კრედიტორული და დებიტორული ანგარიშების სამართლებრივი საფუძვლები
საქართველოში ბუღალტრული აღრიცხვა და ფინანსური ანგარიშგება რეგულირდება ბუღალტრული აღრიცხვის შესახებ საქართველოს კანონითა და სხვა ნორმატიული აქტებით, თუ შესაბამისი სფეროს მარეგულირებელი აქტით სხვა რამ არ არის დადგენილი. კანონის მოთხოვნით, აღრიცხვა და ანგარიშგება უნდა შეესაბამებოდეს ფინანსური ანგარიშგების საერთაშორისო სტანდარტებს, რაც კრედიტორულ და დებიტორულ ანგარიშებსაც ეხება: ეს დავალიანებები ანგარიშგებაში აისახება სტანდარტების შესაბამისი აღიარებისა და შეფასების წესებით. ყველა ეკონომიკური მოვლენა, მათ შორის დავალიანების წარმოშობა და დაფარვა, აღრიცხვაში აისახება ორმაგი ჩაწერის პრინციპით — ყველა ჩანაწერი ერთდროულად კავდება სადებეტო და საკრედიტო ანგარიშებზე შესაბამისი თანხების მითითებით, რაც დებიტორულ მოთხოვნებს და კრედიტორულ ვალდებულებებს შორის შეთანხმებულობას უზრუნველყოფს.
საანგარიშო სტანდარტები და სუბიექტის კატეგორიები
სტანდარტების სისტემა მოიცავს ფინანსური ანგარიშგების საერთაშორისო სტანდარტებს (IFRS), მცირე და საშუალო საწარმოებისთვის დადგენილ საერთაშორისო სტანდარტს, მეოთხე კატეგორიის საწარმოებისთვის და არაკომერციული იურიდიული პირებისთვის დადგენილ ცალკე სტანდარტებს. სრული სტანდარტები ემყარება ბუღალტრული აღრიცხვის საერთაშორისო სტანდარტების საბჭოს მიერ მიღებულ და გამოცემულ ნორმებსა და ინტერპრეტაციებს. პირველი კატეგორიის საწარმოები აღრიცხვასა და ანგარიშგებას აწარმოებენ სრული სტანდარტებით; მეორე და მესამე კატეგორიები — მცირე და საშუალო საწარმოების სტანდარტით, სრულ სტანდარტებზე გადასვლის უფლებით; მეოთხე კატეგორია და არაკომერციული პირები კი — მათთვის დადგენილი სტანდარტებით, თავისუფლებით აირჩიონ უფრო მაღალი სტანდარტი. თუ სუბიექტი ან ჯგუფი ორი უწყვეტი საანგარიშგებო პერიოდის ბოლოს აღარ აკმაყოფილებს სამი ზომითი კრიტერიუმიდან სულ მცირე ორს, კატეგორია იცვლება; სხვა სტანდარტზე გადასვლა შესაძლებელია მხოლოდ უფრო მაღალი კატეგორიის სტანდარტზე, ხოლო ჯგუფის კატეგორია განისაზღვრება კონსოლიდირებული მონაცემებით.
დავალიანების აღრიცხვის ორგანიზება და შიდა კონტროლი
სუბიექტი ბუღალტრულ აღრიცხვას აწარმოებს დასაქმებული ან პროფესიული მომსახურების გამწევი ბუღალტრის, აგრეთვე საბუღალტრო ან აუდიტორული ფირმის მეშვეობით. აღრიცხვა წარმოებს ნატურალურ საზომ ერთეულებზე დაყრდნობით, განზოგადებულად, ფულად გამოსახულებაში, მოვლენების ქრონოლოგიური, განუწყვეტელი და დოკუმენტური ასახვით. დავალიანებების სრულყოფილი აღრიცხვისთვის სუბიექტი განსაზღვრავს სააღრიცხვო პოლიტიკას, შეიმუშავებს ანგარიშთა გეგმას, ქმნის დოკუმენტების წარმოებისა და კონტროლის მექანიზმს, განსაზღვრავს ინფორმაციის დამუშავების ვადებსა და ტექნოლოგიას და აწარმოებს აღრიცხვას მატერიალური ფორმით ან ელექტრონული სისტემებით. სუბიექტი შეიმუშავებს შიდა კონტროლის სისტემას, რომელიც უზრუნველყოფს საქმიანობის ეფექტიანობას, ანგარიშგების უტყუარობას და კანონმდებლობასთან შესაბამისობას.