თანამდებობის ან საქმიანობის უფლების ჩამორთმევის აღსრულება
როდესაც სასჯელის სახით მსჯავრდებულს ჩამორთმეული აქვს თანამდებობის დაკავების ან საქმიანობის უფლება, საქართველოს კანონი „არასაპატიმრო სასჯელთა აღსრულებისა და პრობაციის შესახებ“ ამ აკრძალვის აღსრულებას პრობაციის ოფიცრის მეშვეობით აწესრიგებს. ოფიცერი მსჯავრდებულის შრომის წიგნაკში აკეთებს შესაბამის აღნიშვნას და მასში მიუთითებს სასამართლოს მიერ განსაზღვრულ ვადას — იმ პერიოდს, რომლის განმავლობაშიც პირს აკრძალული აქვს შესაბამისი თანამდებობის დაკავება ან საქმიანობა. აღსრულების მთელი პერიოდის განმავლობაში ოფიცერი პერიოდულად აკონტროლებს, აღსრულებს თუ არა მსჯავრდებული ამ აკრძალვას.
თუ ოფიცერი დაადგენს, რომ მსჯავრდებულს დაკავებული აქვს სამართლებრივი აქტით აკრძალული თანამდებობა ან ეწევა აკრძალულ საქმიანობას, იგი სამუშაოს მიმცემ თანამდებობის პირს წინადადებით მიმართავს — გაათავისუფლოს მსჯავრდებული დაკავებული თანამდებობიდან ან აუკრძალოს მას სამართლებრივ აქტში მითითებული საქმიანობა. წინადადებას თან უნდა ახლდეს გაფრთხილება სამართლებრივი აქტის შეუსრულებლობისათვის ან მისი შესრულების ხელის შესაშლელად მოსალოდნელი სისხლისსამართლებრივი პასუხისმგებლობის შესახებ — დამსაქმებელი ცხადად უნდა იყოს ინფორმირებული არაღსრულების შედეგებზე.
თუ სამუშაოს მიმცემი თანამდებობის პირი ოფიცრის წინადადების მიღებიდან ერთი კვირის განმავლობაში არ გაათავისუფლებს მსჯავრდებულს დაკავებული თანამდებობიდან ან არ შეუცვლის მას საქმიანობის სფეროს, შესაბამისი მასალები გადაეგზავნება პროკურატურის ორგანოს. ამრიგად, დამსაქმებლის უმოქმედობას კანონი მკაფიო რეაგირება აქვს დადგენილი.
საზოგადოებისათვის სასარგებლო შრომის აღსრულება
საზოგადოებისათვის სასარგებლო შრომის დანიშვნის შესახებ სამართლებრივი აქტის აღსასრულებლად მიღებისას პრობაციის ოფიცერი ადგილობრივი თვითმმართველობისა და მმართველობის შესაბამის ორგანოს უგზავნის მოთხოვნას ამ შრომის სახისა და მსჯავრდებულის სამუშაო ადგილის განსაზღვრის შესახებ. აღსასრულებელი აქტის საფუძველზე შრომის სახესა და ადგილს ადგილობრივი ორგანო განსაზღვრავს — თვით პრობაციის სისტემა ამას არ წყვეტს.
მოთხოვნაში მითითებული უნდა იყოს სასამართლოს მიერ განსაზღვრული საზოგადოებისათვის სასარგებლო შრომის მთლიანი ვადა და ასეთი შრომის ყოველდღიური ხანგრძლივობა. ამ უკანასკნელთან დაკავშირებით კანონი თავად არ აწესრიგებს ციფრებს: ყოველდღიური ხანგრძლივობა სისხლის სამართლის კოდექსით არის დადგენილი, ამიტომ აღსრულების ეტაპზე ის ხელახლა არ განისაზღვრება, არამედ უკვე დადგენილი სახით ექვემდებარება გამოყენებას. ეს გარემოება მსჯავრდებულისთვის მნიშვნელოვანია: სამუშაო დღის ზუსტი ხანგრძლივობის საკითხზე სწორედ კოდექსის ნორმა იძლევა პასუხს.
გამასწორებელი სამუშაოს აღსრულება
გამასწორებელი სამუშაოს დანიშვნის შესახებ სამართლებრივი აქტის აღსასრულებლად მიღების შემდეგ, ისევე როგორც მსჯავრდებულის სხვა სამუშაო ადგილზე გადასვლისას, პრობაციის ოფიცერი მსჯავრდებულის სამუშაოს მიმცემს უგზავნის მოთხოვნას ხელფასიდან სახელმწიფო შემოსავალში იმ თანხის დაქვითვის შესახებ, რომელიც შეესაბამება სასამართლოს მიერ დადგენილ პროცენტულ ოდენობას. კონკრეტული პროცენტი თითოეულ საქმეში სასამართლოს გადაწყვეტილებით არის განსაზღვრული და აღსრულების ორგანო მას არ ცვლის.
სამუშაოს მიმცემისათვის გაგზავნილ მოთხოვნაში მითითებული უნდა იყოს სამართლებრივი აქტის შეუსრულებლობის ან მისი შესრულების ხელის შესაშლელად მოსალოდნელი სისხლისსამართლებრივი პასუხისმგებლობის შესახებ — ისევე როგორც უფლების ჩამორთმევის შემთხვევაში. ოფიცერი, სამუშაოს მიმცემის მიერ ხელფასიდან თანხების დაქვითვის სისწორეს აკონტროლებს და შესაბამისი საფუძვლის არსებობის შემთხვევაში მასალებს უგზავნის პროკურატურის ორგანოს.
ხოლო თუ მსჯავრდებული სასჯელის მოხდის პროცესში სამუშაოს მიმცემის ინიციატივით გათავისუფლდა სამუშაოდან, პრობაციის ოფიცერი შესაბამის დასაქმების სამსახურს მიმართავს თხოვნით მსჯავრდებულის სამუშაო ადგილით უზრუნველყოფის შესახებ. არსებული სამუშაო ადგილის შეთავაზების შესახებ მსჯავრდებულს დაუყოვნებლივ ეცნობება — კანონი აქ სწრაფ ინფორმირებას ითხოვს.
საცხოვრებელი ადგილის შეცვლა
თუ სასამართლო თავისი აქტით მსჯავრდებულს ავალდებულებს, სასჯელის აღმასრულებელი ორგანოს თანხმობის გარეშე არ შეიცვალოს საცხოვრებელი ადგილი, ასეთი შეცვლის შესახებ მსჯავრდებულის განცხადებას იხილავს და მასზე გადაწყვეტილებას იღებს პრობაციის ბიუროს უფროსი. ამიტომ, თუ თქვენ ასეთი მოვალეობა გაქვთ დაკისრებული, საცხოვრებელი ადგილის შეცვლის განზრახვა ბიუროს უფროსისათვის განცხადებით უნდა განაცხადოთ — სხვა თანხმობა-წერილი ამ პროცედურაში კანონით არ არის გათვალისწინებული.
გაფრთხილება სასჯელის აღსრულება გადავადებული მსჯავრდებულისათვის
თუ მსჯავრდებულს, რომელსაც სასამართლომ გადაუვადა სასჯელის მოხდა, უარს აცხადებს შვილზე ან თავს არიდებს მის აღზრდას, პრობაციის ოფიცერი აფრთხილებს მას წერილობით ასეთი ქმედების შესაძლო შედეგების შესახებ, რაზედაც დგება შესაბამისი ოქმი. თვით შედეგების შინაარსს ეს ნორმა არ აღწერს — ისინი სხვა კანონმდებლობით არის განსაზღვრული, ამიტომ გაფრთხილება ზოგადი სახით გაიცემა, მაგრამ წერილობითი ფორმა და ოქმის შედგენა აუცილებელია.
იურიდიული პირისათვის უფლების ჩამორთმევა
სასჯელის სახით იურიდიული პირისათვის საქმიანობის უფლების ჩამორთმევის შესახებ სამართლებრივი აქტის აღსრულებისას პრობაციის ოფიცერი ზომებს იღებს იმისათვის, რომ შესაბამისი იურიდიული პირის სარეგისტრაციო მონაცემებში აღინიშნოს აკრძალული საქმიანობის სახი და ამ საქმიანობის აკრძალვის ვადა. აღნიშვნა სწორედ სარეგისტრაციო მონაცემებში კეთდება, რათა აკრძალვა ხილვადი იყოს ყველასთვის, ვინც ამ იურიდიულ პირთან ურთიერთობს — მათ შორის სახელმწიფო ორგანოებისა და კონტრაგენტებისთვის.
რა აერთიანებს ამ აღსრულების წესებს
ყველა აღწერილი შემთხვევისთვის საერთოა პრობაციის ოფიცრის წამყვანი როლი: სწორედ ის აკეთებს ჩანაწერს მსჯავრდებულის შრომის წიგნაკში, მიმართავს ადგილობრივი თვითმმართველობისა და მმართველობის ორგანოს, დამსაქმებელს ან დასაქმების სამსახურს და შემდეგ აკონტროლებს შედეგს. დამსაქმებლებისადმი მიმართვებს თან ახლავს სამართლებრივი აქტის შეუსრულებლობის ან მისი შესრულების ხელის შეშლის გაფრთხილება, ხოლო დამსაქმებლის უმოქმედობის ან დაქვითვის წესის დარღვევის შემთხვევაში მასალები პროკურატურის ორგანოს გადაეგზავნება. მსჯავრდებულის მხრიდან კანონი მხოლოდ საცხოვრებელი ადგილის შეცვლის განაცხადის განხილვას აწესრიგებს — გადაწყვეტილება ამ განაცხადზე პრობაციის ბიუროს უფროსზეა დატოვებული.