სასამართლო-ბუღალტრული ექსპერტიზის პროფესიული საფუძველი
სასამართლო-ბუღალტრული ექსპერტიზის სანდოობა საქართველოში სერტიფიცირებული ბუღალტრის ინსტიტუტზე დგას, რომელიც ბუღალტრული აღრიცხვისა და ფინანსური ანგარიშგების შესახებ კანონით არის განსაზღვრული. კანონის მე-11 მუხლის თანახმად, სამსახური პირის სერტიფიცირებულ ბუღალტრად აღიარებისათვის ადგენს პროფესიული სერტიფიცირებისა და განგრძობითი განათლების სტანდარტებს, რომლებიც შეესაბამება ევროკავშირის დირექტივების მოთხოვნებს და ბუღალტერთა საერთაშორისო ფედერაციის მიერ დადგენილ განათლების საერთაშორისო სტანდარტებს. პროფესიულ სერტიფიცირებას ახორციელებენ ის პროფესიული ორგანიზაციები, რომთა სასერტიფიკაციო პროგრამები ან/და საგამოცდო პროცესი აკმაყოფილებს სამსახურის მიერ დადგენილ სტანდარტებს და აღიარებულია დადგენილი წესით; წარმატებული სერტიფიცირების შედეგად პირს სერტიფიცირებული ბუღალტრის სტატუსი ენიჭება. სასამართლო დავაში სწორედ ეს სტატუსი და მისი რეესტრით დადასტურება ხდება ექსპერტის კვალიფიკაციის პირველი სამოწმო საფუძველი.
სერტიფიცირებული ბუღალტრის სტატუსი და რეესტრი
სტატუსს თან ახლავს მკაცრი სანდოობის პირობები. კანონის მე-11 მუხლის შენიშვნის თანახმად, სერტიფიცირებული ბუღალტერი არ უნდა იყოს მსჯავრდებული ან ნასამართლევი განზრახ ეკონომიკური დანაშაულის — მათ შორის საფინანსო სფეროში — ან განზრახ მძიმე ან განსაკუთრებით მძიმე დანაშაულის ჩადენისთვის, და ნასამართლობა მოხსნილი ან გაქარწყლებული უნდა ჰქონდეს. სერტიფიცირებული ბუღალტრების რეესტრს საჯაროს ხდის და წარმოადგენს სამსახური. მე-12 მუხლი ამავე ლოგიკას აგრძელებს: აუდიტორებისა და აუდიტორული ფირმების სახელმწიფო რეესტრის წარმოებას უზრუნველყოფს სამსახური, რეესტრი საჯაროა და ყოველი აუდიტორი იდენტიფიცირდება ინდივიდუალური სარეგისტრაციო ნომრით. რეესტრში ასახულია აუდიტორის სახელ-გვარი და საქმიანობის ადგილი, მისი დამსაქმებელი ან პარტნიორული ფირმა, სხვა ქვეყანაში აუდიტორად რეგისტრაციის შესახებ ინფორმაცია, პროფესიული ორგანიზაცია, რომლის წევრიც არის, ხარისხის მართვის სისტემის მონიტორინგის შედეგები, ბოლო 3 წლის შემოსავლები არადაქირავებული საქმიანობიდან და პროფესიული პასუხისმგებლობის დაზღვევა. სანქციების შესახებ ადმინისტრაციული აქტები სამსახური აქვეყნებს არანაკლებ 5 წლის ვადით — ეს ინფორმაცია სასამართლო დავაში მხარის მოწინააღმდეგის შესამოწმებლადაც გამოიყენება.
დამოუკიდებლობა და ეთიკის წესები — მე-16 მუხლი
სასამართლო-ბუღალტრული დასკვნის სანდოობის მეორე ბურჯი დამოუკიდებლობაა. მე-16 მუხლის მიხედვით, სერტიფიცირებული ბუღალტერი, აუდიტორი და აუდიტორული ფირმა ვალდებულნი არიან დაიცვან ბუღალტერთა საერთაშორისო ფედერაციის მიერ დადგენილი პროფესიონალი ბუღალტრების ეთიკის კოდექსი; კოდექსის განახლებული რედაქცია მოქმედებაში შემოდის განახლებიდან 6 თვის ვადაში. აუდიტორი და ყველა პირი, რომელმაც შეიძლება პირდაპირი ან არაპირდაპირი გავლენა მოახდინოს მომსახურების შედეგებზე, დამოუკიდებელი უნდა იყოს იმ სუბიექტისგან, რომელსაც მომსახურება უწევს, და არ უნდა მონაწილეობდეს მის გადაწყვეტილებებში. დამოუკიდებლობის რისკები წერილობით ან ელექტრონულად უნდა აისახოს და შემცირების ზომებიც განისაზღვროს. კანონი კრძალავს საჩუქრებსა და სარგებლებს, რომლებიც დასაშვებ ზღვარს აღემატება, და განსაზღვრავს ინტერესთა შეუთავსებლობის შემთხვევებს — ფინანსური, პიროვნული, საქმიანი თუ შრომითი ურთიერთობები, რომლებიც მესამე პირის თვალში დამოუკიდებლობას საფრთხეს უქმნის. აუდიტორს ეკრძალება მომსახურების დასრულებიდან 1 წლის, საზოგადოებრივი ინტერესისათვის მნიშვნელოვანი პირის შემთხვევაში — 2 წლის განმავლობაში გახდეს იმ სუბიექტის მმართველობითი ორგანოს, აუდიტის კომიტეტის ან სამეთვალყურეო საბჭოს წევრი. აუდიტის ხელშეკრულება საზოგადოებრივი ინტერესისათვის მნიშვნელოვან პირთან დგება არანაკლებ 2 და არაუმეტეს 10 წლით, საჯარო ტენდერის შედეგად — დამატებით 10 წლით, ხოლო ხელახალი გარიგება შესაძლებელია არანაკლებ 4-წლიანი ვადის გასვლის შემდეგ; გარიგების პარტნიორისა და საკვანძო პერსონალის როტაცია ხდება არანაკლებ 7 წელიწადში ერთხელ.
ინფორმაციის კონფიდენციალურობა — მე-18 მუხლი
სასამართლო-ბუღალტრულ სამუშაოს ყოველთვის ახლავს მაღალი კონფიდენციალურობის მოთხოვნა. მე-18 მუხლის თანახმად, პროფესიული მომსახურების განხორციელებისას მიღებული ინფორმაცია კონფიდენციალურია; ბუღალტერი და აუდიტორი ვალდებულნი არიან დაიცვან მისი კონფიდენციალურობა როგორც მომსახურების პროცესში, ისე მის შემდეგ — დროის გასვლისა და საქმიანობის შეცვლის მიუხედავად — და სუბიექტის თანხმობის გარეშე არ გაამჟღავნონ იგი, გარდა კანონმდებლობით გათვალისწინებული შემთხვევებისა. აუდიტორის შეცვლისას ინფორმაციის გადაცემა მომდევნო აუდიტორს შესაძლებელია მხოლოდ დამკვეთი სუბიექტის თანხმობით, და ეს დაცვა ვრცელდება ხარისხის მართვის სისტემის მონიტორინგსაც. სასამართლო დავაში ეს ნიშნავს, რომ ექსპერტის მიერ მიღებული და დაუცველად გამჟღავნებული ინფორმაცია საკუთრივ პროფესიულ დარღვევასაც წარმოადგენს.
ხშირად დასმული კითხვები
რა ადასტურებს ექსპერტ-ბუღალტრის კვალიფიკაციას?
სერტიფიცირებული ბუღალტრის სტატუსი, რომელიც მიიღება აღიარებული სასერტიფიკაციო პროგრამის გავლით და საჯარო რეესტრით დგინდება.
შეიძლება თუ არა მსჯავრდებული პირის სერტიფიცირება?
არა — განზრახ ეკონომიკური ან მძიმე დანაშაულისთვის ნასამართლევი პირი სერტიფიცირებული ბუღალტერი ვერ იქნება, სანამ ნასამართლობა მოხსნილი ან გაქარწყლებული არ აქვს.
რამდენ ხნით აქვეყნებს სამსახური სანქციების შესახებ ინფორმაციას?
ადმინისტრაციული აქტის ძალაში შესვლისა და პირის ინფორმირების შემდეგ — არანაკლებ 5 წლის ვადით.
როგორ იცავს კანონი დამოუკიდებლობას?
ეთიკის კოდექსით, ინტერესთა შეუთავსებლობის წესებით, საჩუქრების აკრძალვით, გამაგრილებელი ვადებით — 1 და 2 წელი — და ხელშეკრულების ვადისა და როტაციის შეზღუდვებით.
როგორ დაგეხმარებით Legal.ge-ზე
სასამართლო-ბუღალტრული ექსპერტიზა მოითხოვს არა მხოლოდ ფინანსური ანალიტიკის, არამედ პროფესიული სტატუსის, დამოუკიდებლობისა და კონფიდენციალურობის სამართლებრივ კონტროლს. Legal.ge-ზე შეგიძლიათ დაუკავშირდეთ სერტიფიცირებულ ბუღალტერსა და ადვოკატს, რომლებიც შეაფასებენ თქვენს საქმეს, მოამზადებენ დოკუმენტაციას და დაიცავენ თქვენს ინტერესებს სასამართლო და საარბიტრაჟო წარმოებაში. შეავსეთ მოთხოვნა საიტზე და მიიღეთ კვალიფიციური დახმარება.