რა არის ექსპრეს-შეფასება და რით განსხვავდება სრული შეფასებისგან?

ექსპრეს-შეფასება არის ბიზნესის ღირებულების სწრაფი ინდიკაცია ინდუსტრიული მულტიპლიკატორების გამოყენებით. სრული შეფასებისგან განსხვავებით, ის არ ითვალისწინებს შრომატევად ფინანსურ მოდელირებას (მაგ. DCF), კეთდება ბევრად სწრაფად და ემსახურება ძირითადად წინასწარ საორიენტაციო მიზნებს.

რა ფინანსური მონაცემებია საჭირო ექსპრეს-შეფასებისთვის?

ანალიტიკოსს დასჭირდება მხოლოდ თქვენი კომპანიის ბოლო 12 თვის მოგება-ზარალის უწყისი (რათა გამოითვალოს საოპერაციო მოგება EBITDA) და ბალანსი (წმინდა ვალის დასადგენად).

რამდენ ხანში მზადდება სწრაფი შეფასების ანგარიში?

ვინაიდან პროცესი ოპტიმიზებულია, ექსპრეს-შეფასების მოკლე მემორანდუმი ან პრეზენტაცია ჩვეულებრივ მზადდება 2-დან 5 სამუშაო დღეში მას შემდეგ, რაც მოწოდებული იქნება სრული ფინანსური ინფორმაცია.

შემიძლია თუ არა ამ შეფასების გამოყენება საგადასახადო მიზნებისთვის?

სწრაფი შეფასება ძირითადად გამოიყენება მოლაპარაკებებისა და მენეჯერული გადაწყვეტილებებისთვის. ოფიციალური საგადასახადო შემოწმებისას საბაზრო ფასის დასამტკიცებლად რეკომენდებულია სრულფასოვანი შეფასების ანგარიშის მომზადება IVS სტანდარტების სრული დაცვით.

რომელი მულტიპლიკატორები გამოიყენება ყველაზე ხშირად?

ყველაზე გავრცელებული და სანდო მულტიპლიკატორია EV/EBITDA (კომპანიის ღირებულება შეფარდებული საოპერაციო მოგებასთან). ასევე ხშირად გამოიყენება ფასი/მოგების (P/E) და EV/გაყიდვების მულტიპლიკატორები ინდუსტრიის სპეციფიკიდან გამომდინარე.

მულტიპლიკატორებით სწრაფი შეფასება | Legal.ge

მულტიპლიკატორებზე დაფუძნებული სწრაფი შეფასება საქართველოში

მულტიპლიკატორებზე დაფუძნებული სწრაფი შეფასება (Multiples-Based Quick Valuation) წარმოადგენს ბიზნესის ღირებულების დადგენის ერთ-ერთ ყველაზე ოპერატიულ, პრაგმატულ და ფართოდ გამოყენებად მიდგომას თანამედროვე კორპორაციულ ფინანსებში. განსხვავებით დისკონტირებული ფულადი ნაკადების (DCF) რთული და შრომატევადი მოდელირებისგან, ექსპრეს-შეფასება ეფუძნება საბაზრო მულტიპლიკატორების (მაგალითად, EV/EBITDA, P/E) გამოყენებას კომპანიის მიმდინარე ფინანსურ მაჩვენებლებზე. საქართველოში, სადაც მცირე და საშუალო ბიზნესის სექტორი სწრაფად იზრდება და ინვესტიციების მოზიდვის დინამიკა მატულობს, მენეჯერებს, დამფუძნებლებსა და პოტენციურ ინვესტორებს ხშირად ესაჭიროებათ ბიზნესის მიახლოებითი, საბაზრო ღირებულების სწრაფი ინდიკაცია ღრმა და ძვირადღირებული აუდიტის დაწყებამდე. ეს მიდგომა იძლევა უნიკალურ შესაძლებლობას, უმოკლეს დროში მოხდეს კომპანიის ეკონომიკური პოზიციონირება ბაზარზე არსებულ მსგავს მოთამაშეებთან მიმართებაში. მულტიპლიკატორებზე დაფუძნებული სწრაფი შეფასება იდეალური ინსტრუმენტია წინასწარი მოლაპარაკებების საწყის ეტაპზე, განზრახულობათა წერილის (LOI) გაფორმებამდე, ან შიდა სტრატეგიული დაგეგმარებისთვის. მიუხედავად იმისა, რომ ეს არის "სწრაფი" შეფასება, მისი სიზუსტე პირდაპირ არის დამოკიდებული ექსპერტის კვალიფიკაციაზე, ინდუსტრიის სპეციფიკის ცოდნასა და გლობალურ ფინანსურ მონაცემთა ბაზებთან წვდომაზე. პროფესიონალურად ჩატარებული ექსპრეს-შეფასება მხარეებს აძლევს ობიექტურ საორიენტაციო ნიშნულს, რაც მნიშვნელოვნად ზოგავს დროს, რესურსებს და ამცირებს არარეალისტური მოლოდინებით გამოწვეულ იმედგაცრუებებსა თუ ჩაშლილ გარიგებებს.

რას მოიცავს მულტიპლიკატორებით სწრაფი შეფასების მომსახურება

მულტიპლიკატორებზე დაფუძნებული სწრაფი შეფასების სერვისი, მიუხედავად მისი ოპერატიულობისა, მოიცავს ფინანსური ანალიზის მნიშვნელოვან და კონცენტრირებულ ეტაპებს, რომლებიც უზრუნველყოფენ შედეგის სანდოობას:

ფინანსური მონაცემების პირველადი დამუშავება და ნორმალიზაცია: კომპანიის ბოლო პერიოდის (როგორც წესი, ბოლო 12 თვის - LTM) მოგება-ზარალის უწყისის ანალიზი. ექსპერტი ახდენს საოპერაციო მოგების (EBITDA) ან წმინდა მოგების ნორმალიზაციას, რაც გულისხმობს ერთჯერადი, არასტანდარტული ან არაოპერაციული ხარჯებისა და შემოსავლების კორექტირებას რეალური, განმეორებადი მომგებიანობის სურათის მისაღებად.
შესაბამისი საბაზრო მულტიპლიკატორების შერჩევა: მოცემული ინდუსტრიისთვის დამახასიათებელი, ყველაზე რელევანტური მულტიპლიკატორების იდენტიფიცირება. ყველაზე ხშირად გამოიყენება EV/EBITDA (კომპანიის ღირებულება / მოგება გადასახადებამდე და ცვეთამდე), P/E (ფასი / წმინდა მოგება) და EV/Sales (კომპანიის ღირებულება / გაყიდვები).
შესადარებელი კომპანიების (Peer Group) მონაცემების მოძიება: საერთაშორისო ფინანსური მონაცემთა ბაზებიდან (Bloomberg, Capital IQ) მსგავსი პროფილის, ზომისა და რისკის მქონე საჯარო კომპანიების ან ბოლოდროინდელი M&A ტრანზაქციების მულტიპლიკატორების ამოღება და საშუალო/მედიანური მაჩვენებლების დადგენა.
მულტიპლიკატორების გამოყენება და კორექტირება: მოძიებული მულტიპლიკატორების გამრავლება სამიზნე კომპანიის ნორმალიზებულ ფინანსურ მაჩვენებლებზე. ამავდროულად ხდება მცირე კორექტირებების შეტანა ზომის, ზრდის ტემპისა და ადგილობრივი ბაზრის სპეციფიკის, ასევე ლიკვიდურობის ნაკლებობის (DLOM) გათვალისწინებით.
საწარმოს და კაპიტალის ღირებულების (Enterprise Value & Equity Value) გამოთვლა: მიღებულ საწარმოს ღირებულებას აკლდება კომპანიის წმინდა ვალი (ჯამურ სესხებს მინუს ფულადი სახსრები), რათა მივიღოთ უშუალოდ მესაკუთრეთა კაპიტალის (აქციების) საორიენტაციო საბაზრო ღირებულება.
ღირებულების დიაპაზონის (Value Range) დადგენა: ნაცვლად ერთი კონკრეტული რიცხვისა, ექსპრეს-შეფასება ხშირად გასცემს ღირებულების დიაპაზონს (მინიმალური და მაქსიმალური ზღვარი), რაც შემდგომი მოლაპარაკებებისთვის მეტ მოქნილობას უზრუნველყოფს.

გავრცელებული რეალური სიტუაციები და სცენარები

მულტიპლიკატორებით სწრაფი შეფასება ინტენსიურად გამოიყენება მრავალ რეალურ ბიზნეს-სიტუაციაში, სადაც გადაწყვეტილების მიღების სისწრაფე პრიორიტეტულია და სრულფასოვანი აუდიტი ჯერ ნაადრევია:

ინვესტიციის მოზიდვა და სტარტაპების დაფინანსება: როდესაც სტარტაპი ან მცირე ბიზნესი ეძებს ანგელოზ ინვესტორებს ან ვენჩურულ კაპიტალს (VC) და ესაჭიროება ე.წ. "Pre-money" შეფასების საორიენტაციო ნიშნულის სწრაფად დადგენა საინვესტიციო რაუნდის წილის პროპორციის შესათანხმებლად.
წინასწარი M&A მოლაპარაკებები: შერწყმისა და შეძენის გარიგებების საწყის ეტაპზე, როდესაც პოტენციური მყიდველი ან გამყიდველი ამოწმებს, რამდენად რეალისტურია მეორე მხარის მოლოდინები ფასთან დაკავშირებით, სანამ ჩაერთვება ძვირადღირებულ და ხანგრძლივ ფინანსურ და იურიდიულ Due Diligence პროცესში.
შიდა კორპორაციული დაგეგმარება: კომპანიის მენეჯმენტის ან დამფუძნებლების მიერ ბიზნესის სტრატეგიული განხილვა, რათა დაადგინონ, რა ღირს მათი კომპანია დღეს ბაზარზე და რა ფინანსური მაჩვენებლები უნდა გააუმჯობესონ (მაგ. EBITDA-ს ზრდა), რომ მიაღწიონ სასურველ სამომავლო ღირებულებას.
პარტნიორთა შორის წილის არაოფიციალური ყიდვა-გაყიდვა: როდესაც ერთ-ერთ პარტნიორს სურს თავისი წილის გასხვისება სხვა პარტნიორზე მეგობრულ გარემოში და მხარეებს სურთ სწრაფი, ობიექტური და მიუკერძოებელი საორიენტაციო ფასის მიღება ოფიციალური დავების გარეშე.
ბენჩმარკინგი და ინდუსტრიული ანალიზი: კომპანიის ფინანსური სიჯანსაღისა და მიმზიდველობის შედარება კონკურენტებთან და გლობალური ინდუსტრიის საშუალო მაჩვენებლებთან სტრატეგიული პოზიციონირებისთვის.

საქართველოს საკანონმდებლო და მარეგულირებელი ჩარჩო

მართალია, მულტიპლიკატორებზე დაფუძნებული სწრაფი (ექსპრეს) შეფასება ძირითადად გამოიყენება შიდა მენეჯერული და წინასწარი საინვესტიციო მიზნებისთვის და არა ოფიციალური საგადასახადო ან მწვავე სასამართლო დავებისთვის, მისი მეთოდოლოგიური საფუძვლები მაინც მჭიდროდ ეყრდნობა საქართველოში მოქმედ მარეგულირებელ ჩარჩოს. „საქართველოს კანონი მეწარმეთა შესახებ“ არეგულირებს პარტნიორთა უფლებებსა და წილის გასხვისების ზოგად წესებს, სადაც ნებისმიერი წინასწარი გარიგება მოითხოვს ფასზე ლოგიკურ შეთანხმებას. თუმცა, გასათვალისწინებელია „საქართველოს საგადასახადო კოდექსი“, რომლის მიხედვითაც, როდესაც საქმე ეხება დაკავშირებულ პირებს შორის ტრანზაქციებს ან წილის ოფიციალურ გასხვისებას საბაზრო ფასად, საგადასახადო მიზნებისთვის შემდგომ ეტაპზე შესაძლოა დასჭირდეს უფრო სიღრმისეული და ფორმალური შეფასების ანგარიში, რათა გამოირიცხოს საგადასახადო ჯარიმები არასაბაზრო ფასწარმოქმნის გამო. პროფესიონალური შეფასების სტანდარტების კუთხით, თუნდაც სწრაფი შეფასების დროს, სერტიფიცირებული ექსპერტები ხელმძღვანელობენ „შეფასების საერთაშორისო სტანდარტების“ (IVS) 105-ე სტანდარტით განსაზღვრული საბაზრო მიდგომის (Market Approach) ფუნდამენტური პრინციპებით. ამ სტანდარტების გამოყენებას საქართველოში მხარს უჭერს „საქართველოს კანონი ბუღალტრული აღრიცხვის, ანგარიშგებისა და აუდიტის შესახებ“. ექსპრეს-შეფასება არის შესანიშნავი, ეფექტური პირველი ნაბიჯი, რომელიც შემდგომში, ტრანზაქციის ფინალური გაფორმებისას, მარტივად შეიძლება გარდაიქმნას სრულფასოვან, ოფიციალურ შეფასების ანგარიშად.

შეფასების ეტაპობრივი პროცესი

მულტიპლიკატორებზე დაფუძნებული სწრაფი შეფასების პროცესი მაქსიმალურად გამარტივებული, ოპერატიული და ოპტიმიზებულია დროის დაზოგვის მიზნით. პირველ ეტაპზე ხდება დამკვეთთან საწყისი კომუნიკაცია და ძირითადი ფინანსური მონაცემების (ბოლო წლის და მიმდინარე თვეების მოგება-ზარალის უწყისი, ბალანსი) კონფიდენციალური მოთხოვნა. მეორე ეტაპზე ფინანსური ანალიტიკოსი სწრაფად ატარებს მონაცემების ნორმალიზაციას, ასუფთავებს კომპანიის EBITDA-ს ან წმინდა მოგებას ერთჯერადი, არაორდინალური გავლენებისგან. მესამე ეტაპზე, ექსპერტი იყენებს გლობალურ ფინანსურ ტერმინალებს შესაბამისი ინდუსტრიული მულტიპლიკატორების მოსაძიებლად. მეოთხე ეტაპზე ხდება ნორმალიზებული ფინანსური მაჩვენებლებისა და მოძიებული მულტიპლიკატორების სინთეზი, მათემატიკური კორექტირება ლიკვიდურობის ნაკლებობაზე და კომპანიის საორიენტაციო ღირებულების (Enterprise Value და Equity Value) გამოთვლა. მეხუთე და საბოლოო ეტაპზე დამკვეთს მიეწოდება კონცისური (მოკლე) მემორანდუმი ან პრეზენტაცია, სადაც ნათლად არის ნაჩვენები ბიზნესის ღირებულების დიაპაზონი და გამოყენებული დაშვებები. ეს პროცესი, როგორც წესი, სულ რამდენიმე სამუშაო დღეს იკავებს.

რატომ უნდა გამოიყენოთ Legal.ge-ს პლატფორმა

როდესაც გესაჭიროებათ ბიზნესის სწრაფი, მიუკერძოებელი და პროფესიონალური საორიენტაციო შეფასება, Legal.ge წარმოადგენს საუკეთესო და ყველაზე სანდო სივრცეს კვალიფიციური ფინანსური ექსპერტების მოსაძიებლად. ჩვენს პლატფორმაზე თავმოყრილი არიან ლიცენზირებული ბიზნესის შემფასებლები და ფინანსური ანალიტიკოსები, რომლებსაც აქვთ უზარმაზარი პრაქტიკული გამოცდილება M&A ტრანზაქციებსა და საინვესტიციო კონსალტინგში. Legal.ge გაძლევთ უნიკალურ შესაძლებლობას, დეტალურად გაეცნოთ სპეციალისტების კვალიფიკაციას, მათ წვდომას გლობალურ ფინანსურ ბაზებზე და აირჩიოთ თქვენთვის იდეალური პროფესიონალი. ექსპრეს-შეფასების დროული მიღება დაგეხმარებათ სწორი სტრატეგიული გადაწყვეტილებების მიღებაში, მოლაპარაკებებში უპირატესობის მოპოვებასა და ძვირფასი დროისა თუ ფინანსური რესურსების მნიშვნელოვან დაზოგვაში. იპოვეთ გამოცდილი ფინანსური სპეციალისტი Legal.ge-ზე და მიიღეთ ზუსტი საბაზრო ორიენტირი უმოკლეს ვადაში.

მულტიპლიკატორებზე დაფუძნებული სწრაფი შეფასება საქართველოში

რას მოიცავს მულტიპლიკატორებით სწრაფი შეფასების მომსახურება

ფინანსური მონაცემების პირველადი დამუშავება და ნორმალიზაცია: კომპანიის ბოლო პერიოდის (როგორც წესი, ბოლო 12 თვის - LTM) მოგება-ზარალის უწყისის ანალიზი. ექსპერტი ახდენს საოპერაციო მოგების (EBITDA) ან წმინდა მოგების ნორმალიზაციას, რაც გულისხმობს ერთჯერადი, არასტანდარტული ან არაოპერაციული ხარჯებისა და შემოსავლების კორექტირებას რეალური, განმეორებადი მომგებიანობის სურათის მისაღებად.
შესაბამისი საბაზრო მულტიპლიკატორების შერჩევა: მოცემული ინდუსტრიისთვის დამახასიათებელი, ყველაზე რელევანტური მულტიპლიკატორების იდენტიფიცირება. ყველაზე ხშირად გამოიყენება EV/EBITDA (კომპანიის ღირებულება / მოგება გადასახადებამდე და ცვეთამდე), P/E (ფასი / წმინდა მოგება) და EV/Sales (კომპანიის ღირებულება / გაყიდვები).
შესადარებელი კომპანიების (Peer Group) მონაცემების მოძიება: საერთაშორისო ფინანსური მონაცემთა ბაზებიდან (Bloomberg, Capital IQ) მსგავსი პროფილის, ზომისა და რისკის მქონე საჯარო კომპანიების ან ბოლოდროინდელი M&A ტრანზაქციების მულტიპლიკატორების ამოღება და საშუალო/მედიანური მაჩვენებლების დადგენა.
მულტიპლიკატორების გამოყენება და კორექტირება: მოძიებული მულტიპლიკატორების გამრავლება სამიზნე კომპანიის ნორმალიზებულ ფინანსურ მაჩვენებლებზე. ამავდროულად ხდება მცირე კორექტირებების შეტანა ზომის, ზრდის ტემპისა და ადგილობრივი ბაზრის სპეციფიკის, ასევე ლიკვიდურობის ნაკლებობის (DLOM) გათვალისწინებით.
საწარმოს და კაპიტალის ღირებულების (Enterprise Value & Equity Value) გამოთვლა: მიღებულ საწარმოს ღირებულებას აკლდება კომპანიის წმინდა ვალი (ჯამურ სესხებს მინუს ფულადი სახსრები), რათა მივიღოთ უშუალოდ მესაკუთრეთა კაპიტალის (აქციების) საორიენტაციო საბაზრო ღირებულება.
ღირებულების დიაპაზონის (Value Range) დადგენა: ნაცვლად ერთი კონკრეტული რიცხვისა, ექსპრეს-შეფასება ხშირად გასცემს ღირებულების დიაპაზონს (მინიმალური და მაქსიმალური ზღვარი), რაც შემდგომი მოლაპარაკებებისთვის მეტ მოქნილობას უზრუნველყოფს.

გავრცელებული რეალური სიტუაციები და სცენარები

ინვესტიციის მოზიდვა და სტარტაპების დაფინანსება: როდესაც სტარტაპი ან მცირე ბიზნესი ეძებს ანგელოზ ინვესტორებს ან ვენჩურულ კაპიტალს (VC) და ესაჭიროება ე.წ. "Pre-money" შეფასების საორიენტაციო ნიშნულის სწრაფად დადგენა საინვესტიციო რაუნდის წილის პროპორციის შესათანხმებლად.
წინასწარი M&A მოლაპარაკებები: შერწყმისა და შეძენის გარიგებების საწყის ეტაპზე, როდესაც პოტენციური მყიდველი ან გამყიდველი ამოწმებს, რამდენად რეალისტურია მეორე მხარის მოლოდინები ფასთან დაკავშირებით, სანამ ჩაერთვება ძვირადღირებულ და ხანგრძლივ ფინანსურ და იურიდიულ Due Diligence პროცესში.
შიდა კორპორაციული დაგეგმარება: კომპანიის მენეჯმენტის ან დამფუძნებლების მიერ ბიზნესის სტრატეგიული განხილვა, რათა დაადგინონ, რა ღირს მათი კომპანია დღეს ბაზარზე და რა ფინანსური მაჩვენებლები უნდა გააუმჯობესონ (მაგ. EBITDA-ს ზრდა), რომ მიაღწიონ სასურველ სამომავლო ღირებულებას.
პარტნიორთა შორის წილის არაოფიციალური ყიდვა-გაყიდვა: როდესაც ერთ-ერთ პარტნიორს სურს თავისი წილის გასხვისება სხვა პარტნიორზე მეგობრულ გარემოში და მხარეებს სურთ სწრაფი, ობიექტური და მიუკერძოებელი საორიენტაციო ფასის მიღება ოფიციალური დავების გარეშე.
ბენჩმარკინგი და ინდუსტრიული ანალიზი: კომპანიის ფინანსური სიჯანსაღისა და მიმზიდველობის შედარება კონკურენტებთან და გლობალური ინდუსტრიის საშუალო მაჩვენებლებთან სტრატეგიული პოზიციონირებისთვის.