამ დაგეგმვის ნაწილად განვიხილავთ: ანდერძის შედგენა — ანდერძის დოკუმენტის მომზადების საკითხებზე; სავალდებულო მემკვიდრეობის საკითხები — იმ საზღვრებზე, რომლებიც ანდერძს შვილების მიმართ ვერ გადალახავს; და მემკვიდრეობის განაწილების დავები — იმაზე, როგორ წყდება დავები, როცა დაგეგმვა ხარვეზიანი აღმოჩნდა. ამ გვერდზე ჩვენ ამ საკითხებს არ ვიმეორებთ — მივმართავთ თქვენ მათკენ, რათა მეორე ქორწინების დაგეგმვა ერთიან, თანმიმდევრულ სურათად აგებულიყო.
ხშირად დასმული კითხვები
ქვემოთ ვპასუხობთ კითხვებს, რომლებიც ამ თემაზე ყველაზე ხშირად გვისმენენ.
შეიძლება თუ არა ხელშეკრულების დადება ქორწინების შემდეგ?
დიახ — ხელშეკრულება შეიძლება დაიდოს როგორც ქორწინების რეგისტრაციამდე, ისე მისი რეგისტრაციის შემდეგ ნებისმიერ დროს; ქორწინებამდე დადებული ძალაში შედის ქორწინების რეგისტრაციიდან. ფორმა ორივე შემთხვევაში ერთია: წერილობით და სანოტარო წესით.
შეიძლება თუ არა ხელშეკრულებით შვილებზე ვალდებულებების შეცვლა?
არა. ხელშეკრულებით არ შეიძლება შეიცვალოს მშობლის უფლება-მოვალეობანი შვილების მიმართ და საალიმენტო მოვალეობანი. შვილების ინტერესების დაცვა დაგეგმვის სხვა ინსტრუმენტებით ხდება — მათ შორის მემკვიდრეობითი დაგეგმვით, რომელზეც ცალკე გვერდები გვაქვს.
რა მოხდება ხელშეკრულებას განქორწინებისას?
ხელშეკრულება წყდება განქორწინებისას. ცვლილება ან შეწყვეტა მხოლოდ მეუღლეთა ურთიერთშეთანხმებით შეიძლება — ცალმხრივი უარი დაუშვებელია; უკიდურესად არახელსაყრელ პირობებს კი სასამართლოს შეუძლია შეცვალოს დაინტერესებული მეუღლის განცხადებით.
გამოდგება თუ არა ხელშეკრულება ხანდაზმული მეუღლისთვის?
დიახ, მაგრამ გაითვალისწინეთ: შეზღუდული ქმედუნარიანობის მქონე პირი ქორწინებამდე დებს ხელშეკრულებას მხოლოდ კანონიერი წარმომადგენლის თანხმობით, და მხარდაჭერის მიმღებისთვის არსებობს დამატებითი წესები — ორგანოს ჩართვა და სასამართლოს გადაწყვეტილებით დადგენილ ფარგლებზე მეტი შეზღუდვის აკრძალვა. ასეთი საქმე ინდივიდუალურად უნდა იქნეს დაგეგმილი.
როგორ დაგეხმარებით Legal.ge-ზე
Legal.ge-ზე მომსახურებას გაწევთ ოჯახური სამართლის მიმართულებით სპეციალიზებული ადვოკატები, რომლებიც მეორე ქორწინების ქონებრივ დაგეგმვას სტრუქტურულად ვაგებთ: ვაანალიზებთ მეუღლეთა არსებულ ქონებას და პირველი ქორწინებიდან არსებულ ვალდებულებებს, ვაწყობთ საქორწინო ხელშეკრულების ინდივიდუალურ სქემას და ვაფორმებთ მას სანოტარო წესით დასადებად, ვუკავშირებთ მას მემკვიდრეობით დაგეგმვას — ანდერძის მომზადებამდე და სავალდებულო წილის საზღვრების შეფასებამდე — და გითხრათ, რომელი გადაწყვეტილება რომელ დოკუმენტში უნდა იყოს. შევხვდებით სამსახურში ან ონლაინ — დაგეგმეთ კონსულტაცია და მიიღეთ თქვენი სიტუაციის სამართლებრივი შეფასება.