კოლექტიური შრომითი დავის მოგვარება
კოლექტიური შრომითი დავის მოგვარება საქართველოში ერთიანი საკანონმდებლო ნაკადია: შემათანხმებელი პროცედურები და მედიაცია, გაფიცვა-ლოკაუტის უფლებების აღძვრა, უკანონობის სასამართლო კონტროლი და მედიაციური შეთანხმების აღსრულება. უცხოური ტიპის სპეციალური სამუშაო ტრიბუნალები აქ არ არსებობს — ესკალაცია მინისტრის მიერ დანიშნებული მედიაციით, გაფიცვით ან ლოკაუტით და სასამართლოს გადაწყვეტილებით ხდება.
განმარტება თავად კანონშია: კოლექტიური დავა არის დავა დამსაქმებელსა და დასაქმებულთა ჯგუფს — არანაკლებ 20 დასაქმებულს — შორის ან დამსაქმებელსა და დასაქმებულთა გაერთიანებას შორის. ეს ორი ფორმა განსაზღვრავს მოგვარების ტრაექტორიას.
შემათანხმებელი პროცედურები და მედიაცია
კოლექტიური დავა გადაწყდება პირდაპირი მოლაპარაკებებით ან მედიაციით — ერთ-ერთი მხარის მიერ მინისტრისთვის შესაბამისი წერილობითი შეტყობინების გაგზავნის შემთხვევაში. მხარე მეორეს უგზავნის დავის დაწყების შესახებ წერილობით შეტყობინებას ზუსტი საფუძვლითა და მოთხოვნებით; მოლაპარაკებების ნებისმიერ სტადიაზე მხარეს უფლება აქვს მინისტრს მიაწოდოს მედიაციის დაწყების შეტყობინება მედიატორის დანიშვნის თაობაზე — ეს შეტყობინება იმავე დღეს გადაეცემა მეორე მხარეს. მინისტრი შეტყობინების საფუძველზე ნიშნავს მედიატორს დადგენილი წესით; მაღალი საზოგადოებრივი ინტერესის შემთხვევაში მას უფლება აქვს მედიატორი საკუთარი ინიციატივითაც დანიშნოს. დავის ნებისმიერ სტადიაზე მინისტრს უფლება აქვს მიიღოს გადაწყვეტილება შემათანხმებელი პროცედურების შეწყვეტის შესახებაც. მხარეები ვალდებული არიან მონაწილეობა მიიღონ პროცედურებში და დაესწრონ მედიატორის შეხვედრებს; მინისტრის მოთხოვნის შემთხვევაში მედიატორი ვალდებულია მას ანგარიში გაუგზავნოს დავასთან დაკავშირებით, და ვალდებულია არ გაამჟღავნოს მისთვის ცნობილი ინფორმაცია.
გაფიცვა და ლოკაუტი
გაფიცვა არის დავის შემთხვევაში დასაქმებულის დროებითი ნებაყოფლობითი უარი შრომითი ხელშეკრულებით გათვალისწინებული მოვალეობების მთლიანად ან ნაწილობრივ შესრულებაზე; ლოკაუტი — დამსაქმებლის ანალოგიური უარი. გაფიცვაში მონაწილეობის უფლება არ აქვთ საქართველოს კანონმდებლობით განსაზღვრულ პირებს. გაფიცვის ან ლოკაუტის უფლება წარმოიშობა მინისტრისთვის მედიაციის შესახელ წერილობითი შეტყობინების გაგზავნიდან ან მინისტრის მიერ მედიატორის დანიშვნიდან 21 კალენდარული დღის გასვლისთანავე. დაწყებამდე არაუგვიანეს 3 კალენდარული დღისა მხარეები ერთმანეთს და მინისტრს წერილობით უტყობინებენ დროს, ადგილს, ხასიათს და მონაწილეთა რაოდენობას. გაფიცვის ან ლოკაუტის დროს მხარეები ვალდებული არიან განაგრძონ შემათანხმებელი პროცედურები; ლოკაუტი 90 კალენდარულ დღეზე მეტ ხანს არ გრძელდება; ანაზღაურება ამ პერიოდში არ გაიცემა; და გაფიცვა ან ლოკაუტი შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის საფუძველი არ არის.
უკანონობა და შეთანხმების აღსრულება
თუ ერთ-ერთმა მხარემ შემათანხმებელ პროცედურებს თავი აარიდა და მოაწყო გაფიცვა ან ლოკაუტი, ის უკანონოდ იქნება ცნობილი. უკანონოდ ცნობის შესახებ გადაწყვეტილებას სასამართლო გამოიტანს; გადაწყვეტილება მხარეებს დაუყოვნებლივ ეცნობება და დაუყოვნებლივ სრულდება. საგანგებო ან საომარ მდგომარეობაში გაფიცვისა და ლოკაუტის უფლება შეიზღუდება საქართველოს პრეზიდენტის დეკრეტით, რომელსაც პრემიერ-მინისტრის თანახელმოწერა სჭირდება.
მედიაციის შედეგად მიღწეული შეთანხმება აღსრულდება სასამართლოს მეშვეობით: დავის მხარეს უფლება აქვს აღსრულების მიზნით მიმართოს სასამართლოს, და აღსრულებისას გამოიყენება სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის წესები. სასამართლო უარს იტყვის შეთანხმების აღსრულებაზე მხოლოდ მაშინ, თუ მისი შინაარსი კანონმდებლობას ან საჯარო წესრიგს ეწინააღმდეგება ან აღსრულება შეუძლებელია.
პროცედურის დროითი რუკა ოთხ წერტილზეა აწყობილი: წერილობითი შეტყობინება დავის დაწყების შესახებ, მინისტრისთვის მედიაციის შეტყობინება, 21 კალენდარული დღის ლოდინი და გაფიცვა-ლოკაუტის დაწყებამდე არაუგვიანეს 3 კალენდარული დღისა წინასწარი წერილობითი შეტყობინება. ამ რუკის დარღვევა პირდაპირ უკანონობის ნიშანია: თავის არიდებული მხარის მიერ მოწყობილი გაფიცვა ან ლოკაუტი უკანონოდ ცნობილი იქნება. პარალელურად, დავის ნებისმიერ სტადიაზე შესაძლებელია არბიტრაჟისთვის გადაცემაც — მხარეთა შეთანხმებით, და ეს გამოსავალი მოლაპარაკების ჩიხში შესვლისას, როცა მხარეთა პოზიციები უკვე ფიქსირებულია და მედიაციაც შედეგს არ იძლევა, გამოიყენება.
ხშირად დასმული კითხვები
ქვემოთ შევაჯამებთ იმ კითხვებს, რომლებიც კოლექტიური დავის მოგვარებასთან დაკავშირებით ყველაზე ხშირად ისმის.
როდის იბადება გაფიცვის უფლება?
მედიაციის შესახელ მინისტრისთვის წერილობითი შეტყობინების გაგზავნიდან ან მინისტრის მიერ მედიატორის დანიშვნიდან 21 კალენდარული დღის გასვლისთანავე.
რამდენხანს გრძელდება ლოკაუტი?
არა უმეტეს 90 კალენდარული დღისა — ეს ზღვარი კანონით დგება.
იხდება თუ არა ანაზღაურება გაფიცვის დროს?
არა — გაფიცვის ან ლოკაუტის დროს დამსაქმებელი ანაზღაურების გადახდას არ არის ვალდებული.
როგორ სრულდება მედიაციური შეთანხმება?
სასამართლოს მეშვეობით, სამოქალაქო საპროცესო წესებით; სასამართლო უარს იტყვის მხოლოდ კანონიერების ან შესაძლებლობის დარღვევისას.
ვინ ნიშნავს მედიატორს და ჩერდება თუ არა ურთიერთობა გაფიცვის დროს?
მედიატორს ნიშნავს მინისტრი — მხარის შეტყობინების საფუძველზე, დადგენილი წესით, ხოლო მაღალი საზოგადოებრივი ინტერესის შემთხვევაში საკუთარი ინიციატივითაც. ურთიერთობა კი გაფიცვის დროსაც არ ჩერდება: გაფიცვა ან ლოკაუტი დროებითი უარია და შეწყვეტის საფუძველი არ არის.
როგორ დაგეხმარებით Legal.ge-ზე
Legal.ge-ზე ვაწარმოებთ კოლექტიურ დავებს ორივე მხარისთვის: ვწერთ შეტყობინებებს, ვაწყობთ მოლაპარაკების მანდატს, ვათვლით მედიაციისა და გაფიცვა-ლოკაუტის ვადებს დღეების სიზუსტით და ვაძლევთ მედიაციურ შეთანხმებას აღსრულებად ფორმას. დაგვიკავშირდით Legal.ge-ზე — დავა კანონიერ ლიანდაგზე დგება, ხოლო ყოველი ვადა, ყოველი შეტყობინება და მედიატორის ყოველი შეხვედრა დროულად და დოკუმენტურად ფიქსირდება.