ყოველთვიური ბუღალტრული აღრიცხვის სამართლებრივი საფუძველი
ყოველთვიური ბუღალტერია საქართველოში არა მხოლოდ პრაქტიკული, არამედ სამართლებრივად დატვირთული დისციპლინაა: ბუღალტრული აღრიცხვისა და ფინანსური ანგარიშგების შესახებ საქართველოს კანონი ზუსტად განსაზღვრავს, რომელი სტანდარტით, რომელ წესით და ვის მიერ უნდა იწარმოებდეს აღრიცხვა. კანონის მე-3 მუხლის თანახმად, ბუღალტრული აღრიცხვა და ფინანსური ანგარიშგება რეგულირდება ამ კანონითა და საქართველოს სხვა ნორმატიული აქტებით და უნდა შეესაბამებოდეს ბუღალტრული აღრიცხვისა და ფინანსური ანგარიშგების საერთაშორისო სტანდარტებს. სტანდარტთა სისტემა ფენებად არის აწყობილი: სრული საერთაშორისო სტანდარტები, მცირე და საშუალო საწარმოებისთვის დადგენილი საერთაშორისო სტანდარტი, მეოთხე კატეგორიის საწარმოებისთვის დადგენილი სტანდარტი და არასამეწარმეო იურიდიული პირებისთვის დადგენილი სტანდარტი. ამ სტანდარტების გამოყენება სავალდებულოა, ხოლო მათ განახლებას სამსახური უზრუნველყოფს განახლებიდან 6 თვის ვადაში; სუბიექტს უფლება აქვს, გამოიყენოს სტანდარტის მოქმედი ინგლისურენოვანი რედაქცია.
ვინ და რომელი სტანდარტით აწარმოებს აღრიცხვას
სტანდარტის არჩევანი სუბიექტის ზომით კატეგორიაზეა დამოკიდებული: საზოგადოებრივი ინტერესისათვის მნიშვნელოვანი პირები და პირველი კატეგორიის საწარმოები აღრიცხვასა და ანგარიშგებას აწარმოებენ სრული საერთაშორისო სტანდარტების შესაბამისად; მეორე და მესამე კატეგორიები — მცირე და საშუალო საწარმოების სტანდარტით, თუმცა მათ უფლება აქვთ სრული სტანდარტებიც გამოიყენონ; მეოთხე კატეგორიის საწარმოები და არასამეწარმეო პირები — სამსახურის მიერ დადგენილი სტანდარტებით, და მათაც შეუძლიათ უფრო მაღალი სტანდარტზე გადასვლა. აღრიცხვის წარმოების ფორმალური გზებიც კანონითაა განსაზღვრული: სუბიექტი აღრიცხვას აწარმოებს დასაქმებული ბუღალტრის ან პროფესიული მომსახურების გამწევი ბუღალტრის მეშვეობით, აგრეთვე საბუღალტრო ფირმის ან აუდიტორული ფირმის მიერ მომსახურების გაწევით. ეს ნიშნავს, რომ ყოველთვიური ბუღალტერიის გაცდენა ან ქსელის არასწორად აწყობა სწორედ ამ ნორმების დარღვევაა.
აღრიცხვის ყოველდღიური დისციპლინა — მე-4 მუხლის წესები
მე-4 მუხლი ყოველთვიურ აღრიცხვას კონკრეტულ, გამოყენებად წესებად შლის. სუბიექტი აღრიცხვას აწარმოებს ნატურალურ საზომ ერთეულებზე დაყრდნობით, განზოგადებულად, ფულად გამოსახულებაში, მათი ქრონოლოგიური, განუწყვეტელი და დოკუმენტური ასახვით; ეკონომიკური მოვლენა აღრიცხვაში მოხდენისთანავე აისახება ორმაგი ჩაწერის პრინციპით და იმ პერიოდის მაგროვებელ დოკუმენტებსა და ანგარიშგებას მიეკუთვნება, რომელსაც მოვლენა ეკუთვნის. ბუღალტრული ჩანაწერი ატარებს კანონით დადგენილ რეკვიზიტებს — ოპერაციის თარიღი, სადებეტო და საკრედიტო ანგარიშები თანხებით, მოკლე აღწერა, დოკუმენტის დასახელება და ნომერი, თანხობრივი მონაცემი. პირველადი აღრიცხვის დოკუმენტსაც აქვს აუცილებელი რეკვიზიტები: დასახელება და ნომერი, შედგენის თარიღი, ოპერაციის ეკონომიკური შინაარსი, მონაწილე პირები და მათი საიდენტიფიკაციო მონაცემები, ხელმოწერები, თანხობრივი და რაოდენობრივი მაჩვენებლები. სუბიექტი ვალდებულია უზრუნველყოს ყველა ეკონომიკური მოვლენის ასახვის სისრულე და შიდა კონტროლი, განსაზღვროს სააღრიცხვო პოლიტიკა, შეიმუშავოს ანგარიშთა გეგმა, დოკუმენტების წარმოებისა და კონტროლის მექანიზმი და შიდა კონტროლის სისტემა. დოკუმენტების ფორმისა და შინაარსის კონტროლი სავალდებულოა — არასწორად შედგენილი დოკუმენტი პასუხისმგებელ პირს უბრუნდება, ხოლო მონაცემთა უტყუარობისათვის პასუხს დოკუმენტის შემდგენი და ხელმომწერი პირები აგებენ. აღრიცხვა შესაძლებელია როგორც მატერიალურ, ისე ელექტრონული სისტემების მეშვეობით, და ანგარიშგებისა და აღრიცხვის დოკუმენტები სუბიექტთან ინახება შესაბამისი საანგარიშგებო პერიოდის დასრულებიდან 6 წლის განმავლობაში.
პასუხისმგებლობა და ჯარიმები — მე-26 მუხლი
ყოველთვიური დისციპლინის დარღვევა ფულადადაც ფასიანია. კანონის მე-26 მუხლის თანახმად, აღრიცხვისა და ანგარიშგების წარმოებისა და კონსოლიდაციის წესების შეუსრულებლობა ან/და აუდიტორული შემოწმებისთვის თავის არიდება იწვევს სუბიექტის დაჯარიმებას ზომითი კატეგორიის მიხედვით: მეოთხე კატეგორიის საწარმო — 500 ლარით, მესამე კატეგორია — 1 000 ლარით, მეორე კატეგორია — 5 000 ლარით, ხოლო პირველი კატეგორიის საწარმო და საზოგადოებრივი ინტერესისათვის მნიშვნელოვანი პირი — 10 000 ლარით. ამავდროულად, სამსახურს შეუძლია ჯარიმის ნაცვლად წერილობითი გაფრთხილება გამოიყენოს; გაფრთხილებით დადგენილი მოთხოვნის შეუსრულებლობამ — ვადა, რომელიც 1 თვეზე ნაკლები არ უნდა იყოს — შეიძლება ხელახლა დაჯარიმებამდე მიგვიყვანოს. ეს იმას ნიშნავს, რომ სწორად აწყობილი ყოველთვიური ბუღალტერია ჯარიმისგან დაცვის ყველაზე იაფი გზაა.
ხშირად დასმული კითხვები
რომელი სტანდარტით უნდა იწარმოებდეს აღრიცხვას მცირე კომპანია?
მეორე და მესამე კატეგორიების საწარმოები — მცირე და საშუალო საწარმოებისთვის დადგენილი საერთაშორისო სტანდარტით, სრული საერთაშორისო სტანდარტების გამოყენების უფლებით; მეოთხე კატეგორია — სამსახურის მიერ დადგენილი სტანდარტით.
ვის შეუძლია აღრიცხვის წარმოება?
დასაქმებული ბუღალტერი, პროფესიული მომსახურების გამწევი ბუღალტერი, საბუღალტრო ან აუდიტორული ფირმა — კანონი ამ ოთხ ფორმას განსაზღვრავს.
რამდენ ხანს ინახება ბუღალტრული დოკუმენტაცია?
ფინანსური ანგარიშგებები და აღრიცხვის დოკუმენტები — შესაბამისი საანგარიშგებო პერიოდის დასრულებიდან 6 წლის განმავლობაში.
რა ზომის ჯარიმაა აღრიცხვის წესების დარღვევისთვის?
კატეგორიის მიხედვით: 500, 1 000, 5 000 ან 10 000 ლარამდე; სამსახურს შეუძლია ჯარიმის ნაცვლად წერილობითი გაფრთხილების გამოყენება.
როგორ დაგეხმარებით Legal.ge-ზე
ყოველთვიური ბუღალტერია მოითხოვს სტანდარტის სწორ არჩევანს, დოკუმენტბრუნვის დისციპლინას და ჯარიმის რისკების წინასწარ მართვას. Legal.ge-ზე შეგიძლიათ დაუკავშირდეთ ბუღალტრული აღრიცხვისა და საგადასახადო კანონმდებლობის მცოდნე სპეციალისტს, რომელიც დაალაგებს თქვენს აღრიცხვას, განსაზღვრავს სააღრიცხვო პოლიტიკას და დაიცავს კომპანიას სანქციებისგან. შეავსეთ მოთხოვნა საიტზე და მიიღეთ კვალიფიციური დახმარება.