მონაცემთა საერთაშორისო გადაცემის სამართლებრივი ჩარჩო
მონაცემთა საერთაშორისო გადაცემა ორ სხვადასხვა, მაგრამ მჭიდროდ დაკავშირებულ საკითხს აერთიანებს: პირველი — როდის არის დაშვებული მონაცემების სხვა სახელმწიფოსთვის ან საერთაშორისო ორგანიზაციისთვის გადაცემა; მეორე — როგორ ვრცელდება „პერსონალურ მონაცემთა დაცვის შესახებ“ საქართველოს კანონი საზღვარგარეთ რეგისტრირებულ დამუშავებისთვის პასუხისმგებელ პირებზე. ეს გვერდი სწორედ მეორე, საერთაშორისო განზომილებაზეა ორიენტირებული: უცხოური კომპანიებისთვის, რომლებიც საქართველოში მონაცემებს ამუშავებენ, და ქართული ორგანიზაციებისთვის, რომლებიც მათთან თანამშრომლობენ.
კანონის მე-2 მუხლის პირველი პუნქტის მიხედვით, კანონის მოქმედება ვრცელდება საქართველოს ტერიტორიაზე მონაცემთა ავტომატური და ნახევრად ავტომატური საშუალებებით დამუშავებაზე, იმ მონაცემების არაავტომატურ დამუშავებაზე, რომლებიც ფაილური სისტემის ნაწილია, აგრეთვე საქართველოს ფარგლების გარეთ რეგისტრირებული დამუშავებისთვის პასუხისმგებელი პირის მიერ საქართველოში არსებული ტექნიკური საშუალებების გამოყენებით დამუშავებაზე. გამონაკლისია მხოლოდ ის შემთხვევა, როდესაც ტექნიკური საშუალებები მხოლოდ მონაცემთა ტრანზიტისთვის გამოიყენება. ეს ნიშნავს, რომ უცხოური სერვისები, რომლებიც საქართველოში მდებარე სერვერებს ან სხვა ტექნიკურ საშუალებებს იყენებენ, ქართული კანონის ქვეშ ექცევიან.
სპეციალური წარმომადგენელი: ვის და როდის სჭირდება
34-ე მუხლის პირველი პუნქტის მიხედვით, საქართველოს ფარგლების გარეთ რეგისტრირებული დამუშავებისთვის პასუხისმგებელი პირის ან დამუშავებაზე უფლებამოსილი პირის მიერ საქართველოში არსებული ტექნიკური საშუალებებით მონაცემთა დამუშავების შემთხვევაში, ის ვალდებულია დამუშავებამდე საქართველოში დანიშნოს ან განსაზღვროს სპეციალური წარმომადგენელი. წარმომადგენელი რეგისტრირდება სახელმწიფო აუდიტის სამსახურის მიერ გამოცემული ნორმატიული აქტით დადგენილი წესით.
თანმიმდევრობა აქ მკაფიოდ არის დადგენილი: დამუშავებისთვის პასუხისმგებელ პირს მონაცემთა დამუშავების უფლება წარმოეშობა მხოლოდ სპეციალური წარმომადგენლის რეგისტრაციის შემდეგ. სხვა სიტყვებით, ჯერ რეგისტრაცია — შემდეგ დამუშავება. წარმომადგენელი ვალდებულია შეასრულოს გენერალური აუდიტორის მიერ კანონით დადგენილი წესით წაყენებული მოთხოვნები, და მისი დანიშვნა უცხოურ პირს ამ ვალდებულებისგან არ ათავისუფლებს.
მონაცემთა სუბიექტს უფლება აქვს, უცხოური დამუშავებისთვის პასუხისმგებელი პირის მიმართ თავისი უფლებების განხორციელება სპეციალური წარმომადგენლის მეშვეობით მოითხოვოს. ამავე დროს, წარმომადგენლის დანიშვნის ვალდებულება არ ვრცელდება ევროკავშირის წევრ სახელმწიფოებში დაფუძნებულ პირებზე, რომლებზეც ევროპის კავშირში მოქმედი პერსონალურ მონაცემთა დაცვის წესები ვრცელდება, და იმ სახელმწიფოებში დაფუძნებულ პირებზე, რომლებიც ევროკავშირის მიერ აღიარებული მონაცემთა ადეკვატური დაცვის მქონე სახელმწიფოებად ითვლებიან.
გადაცემის დაშვების წესები
საერთაშორისო გადაცემის თავად კანონიერება 37-ე მუხლით დგინდება. გადაცემა დასაშვებია, თუ კანონით გათვალისწინებული მოთხოვნები არსებობს და შესაბამის სახელმწიფოში უზრუნველყოფილია მონაცემთა დაცვისა და სუბიექტის უფლებების დაცვის სათანადო გარანტიები. გარდა ამისა, კანონი დაშვებულ გამონაკლის საფუძვლებს ასახელებს, მათ შორის საერთაშორისო ხელშეკრულებებს, ხელშეკრულებით უზრუნველყოფილ გარანტიებს სახელმწიფო აუდიტის სამსახურის ნებართვით, ინფორმირებულ წერილობით თანხმობას, სასიცოცხლო ინტერესებს და მნიშვნელოვან საჯარო ინტერესს.
ყველა შემთხვევაში დამუშავებისთვის პასუხისმგებელი პირი ვალდებულია მიიღოს მონაცემთა უსაფრთხო გადაცემისთვის აუცილებელი ორგანიზაციული და ტექნიკური ზომები, ხოლო გადაცემული მონაცემების შემდგომი გადაცემა მესამე მხარისთვის დასაშვებია მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ ის ემსახურება თავდაპირველ მიზნებს და აკმაყოფილებს იმავე საფუძვლებსა და გარანტიებს.
გადაცემის აღრიცხვა
28-ე მუხლის პირველი პუნქტის მიხედვით, დამუშავებისთვის პასუხისმგებელი პირი და მისი სპეციალური წარმომადგენელი ვალდებული არიან წერილობით ან ელექტრონულად უზრუნველყონ დამუშავებასთან დაკავშირებული ინფორმაციის აღრიცხვა, რომელიც მოიცავს მხარეთა ვინაობას, მიზნებს, სუბიექტებისა და მონაცემთა კატეგორიებს, მონაცემთა მიმღებებს, სხვა სახელმწიფოსთვის გადაცემის და სათანადო გარანტიების — მათ შორის სახელმწიფო აუდიტის სამსახურის ნებართვის — შესახებ ინფორმაციას, შენახვის ვადებს, უსაფრთხოების ზომებს და ინციდენტებს.
აღრიცხული ინფორმაცია სახელმწიფო აუდიტის სამსახურის შესაბამისი მოთხოვნისთანავე, დაუყოვნებლივ, მაგრამ არაუგვიანეს 3 სამუშაო დღისა უნდა მიეწოდოს. საერთაშორისო გადაცემების შემთხვევაში ეს აღრიცხვა განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია: ის არის ინსტრუმენტი, რომლითაც ორგანიზაცია ზემდგომი ორგანოსთვის ადასტურებს, რომ გადაცემები კანონიერ საფუძვლებზე ხდებოდა.
რა უნდა იცოდეს უცხოურმა პირმა საქართველოში მოქმედებისას
პრაქტიკული თვალსაზრისით, უცხოური ორგანიზაციისთვის საქართველოს ბაზარზე შესვლა მონაცემების დამუშავების თვალსაზრისით რამდენიმე ეტაპიან გეგმას მოითხოვს. პირველი: კანონის მოქმედების სფეროს განსაზღვრა — ამუშავებს თუ არა ორგანიზაცია მონაცემებს საქართველოში არსებული ტექნიკური საშუალებებით, თუ მხოლოდ ტრანზიტს იყენებს. მეორე: თუ ტექნიკური საშუალებები რეალურად გამოიყენება, უნდა შეფასდეს, გამოირიცხება თუ არა ორგანიზაცია სპეციალური წარმომადგენლის ვალდებულებისგან ევროკავშირის წევრობის ან ადეკვატური დაცვის სტატუსის გამო. მესამე: თუ ვალდებულება არსებობს, იწყება წარმომადგენლის შერჩევა და რეგისტრაცია, რადგან დამუშავება მხოლოდ ამის შემდეგ არის დაშვებული. მეოთხე: მოწესრიგდება აღრიცხვა, რადგან ზემდგომი ორგანოს მოთხოვნა 3 სამუშაო დღეში უნდა დაიხუროს.
ქართული ორგანიზაციებისთვის, რომლებიც უცხოურ პარტნიორებთან თანამშრომლობენ, მნიშვნელოვანია პარტნიორის სტატუსის შემოწმება: აქვს თუ არა მას საქართველოში რეგისტრირებული სპეციალური წარმომადგენელი და რომელ საფუძველზე ხდება გადაცემა. სანდო თანამშრომლობა სწორედ ამ შემოწმებით იწყება. Legal.ge-ს გუნდი დაგეხმარებათ როგორც უცხოური პირებისთვის სპეციალური წარმომადგენლის დანიშვნისა და რეგისტრაციის პროცესში, ისე ქართული ორგანიზაციებისთვის საერთაშორისო გადაცემების აღრიცხვისა და დასაბუთების საკითხებში.
ხშირად დასმული კითხვები
ვინ არ საჭიროებს სპეციალურ წარმომადგენელს?
ევროკავშირის წევრ სახელმწიფოებში დაფუძნებული პირი, რომელზეც ევროკავშირში მოქმედი პერსონალურ მონაცემთა დაცვის წესები ვრცელდება, აგრეთვე ევროკავშირის მიერ აღიარებულ მონაცემთა ადეკვატური დაცვის მქონე სახელმწიფოში დაფუძნებული პირი.
როდის წარმოეშობა დამუშავების უფლება?
მხოლოდ სპეციალური წარმომადგენლის რეგისტრაციის შემდეგ — საქართველოში არსებული ტექნიკური საშუალებებით მონაცემთა დამუშავებამდე წარმომადგენელი უნდა იყოს დანიშნული ან განსაზღვრული.
ათავისუფლებს თუ არა წარმომადგენელი უცხოურ პირს ყველა ვალდებულებისგან?
არა — გენერალური აუდიტორის მოთხოვნასა და გადაწყვეტილებაზე რეაგირების ვალდებულება პასუხისმგებელ პირს მაინც რჩება; მონაცემთა სუბიექტიც თავის უფლებას წარმომადგენლის მეშვეობით ითხოვს.
როგორ დაგეხმარებით Legal.ge-ზე
„Legal.ge“-ის იურისტები განსაზღვრავენ, საჭიროებს თუ არა თქვენი სტრუქტურა სპეციალურ წარმომადგენელს, მოამზადებენ მის დანიშვნასა და რეგისტრაციას, ააწყობენ გადაცემის დაშვების საფუძვლებს და წარმომადგენლის საშუალებით უზრუნველყოფენ კომუნიკაციას ზედამხედველ ორგანოსთან.