ვის ევალება ფინანსური ანგარიშგების აუდიტი
გარე აუდიტის კოორდინაცია იწყება იმ კითხვისაგან, ეკისრება თუ არა თქვენ ორგანიზაციას აუდიტის ჩატარება კანონით. „ბუღალტრული აღრიცხვის, ანგარიშგებისა და აუდიტის შესახებ“ საქართველოს კანონის მუხლის 6 მიხედვით, საზოგადოებრივი დაინტერესებული პირი, პირველი და მეორე კატეგორიების საწარმოები და ჯგუფები ვალდებული არიან, უზრუნველყონ საკუთარი ფინანსური ანგარიშგების ან კონსოლიდირებული ფინანსური ანგარიშგების აუდიტი კანონით დადგენილი წესით. ეს მოთხოვნა ვრცელდება იმ სუბიექტზეც, რომელიც ჯგუფში შემავალი შვილობილი საწარმოა — ანუ ჯგუფის სტრუქტურაში ყოფნა აუდიტის ვალდებულებას არ ანიავებს.
მეორე მხრივ, მესამე და მეოთხე კატეგორიების საწარმოები და არასამეწარმეო იურიდიული პირები გათავისუფლებული არიან აუდიტის ვალდებულებისგან, თუ კანონმდებლობით სხვა რამ არ არის დადგენილი. მარეგულირებელი ან საზედამხედველო ორგანოს ზედამხედველობისადმი დაქვემდებარებული საწარმოსთვის შუალედური ანგარიშგების აუდიტის მოთხოვნას შესაბამისი სფეროს კანონმდებლობა ადგენს. კატეგორიის სწორი განსაზღვრა და სექტორული მოთხოვნების გადამოწმება კოორდინაციის პირველი ნაბიჯია.
აუდიტის წესი და სტანდარტები
მუხლის 14 მიხედვით, საქართველოში აუდიტი ტარდება აუდიტის საერთაშორისო სტანდარტების შესაბამისად — ეს სტანდარტები აუდიტისა და მარწმუნებელი მომსახურების საერთაშორისო საბჭოს მიერ მიღებული დოკუმენტებია, რომლებიც სამსახურის მიერ ხდება სამოქმედო: განახლებული რედაქციები ძალაში შედის განახლებიდან 6 თვის ვადაში, ხოლო აუდიტორს უფლება აქვს, გამოიყენოს სტანდარტის მოქმედი ინგლისურენოვანი რედაქცია. სხვა აუდიტორული მომსახურება — მიმოხილვა, სხვა მარწმუნებელი გარიგება და დაკავშირებული მომსახურება — შესაბამისი საერთაშორისო სტანდარტებით წესრიგდება.
საზოგადოებრივი დაინტერესებული პირის აუდიტს დამატებითი მოთხოვნები აქვს: ასეთი ანგარიშგების აუდიტის განხორციელების უფლებამოსილება მხოლოდ იმ აუდიტორულ ფირმას აქვს, რომელმაც გაიარა შესაბამისი ხარისხის მართვის სისტემის მონიტორინგი, ხოლო აუდიტის პროცესისა და პროცედურების დამატებითი მოთხოვნები სამსახურის უფროსის ბრძანებით დგინდება. ქონების მმართველთან დაკავშირებული აუდიტორული საქმიანობისთვისაც მსგავსი ხარისხის მონიტორინგია საჭირო.
აუდიტის ჩატარების პროცედურა და დოკუმენტების შენახვა
მუხლის 15 მიხედვით, აუდიტი შეიძლება ჩატარდეს კანონით დადგენილი წესით ან სუბიექტის ინიციატივით; საზოგადოებრივი დაინტერესებული პირისა და პირველი და მეორე კატეგორიების საწარმოების ანგარიშგების აუდიტი კი ყოველი საანგარიშგებო პერიოდისთვის ტარდება. აუდიტორულ დასკვნას ხელმოწერით ადასტურებს გარიგების პარტნიორი ან ფირმის მიერ უფლებამოსილი პირი, და ფირმის შიდა პროცედურით შესაძლებელი უნდა იყოს გარიგების პარტნიორის იდენტიფიცირება.
კლიენტისთვის გადამწყვეტი ორი დეტალია: პირველი — აუდიტორი ვალდებულია აუდიტის პროცესში შედგენილი და გამოყენებული დოკუმენტები, ელექტრონული თუ მატერიალური ფორმით, შეინახოს შესაბამისი საანგარიშგებო პერიოდის დასრულებიდან 6 წლის განმავლობაში. მეორე — აუდიტორმა უნდა გამოიჩინოს პროფესიული სკეპტიციზმი: იგი მიმანიშნებელი ფაქტების საფუძველზე ცნობს არსებითი სამართალდარღვევის — თაღლითობის ან შეცდომის — დაშვების შესაძლებლობას და განსაკუთრებულ ყურადღებას უთმობს სამართიანი ღირებულების შეფასებებს, აქტივების გაუფასურებას, რეზერვებს, ანარიცხებსა და სამომავლო ფულად ნაკადებს. ანუ აუდიტი ფორმალობა არ არის: იგი კითხვების დასმას ნიშნავს, და ამ კითხვებზე პასუხის მზადყოფნა სწორედ კოორდინაციის საქმეა.
ანგარიშგების წარდგენა და გამოქვეყნება
მუხლის 9 მიხედვით, სუბიექტი, გარდა არასამეწარმეო იურიდიული პირისა, ვალდებულია ფინანსური ანგარიშგება, მმართველობის ანგარიშგება, სახელმწიფოს მიმართ განხორციელებული გადახდების შესახებ ანგარიშგება და აუდიტორული დასკვნა ერთად, დაუყოვნებლივ, მაგრამ არაუგვიანეს საანგარიშგებო პერიოდის მომდევნო წლის 1 ოქტომბრისა, წარუდგინოს სამსახურს. სამსახური წარდგენილ ანგარიშგებებს და აუდიტორულ დასკვნებს გამოაქვეყნებს წარდგენიდან 1 თვის ვადაში, ხოლო თუ საანგარიშგებო პერიოდი კალენდარულ წელს არ ემთხვევა — ანგარიშგება წარიდგინება პერიოდის დასრულებიდან არაუგვიანეს 9 თვისა.
საზოგადოებრივი დაინტერესებული პირი ამ ანგარიშგებებს საკუთარ ვებგვერდზეც ან ბეჭდვით გამოცემაშიც აქვეყნებს. სამსახური ანგარიშგებებს რისკზე დაფუძნებული მიდგომით შერჩევით ამოწმებს და უფლებამოსილია ხარვეზების აღმოფხვრას მოითხოვს — ამიტომ წარდგენამდე ანგარიშგების შიდა შემოწმება იმავე ლოგიკით უნდა მოხდეს, რომლითაც მას სამსახური შეხედავს.
ხშირად დასმული კითხვები
როდის უნდა წარიდგინოს ანგარიშგება აუდიტორულ დასკვნასთან ერთად?
მუხლის 9 მიხედვით — საანგარიშგებო პერიოდის მომდევნო წლის 1 ოქტომბრამდე; არაკალენდარული პერიოდის შემთხვევაში — პერიოდის დასრულებიდან 9 თვის ვადაში.
რამდენ ხანს ინახება აუდიტის დოკუმენტაცია?
მუხლის 15 მიხედვით — შესაბამისი საანგარიშგებო პერიოდის დასრულებიდან 6 წლის განმავლობაში, ელექტრონული ან მატერიალური ფორმით.
რომელი სუბიექტებია გათავისუფლებული აუდიტისგან?
მესამე და მეოთხე კატეგორიების საწარმოები და არასამეწარმეო იურიდიული პირები, თუ კანონმდებლობით სხვა რამ არ არის დადგენილი (მუხლი 6).
ვის შეუძლია საზოგადოებრივი დაინტერესებული პირის აუდიტი?
მხოლოდ იმ აუდიტორულ ფირმას, რომელმაც გაიარა შესაბამისი ხარისხის მართვის სისტემის მონიტორინგი (მუხლი 14).
როგორ დაგეხმარებით Legal.ge-ზე
გარე აუდიტის კოორდინაცია ორმხრივი საქმეა: კანონი აწესრიგებს, თუ ვინ, როდის და რომელი სტანდარტით ატარებს აუდიტს, ხოლო ორგანიზაცია პასუხობს იმაზე, თუ რამდენად მზადაა აუდიტორის კითხვებისთვის — აღრიცხვის სისრულით, დოკუმენტაციის წესრიგით და ანგარიშგების ხარისხით. კარგად დაკოორდინირებული აუდიტი დროულად სრულდება; ცუდად დაგეგმილი — ვადებს აჭარბებს და დასკვნაში შენიშვნებს ტოვებს.
Legal.ge-ზე მომუშავე იურისტები დაგეხმარებით აუდიტის ვალდებულების განსაზღვრაში, აუდიტორულ ფირმასთან ურთიერთობის ხელშეკრულებრივ ჩარჩოში, აუდიტისთვის მოსამზადებელი დოკუმენტაციის რუკის შედგენაში და დასკვნებზე რეაგირების გეგმაში. დაგვიკავშირდით კონსულტაციისთვის — აუდიტი, რომელსაც წინასწარ ემზადებით, რისკს ანალიზად აქცევს.