ზიანის აღდგენის მოთხოვნები — სამოქალაქო-საპროცესო ინსტრუმენტები
როდესაც ეკონომიკური დანაშაულის ან სხვა უსამართლო ქმედების შედეგად ზიანი მიადგებათ, მსხვერპლისთვის გადამწყვეტია არა მხოლოდ უფლების აღიარება, არამედ ფაქტობრივი აღდგენა — ფულის ან ქონების დაბრუნება. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსი ამ მიზნისთვის ორ ინსტრუმენტს იძლევა: სარჩელის უზრუნველყოფას, რომელიც მოპასუხის აქტივებს გადაწყვეტილების აღსრულებამდე იცავს, და ზიანის ანაზღაურების შესახებ სარჩელს, რომელიც კანონიერ ძალაში შესულ განაჩენს ეყრდნობა. ამ გვერდზე განმარტებულია როგორც ერთი, ისე მეორე — მუხლების 191, 198 და 309¹⁷ საფუძველზე. აქ საუბარია დამოუკიდებელ სამოქალაქო სასამართლო გზაზე; სისხლის სამართლის საქმეში ჩაშენებული სამოქალაქო სარჩელი სხვა წესრიგით წარიმართება, რომელიც ამ გვერდის ფარგლებს გარეთ რჩება.
სარჩელის უზრუნველყოფა — განცხადება და საფუძვლები
მუხლის 191 პირველი ნაწილით მოსარჩელეს შეუძლია მიმართოს სასამართლოს სარჩელის უზრუნველყოფის შესახებ განცხადებით, რომელშიც უნდა მიუთითოს გარემოებები, რომელთა გამოც ღონისძიების გამოუყენებლობა გააძნელებს ან შეუძლებელს გახდის გადაწყვეტილების აღსრულებას, დარღვეული ან სადავო უფლების განხორციელებას, გამოიწვევს გამოუსწორებელ და პირდაპირ ზიანს ან ისეთ ზიანს, რომელიც ვერ კომპენსირდება მოპასუხისთვის ზიანის ანაზღაურების დაკისრებით. განცხადება ასევე უნდა შეიცავდეს დასაბუთებას, თუ რომელი ღონისძიების გამოყენება მიაჩნია მოსარჩელეს აუცილებლად. ასეთი გარემოების არსებობისას სასამართლო განჩინებას გამოიტანს. მნიშვნელოვანია და აღწერილია ნორმშივე: ღონისძიების გამოყენება ემყარება სასამართლოს ვარაუდს, რომ სარჩელი შეიძლება დაკმაყოფილდეს, და ეს მსჯელობა საბოლოო გადაწყვეტილებაზე არ ახდენს გავლენას — ანუ უზრუნველყოფა არ ნიშნავს საქმის წინასწარ გადაწყვეტას.
დოკუმენტური მოთხოვნები და ღონისძიებების საზღვრები
თუ მოითხოვთ უძრავ ქონებაზე ყადაღის დადებას, მუხლის 191 მეორე ნაწილით განცხადებას უნდა დაერთოს საჯარო რეესტრის ცნობა ან ისეთი დოკუმენტი, რომელიც მოპასუხის საკუთრების უფლებას ადასტურებს. თუ ცნობა ან დოკუმენტი არ ახლავს, ანდა სახელმწიფო ბაჟი გადაუხდელია, სასამართლო ხარვეზის თაობაზე განჩინებას გამოიტანს და ვადას დაგინიშნავთ შესავსებად; ვადაში ხარვეზის შეუვსებლობისას განცხადება განუხილველად დატოვებული იქნება, რაც საჩივრით გასაჩივრდება. ამავე მუხლში ჩამოთვლილია აქტივები, რომლებზედაც უზრუნველყოფის ღონისძიებები არ ვრცელდება — მათ შორის ფინანსური გირავნობის საგანი, საგადახდო სისტემის მონაწილის ანგარიშსწორების ანგარიში, იპოთეკით დაცული ობლიგაციების უზრუნველყოფის აქტივები, საპრიზო ფონდი, დაზღვევის სფეროს განცალკევებული ანგარიშები და საპენსიო აქტივები. ცალკე გარიგებაა ბანკის რეზოლუციის რეჟიმი: ეროვნული ბანკის მიმართვის საფუძველზე ღონისძიებები არ გამოიყენება, გამოყენებული კი ჩერდება მიმართვაში განსაზღვრული ვადით, რომელიც არ უნდა აღემატებოდეს 90 დღეს; მოსამართლე განჩინებას მიმართვიდან 1 დღის განმავლობაში გამოიტანს.

