განრიდება არასრულწლოვანთა მართლმსაჯულების კოდექსით დადგენილი ინსტიტუტია, რომლის მიზანია არასრულწლოვნის საქმე სასამართლოს ნაცვლად განრიდებისა და მედიაციის გზით მოგვარდეს. კანონი ზუსტად განსაზღვრავს, რომლები არიან განრიდების შესაძლებლობის მქონე არასრულწლოვნები, რა წინაპირობები უნდა არსებობდეს, რა გარანტიები ეძლევათ მათ გადაწყვეტილების მიღებამდე და მის შემდეგ, რა ღონისძიებები შეიძლება დაეკისროს არასრულწლოვანს და რა ხდება ხელშეკრულების შეუსრულებლობისას. ამ გვერდზე განვმარტავთ ამ წესებს იმისთვის, რომ არასრულწლოვანმა, მისმა კანონიერმა წარმომადგენელმა და ადვოკატმა იცოდნენ, როგორ მიიღონ განრიდება და რისი თავისარიდება ღირს.
ვის შეუძლია განრიდება და ვინ წყვეტს ამას
თუ არსებობს დასაბუთებული ვარაუდი, რომ არასრულწლოვანმა ნაკლებად მძიმე ან მძიმე დანაშაული ჩაიდინა, პირველ რიგში, განიხილება განრიდების შესაძლებლობა და ფასდება, უზრუნველყოფს თუ არა განრიდება არასრულწლოვნის რესოციალიზაცია-რეაბილიტაციას და ახალი დანაშაულის თავიდან აცილებას. განრიდების შესახებ გადაწყვეტილებას კოდექსით დადგენილი წესით იღებს პროკურორი — დასაბუთებული გადაწყვეტილებით სისხლისსამართლებრივი დევნის არდაწყების ან დაწყებული დევნის შეწყვეტის შესახებ. სასამართლოსაც შეუძლია გამოიყენოს განრიდება საკუთარი ინიციატივით ან მხარის შუამდგომლობით.
გადაწყვეტილების მიღებისას გაითვალისწინება არასრულწლოვნის საუკეთესო ინტერესები, მის მიერ ჩადენილი ქმედების ხასიათი და სიმძიმე, ასაკი, ბრალეულობის ხარისხი, მოსალოდნელი სასჯელი, მიყენებული ზიანი, სისხლისსამართლებრივი დევნის პრევენციული გავლენა, დანაშაულისშემდგომი ქცევა, წარსულში ჩადენილი დანაშაული და ინდივიდუალური შეფასების ანგარიში. ეს კრიტერიუმები ერთად წყვეტს, იქნება თუ არა განრიდება ბავშვისთვის უკეთესი გზა, ვიდრე დასჯა, და მათი სწორად დასაბუთება წარმატებული განრიდების საფუძველია.
განრიდების წინაპირობები
განრიდების გამოყენება შესაძლებელია მხოლოდ გარემოებათა ერთობლიობისას: არსებობს საკმარისი მტკიცებულებები დასაბუთებული ვარაუდისთვის, რომ არასრულწლოვანმა ნაკლებად მძიმე ან მძიმე დანაშაული ჩაიდინა; არასრულწლოვანი ნასამართლევი არ არის; ის განრიდება-მედიაციის პროგრამაში ჩართული არ ყოფილა; არასრულწლოვანი დანაშაულს აღიარებს; პროკურორის ან სასამართლოს შინაგანი რწმენით, არასრულწლოვნის საუკეთესო ინტერესების გათვალისწინებით, სისხლისსამართლებრივი დევნის დაწყების ან გაგრძელების საჯარო ინტერესი არ არსებობს; და არასრულწლოვანი და მისი კანონიერი წარმომადგენელი განრიდებაზე წერილობით ინფორმირებულ თანხმობას გამოხატავენ.
ყველა ეს პირობა ერთდროულად უნდა არსებობდეს. რომელიმე მათგანის არარსებობა — მაგალითად, წინა განრიდება ან უარი დანაშაულის აღიარებაზე — განრიდებას გამორიცხავს, ამიტომ დაცვის სტრატეგია ამ პირობებზე აგებული უნდა იყოს თავიდანვე.
არასრულწლოვნის გარანტიები განრიდების დროს
განრიდების შესახებ გადაწყვეტილების მიღებამდე არასრულწლოვანს, მის კანონიერ წარმომადგენელს და ადვოკატს უნდა მიეწოდოს დეტალური ინფორმაცია განრიდების არსის, გამოყენების წესის, ხანგრძლივობის, შესაძლო პირობებისა და ღონისძიებების შეუსრულებლობის შედეგების შესახებ. არასრულწლოვანს ზეპირად და წერილობით განემარტება, რომ განრიდებაზე თანხმობა ნებაყოფლობითია და მას უფლება აქვს ნებისმიერ სტადიაზე უარი თქვას განრიდებაზე.
განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია შემდეგი გარანტიაც: განრიდების პროცესში არასრულწლოვნის მიერ დანაშაულის აღიარება და მის შესახებ მოპოვებული ინფორმაცია არ შეიძლება სასამართლოში მის წინააღმდეგ იქნეს გამოყენებული. ეს ნიშნავს, რომ განრიდებაზე უარის თქმის შემთხვევაშიც კი აღიარება სასამართლო დავაში ბავშვს არ დააზიანებს, რაც არასრულწლოვნისა და მისი ოჯახის მოლაპარაკებით გადაწყვეტილების მიღებას მნიშვნელოვნად ამარტივებს.
განრიდების ღონისძიებები და მათი ზღვრები
განრიდების ან განრიდებისა და მედიაციის შესახებ ხელშეკრულებით შეიძლება გათვალისწინებულ იქნეს: არასრულწლოვნის წერილობითი გაფრთხილება; აღდგენითი მართლმსაჯულების ღონისძიება, მათ შორის განრიდება-მედიაციის პროგრამაში ჩართვა; მიყენებული ზიანის სრულად ან ნაწილობრივ ანაზღაურება; უკანონოდ მოპოვებული ქონების სახელმწიფოსთვის გადაცემა; დანაშაულის იარაღის ან სამოქალაქო ბრუნვიდან ამოღებული ობიექტის სახელმწიფოსთვის გადაცემა; არასრულწლოვნისთვის მოვალეობის დაკისრება; არასრულწლოვნის მინდობით აღსაზრდელად განთავსება. ერთდროულად შეიძლება რამდენიმე ღონისძიების გამოყენებაც, და ისინი განისაზღვრება ინდივიდუალური შეფასების ანგარიშის საფუძველზე.
კანონი ღონისძიებებს მკაფიო ზღვრებს უწესებს: ღონისძიება გონივრული და ჩადენილ დანაშაულთან თანაზომიერი უნდა იყოს. დაუშვებელია ისეთი მოვალეობის დაკისრება, რომელიც იწვევს არასრულწლოვნის ღირსებისა და პატივის შელახვას, ნორმალური სასწავლო პროცესისაგან და ძირითადი სამუშაოსაგან მის მოწყვეტას ან ზიანს აყენებს მის ფიზიკურ ან ფსიქიკურ ჯანმრთელობას. ასევე დაუშვებელია კანონით გათვალისწინებულ მინიმალურ სანქციაზე მკაცრი განრიდების ღონისძიების გამოყენება.
ხელშეკრულების შეუსრულებლობა და მისი შედეგები
განრიდების ღონისძიების შესრულებას ზედამხედველობს კოდექსით გათვალისწინებული დაწესებულების წარმომადგენელი. თუ არასრულწლოვანი ღონისძიებას განზრახ არ ასრულებს, ამის შესახებ სოციალური მუშაკი აცნობებს პროკურორს, რომელიც არასრულწლოვნის, მისი კანონიერი წარმომადგენლისა და სოციალური მუშაკის მოსაზრებების მოსმენის შემდეგ აუქმებს ან ძალაში ტოვებს განრიდების შესახებ გადაწყვეტილებას, ცვლის ღონისძიებას ან აგრძელებს ხელშეკრულების ვადას.
გადაწყვეტილების გაუქმების შემთხვევაში პროკურორი დასაბუთებული დადგენილებით გააუქმებს დევნის არდაწყების ან შეწყვეტის გადაწყვეტილებას და ახალი დადგენილებით დაიწყებს ან განაახლებს სისხლისსამართლებრივ დევნას. ამასთან, განრიდების ღონისძიების შესასრულებლად განხორციელებული მოქმედებები სასჯელის დანიშვნისას გაითვალისწინება — ანუ ბავშვის ძალისხმევა არ იკარგება და სასჯელის განსაზღვრისას დადებითად შეფასდება.
ხშირად დასმული კითხვები
რომელ დანაშაულებზეა შესაძლებელი განრიდება?
ნაკლებად მძიმე ან მძიმე დანაშაულის დასაბუთებული ვარაუდის შემთხვევაში, თუ კანონით დადგენილი ყველა სხვა წინაპირობა არსებობს.
ვინ იღებს განრიდების გადაწყვეტილებას?
პროკურორი — დასაბუთებული გადაწყვეტილებით; განრიდება შეიძლება გამოიყენოს სასამართლომაც საკუთარი ინიციატივით ან მხარის შუამდგომლობით.
აუცილებელია თუ არა დანაშაულის აღიარება?
დიახ, დანაშაულის აღიარება და არასრულწლოვნისა და მისი კანონიერი წარმომადგენლის წერილობითი ინფორმირებული თანხმობა განრიდების აუცილებელი პირობაა.
შეიძლება თუ არა აღიარების გამოყენება სასამართლოში?
არა — განრიდების პროცესში დანაშაულის აღიარება და მოპოვებული ინფორმაცია სასამართლოში არასრულწლოვნის წინააღმდეგ გამოყენებას არ ექვემდებარება.
რა ხდება ხელშეკრულების შეუსრულებლობისას?
პროკურორი შეიძლება გადაწყვეტილებას გააუქმებდეს და დევნა ახლიდან დაიწყოს; ამასთან გაწეული ძალისხმევა სასჯელის დანიშვნისას გათვალისწინდება.
როგორ დაგეხმარებით Legal.ge-ზე
Legal.ge-ის ადვოკატები არასრულწლოვანთა საქმეებზე მუშაობენ განრიდების მიღებისკენ ორიენტირებული სტრატეგიით: ვამოწმებთ წინაპირობებს, ვეხმარებით ინფორმირებული თანხმობის გამართულ გამოხატვაში, ვმონაწილეობთ ხელშეკრულების პირობების მოლაპარაკებაში და ვიცავთ ბავშვის გარანტიებს მთელი პროცესის განმავლობაში. დაგვიკავშირდით კონსულტაციისთვის — შევაფასებთ თქვენი შვილის საქმეს და მოვამზადებთ ისეთ პოზიციას, რომელიც დევნის ნაცვლად რესოციალიზაციაზე იქნება მიმართული.