სუროგაციის შედეგად დაბადებული ბავშვის მშობლობის ოფიციალიზაცია — სამართლებრივი რეალობა
საქართველოს კანონმდებლობაში ამ დრომდე არ არსებობს სუროგაციას პირდაპირ რეგულირებადი სპეციალური ნორმა — სუროგაციის შესახებ ცალკე კანონი მიღებული არ არის. ამიტომ ასეთი ბავშვის მშობლობის ოფიციალიზაცია ხდება სამოქალაქო აქტების რეგისტრაციის ზოგადი წესებით: ჯერ ხდება ბავშვის დაბადების რეგისტრაცია, შემდეგ კი — სადავო შემთხვევებში — მამობის დადგენის სამოქალაქო აქტის რეგისტრაცია ან სასამართლო გადაწყვეტილება. სამედიცინო მხარე — ასისტირებული რეპროდუქციული ტექნოლოგიების გამოყენების წესები — სუბლეგისლაციური აქტებითაა განსაზღვრული, ანუ დელეგირებული რეგულირების სფეროა. ამ ჩარჩოში იურისტის როლი იმაშია, რომ ზოგადი ნორმები თქვენს კონკრეტულ სიტუაციას ზუსტად მოარგოს და თითოეული ნაბიჯის სამართლებრივი შედეგი წინასწარ განსაზღვროს.
საკანონმდებლო ცვლილებების რისკი
სუროგაციის სფეროში საკანონმდებლო ცვლილებები განხილვის სტადიაშია — დაზუსტება საჭიროა. ეს ნიშნავს, რომ დღეს მოქმედი წესები შეიძლება შეიცვალოს და როგორც დაგეგმილი ოჯახური გეგმისთვის, ისე უკვე დაბადებული ბავშვის სტატუსისთვის არსებითია სიტუაციის გადამოწმება გადაწყვეტილების მიღების თითოეულ ეტაპზე. ჩვენ ამ რისკს ვმართავთ ღიად: კონსულტაციაზე გითხრათ, რა მოქმედებს დღეს, და რომელი საკითხებია ჯერ გადაუწყვეტელი. ვინაიდან ცვლილებების ზუსტი სტატუსი დროთა განმავლობაში იცვლება, ვინმეს მიერ დარწმუნება, რომ „ყველაფერი უცვლელი დარჩება“, პასუხისმგებლობისგან თავის არიდებაა — ჩვენ ამას არ ვაკეთებთ.
დაბადების რეგისტრაცია და მამობის დადგენა — ნაბიჯები
მამობის დადგენა პირის ბავშვის მამად აღიარების იურიდიული მნიშვნელობის მქონე ფაქტია, რომლის რეგისტრაციას სამოქალაქო აქტების რეგისტრაციის ორგანო ახორციელებს უფლებამოსილი პირის განცხადების ან სასამართლოს გადაწყვეტილების საფუძველზე. მამობის დადგენის რეგისტრაციის თაობაზე სამოქალაქო აქტების რეგისტრაციის ორგანოსთვის მიმართვის უფლება აქვთ ბავშვის დაბადების მომენტისთვის ქორწინებაში არმყოფ მშობლებს ერთობლივად, აგრეთვე სხვა უფლებამოსილ პირებს. მშობელთა ერთობლივი განცხადება ჯერ კიდევ გაუჩენელ ბავშვთან დაკავშირებით შესაძლებელია წარდგენილ იქნეს დედის ორსულობის პერიოდში — ამ შემთხვევაში ახალი განცხადება აღარ არის საჭირო, თუ წინა განცხადება არ იქნა გამოთხოვილი. და ყველაზე პრაქტიკული დეტალი: მამობის დადგენის რეგისტრაცია ხორციელდება განცხადების წარდგენიდან 1 სამუშაო დღის ვადაში — კანონი აქ სწრაფ რეაგირებას ითხოვს.
მამობის დადგენის რეგისტრაცია ხორციელდება მაშინ, თუ ბავშვი, რომლის მიმართაც უნდა განხორციელდეს ეს რეგისტრაცია, არის საქართველოს მოქალაქე, საქართველოში ბინადრობის ნებართვის მქონე პირი, დაბადებულია საქართველოში, ან თუ მისი დაბადება რეგისტრირებულია საქართველოს უფლებამოსილი ორგანოს მიერ; ასევე მაშინ, თუ არასრულწლოვანი ბავშვის ერთ-ერთი მშობელია საქართველოს მოქალაქე ან საქართველოში მუდმივი ბინადრობის ნებართვის მქონე პირი, ან თუ მამობის დადგენის შესახებ გადაწყვეტილება გამოიტანა საქართველოს ან სხვა სახელმწიფოს სასამართლომ და ის ცნობილია საქართველოს კანონმდებლობით დადგენილი წესით. ამ პირობათა შემოწმება განცხადების მომზადებისას ხდება და მისი გამოტოვება რეგისტრაციას აფერხებს.
სასამართლო გზა და ჩანაწერის შეცვლა
თუ მამობა სასამართლოს გადაწყვეტილებით დგინდება, სასამართლო თავის გადაწყვეტილებას კანონიერ ძალაში შესვლიდან 5 სამუშაო დღის ვადაში უგზავნის სამოქალაქო აქტების რეგისტრაციის ორგანოს, რომელიც რეგისტრაციას ახორციელებს და შესაბამის ცვლილებას შეაქვს დაბადების ჩანაწერში. სპეციალური წესი არსებობს იმ შემთხვევისთვის, როცა დაბადების ჩანაწერში მამად მითითებული პირი ბიოლოგიური მამა არ არის: ასეთ დროს რეგისტრაცია შესაძლებელია ჩანაწერში მშობლებად მითითებულ პირთა და ბიოლოგიური მამის ერთობლივი მოთხოვნით ან სასამართლოს გადაწყვეტილების საფუძველზე. სრულწლოვან პირთან დაკავშირებით რეგისტრაცია მისი თანხმობის გარეშე არ ხდება, ხოლო თუ ბავშვის მამა ცნობილია მხარდაჭერის მიმღებად, მამობის დადგენა მხოლოდ სასამართლოს გადაწყვეტილებით არის დასაშვები. თუ სასამართლო დაადგენს, რომ ჩანაწერში მითითებული პირი მამა არ არის, მამობის დადგენის სამოქალაქო აქტის ჩანაწერი ბათილად ჩაითვლება.
ხშირად დასმული კითხვები
ქვემოთ ვპასუხობთ კითხვებს, რომლებიც ამ თემაზე ყველაზე ხშირად გვისმენენ.
არსებობს თუ არა სუროგაციის შესახებ ცალკე კანონი?
არა — საქართველოს კანონმდებლობაში სუროგაციის პირდაპირ მოწესრიგებელი სპეციალური ნორმა ამ დრომდე არ არსებობს. მშობლობის ოფიციალიზაცია ხდება სამოქალაქო აქტების რეგისტრაციის ზოგადი წესებით, ხოლო საკანონმდებლო ცვლილებები განხილვის სტადიაშია — დაზუსტება საჭიროა.
რამდენ დროში ხდება მამობის დადგენის რეგისტრაცია?
განცხადების წარდგენიდან 1 სამუშაო დღის ვადაში. სასამართლო გადაწყვეტილების შემთხვევაში სასამართლო გადაწყვეტილებას კანონიერ ძალაში შესვლიდან 5 სამუშაო დღის ვადაში უგზავნის სამოქალაქო აქტების რეგისტრაციის ორგანოს.
შეიძლება თუ არა განცხადების წარდგენა ორსულობის პერიოდში?
დიახ — მშობელთა ერთობლივი განცხადება ჯერ კიდევ გაუჩენელ ბავშვთან დაკავშირებით შესაძლებელია დედის ორსულობის პერიოდში წარედგინოს; მაშინ ახალი განცხადება აღარ საჭიროა, თუ წინა არ იქნა გამოთხოვილი.
რა ხდება, თუ ჩანაწერში მამად სხვა პირია მითითებული?
ასეთ შემთხვევაში მამობის დადგენა შესაძლებელია ჩანაწერში მშობლებად მითითებულ პირთა და ბიოლოგიური მამის ერთობლივი მოთხოვნით ან სასამართლოს გადაწყვეტილებით. სასამართლოს მიერ მამობის არარსებობის დადგენისას არსებული ჩანაწერი ბათილად ჩაითვლება.
როგორ დაგეხმარებით Legal.ge-ზე
Legal.ge-ს ადვოკატები თანმიმდევრულად აწარმოებენ მშობლობის ოფიციალიზაციის საქმეს: ვადგენთ, რომელი გზა შეესაბამება თქვენს სიტუაციას, ვამზადებთ განცხადებებს და სასამართლო საბუთებს, ვაკონტროლებთ ვადებს და, საჭიროების შემთხვევაში, წარმოვადგენთ ინტერესებს სასამართლოში. საკანონმდებლო ცვლილებების პირობებში ყველა რეკომენდაციას ვაძლევთ მოქმედი ნორმების საფუძველზე. დაგეგმეთ კონსულტაცია — მიიღეთ ზუსტი გეგმა თქვენი ოჯახისთვის.