პრობაციის ბიუროს უფროსის წარდგინების სახეები
საქართველოს კანონი „არასაპატიმრო სასჯელთა აღსრულებისა და პრობაციის შესახებ“ ზუსტად ადგენს, რომლის სახის წარდგინებითაც პრობაციის ბიუროს უფროსი შედის სასამართლოში კანონით გათვალისწინებულ შემთხვევებში. ეს ჩამონათვალი ამომწურავია — სხვა სახის წარდგინებით ბიუროს უფროსი სასამართლოში არ შედის:
- მსჯავრდებულისათვის დანიშნული საზოგადოებისათვის სასარგებლო შრომის სასჯელის სხვა სახით შეცვლის შესახებ;
- მსჯავრდებულისათვის დანიშნული გამასწორებელი სამუშაოს სასჯელის სხვა სახით შეცვლის შესახებ;
- სასამართლოს მიერ პირობით მსჯავრდებულისათვის დაკისრებული მოვალეობის მთლიანად ან ნაწილობრივ გაუქმების ან მისთვის ახალი მოვალეობის დაკისრების შესახებ;
- პირობითი მსჯავრის გაუქმებისა და მსჯავრდებულისათვის ნასამართლობის მოხსნის შესახებ;
- პირობით მსჯავრდებულისათვის ადმინისტრაციული სახდელის დაკისრების გამო გამოსაცდელი ვადის არა უმეტეს ერთი წლით გაგრძელების შესახებ;
- პირობითი მსჯავრის გაუქმებისა და განაჩენით დანიშნული სასჯელის აღსრულების შესახებ;
- პირობით ვადამდე გათავისუფლების გაუქმებისა და სასჯელის მოუხდელი ნაწილის აღსრულების შესახებ;
- სასჯელის მოხდის გადავადების გაუქმებისა და განაჩენით დანიშნულ ადგილას მსჯავრდებულის სასჯელის მოსახდელად გაგზავნის შესახებ;
- იურიდიული პირისათვის დანიშნული საქმიანობის უფლების ჩამორთმევის სასჯელის სხვა სახით შეცვლის შესახებ.
როგორც ჩამონათვალიდან ჩანს, წარდგინება ეხება როგორც სასჯელის სხვა სახით შეცვლის მოთხოვნას, ისე პირობით გადაწყვეტილებებთან დაკავშირებული საკითხების დასმას. თუ თქვენ მსჯავრდებული ხართ, სწორედ ამ ჩამონათვალით ზღუდავს კანონი იმ საკითხებს, რომლებზეც პრობაციის ბიუროს უფროსი სასამართლოს მიმართავს.
წარდგინების შეტანის წესი და განხილვის ვადა
პირობით მსჯავრთან, პირობით ვადამდე გათავისუფლებასა და სასჯელის მოხდის გადავადებასთან დაკავშირებული წარდგინებები სასამართლოში შეიტანება შესაბამისად გამოსაცდელი, მოუხდელი ან გადავადების ვადის გასვლამდე. ამ ვადების გასვლის შემდეგ ამ ტიპის საკითხის დასმა სასამართლოს წინაშე საგნობრივად შეუძლებელი ხდება, ამიტომ დროულობა აქ გადამწყვეტია.
წარდგინება სასამართლოში შეიტანება მსჯავრდებული პირის საცხოვრებელი ადგილის — იურიდიული პირის შემთხვევაში კი იურიდიული მისამართის — მიხედვით. წარდგინების დაკმაყოფილების ან დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის შესახებ გადაწყვეტილებას სასამართლო გამოაქვს წარდგინების შეტანიდან ერთი თვის ვადაში.
პრობაციის ოფიცრის მოქმედების გასაჩივრება
მსჯავრდებულს უფლება აქვს, სასამართლოში გაასაჩივროს პრობაციის ოფიცრის მოქმედება, რომელიც დაკავშირებულია ამ კანონით გათვალისწინებული სამართლებრივი აქტების აღსრულებასთან. გასაჩივრების გზა ასე არის განსაზღვრული: არა ადმინისტრაციული ორგანოსთან და არა სამსახურებრივი ინსტანციის წინაშე, არამედ პირდაპირ სასამართლოში.
ამ ნორმას წარდგინებებისგან განსხვავებით გასაჩივრებისათვის ცალკე ვადა და ფორმა არ განსაზღვრავს — გასაჩივრების ვადასა და წესს სხვა კანონმდებლო აქტები აწესრიგებს. ამიტომ, თუ ოფიცრის რომელიმე კონკრეტული მოქმედება თქვენთვის სადავოა, გასაჩივრების ვადებისათვის ზუსტი გათვალისწინება საჭიროა და ამაში იურისტის კონსულტაცია დაგიზოგავთ დროს.
პრობაციის ოფიცრის სამართლებრივი სტატუსი
სამსახურებრივ უფლებამოსილებათა განხორციელებისას პრობაციის ოფიცერი ხელისუფლების წარმომადგენელია და მისი კანონიერი მოთხოვნის შესრულება სავალდებულოა. ეს კანონით დადგენილი წესი მსჯავრდებულისთვის მნიშვნელოვან შედეგს ატარებს: კანონიერი მოთხოვნისადმი დაუმორჩილებლობა მსჯავრდებულის მიერ დაკისრებული მოვალეობის შეუსრულებლობად ჩაითვლება და შესაბამისად აფასებს სასამართლოც. ამასთან, ოფიცრის მოქმედება სასაჩივროა — სადავო მოქმედების წინააღმდეგ მსჯავრდებულს სასამართლოარსებული დაცვა გააჩნია.
ოფიცრის სოციალური და სამართლებრივი დაცვის გარანტიები
პრობაციის ოფიცერს უფლება აქვს, სამსახურში მიღების დღიდან სამსახურიდან განთავისუფლების დღემდე მიიღოს შრომითი გასამრჯელო — ხელფასი; მისი შრომის ანაზღაურება, სამუშაო და დასვენების დრო საქართველოს კანონმდებლობით დადგენილი წესით განისაზღვრება. ოფიცერს ეძლევა ყოველწლიური შვებულება 30 კალენდარული დღის ოდენობით. ის სახელმწიფოს ხარჯზე არის უზრუნველყოფილი დადგენილი ნიმუშის სამსახურებრივი ტანსაცმლით, რომელსაც სახელმწიფო სპეციალური წოდების ამსახველი ნიშნები გააჩნია.
ოფიცერს უფლება აქვს, შეინახოს და ატაროს საქართველოს კანონმდებლობით განსაზღვრული თავდაცვის სპეციალური საშუალებები; მათ ნუსხას, შენახვის, ტარებისა და გამოყენების წესს მოქმედი კანონმდებლობის გათვალისწინებით ამტკიცებს იუსტიციის მინისტრი. სამსახურებრივი მოვალეობის შესრულებისას ოფიცრის დაღუპვის შემთხვევაში მის ოჯახს სახელმწიფო ბიუჯეტიდან ეძლევა ერთდროული კომპენსაცია 10 წლის ხელფასის ოდენობით, ხოლო თუ ოფიცერი სამსახურებრივი მოვალეობის შესრულებისას დაიჭრა ან დასახიჩრდა — კომპენსაცია სხეულის დაზიანების სიმძიმის შესაბამისად, 1-დან 5 წლამდე ხელფასის ოდენობით. ოფიცერს ასევე უფლება აქვს, მიიღოს პენსია წელთა ნამსახურობისათვის კანონმდებლობით დადგენილი წესით; სამსახურის სხვა თანამშრომელთა სოციალური და სამართლებრივი დაცვის გარანტიებიც კანონმდებლობით განისაზღვრება.
მოვალეობის შესრულებაზე კონტროლი და შეუსრულებლობის შედეგები
პირობითი მსჯავრის, პირობითი ვადამდე გათავისუფლებისა და სასჯელის მოხდის გადავადების შესახებ აქტების აღსრულების პროცესში, პრობაციის ღონისძიებათა გამოყენებისას, პრობაციის ოფიცერი:
- აკონტროლებს სასამართლოს მიერ მსჯავრდებულისათვის დაკისრებული მოვალეობების შესრულებას;
- აკონტროლებს მსჯავრდებულის ყოფაქცევას და უწევს მას დახმარებას;
- ატარებს მსჯავრდებულთან აღმზრდელობითი ხასიათის ღონისძიებებს;
- შეძლებისდაგვარად ეხმარება მას შრომით მოწყობაში;
- ახორციელებს სხვა ღონისძიებებს, რომლებიც ხელს შეუწყობს მსჯავრდებულის რესოციალიზაციას — ამასთან, საჭიროების შემთხვევაში, აყარებს საქმიან ურთიერთობებს ადგილობრივი თვითმმართველობისა და მმართველობის ორგანოებთან, სხვა სახელმწიფო და არასახელმწიფო ორგანოებთან, დაწესებულებებთან და ორგანიზაციებთან.
მსჯავრდებულისათვის დაკისრებული მოვალეობის შეუსრულებლობის ყოველ ფაქტს ოფიცერი ატყობინებს აღსასრულებელი სამართლებრივი აქტის მიმღებ სასამართლოს, სხვა შემთხვევაში კი — სასამართლოს მსჯავრდებულის საცხოვრებელი ადგილის მიხედვით. შეუსრულებლობად ჩაითვლება მსჯავრდებულის დაუმორჩილებლობა ოფიცრის კანონიერი მოთხოვნისადმი ან მისი უარი დაკისრებული მოვალეობის შესრულებაზე. სისტემატურად კი ის ითვლება, როცა მოვალეობა არანაკლებ სამჯერ არ შესრულდა — ეს კი უკვე სასამართლოსადმი სათანადო წარდგინებით მიმართვის საფუძველს წარმოშობს.