უკანონო დაკავება ან დაპატიმრება არის ადამიანის უფლებების უხეში დარღვევა, რომელიც ხორციელდება სამართალდამცავი ორგანოების ან კერძო პირების მიერ კანონიერი საფუძვლის გარეშე. საქართველოში ადამიანის თავისუფლება დაცულია კონსტიტუციით, ხოლო სისხლის სამართლის კოდექსის 147-ე მუხლი პირდაპირ აწესებს პასუხისმგებლობას განზრახ უკანონო დაკავებისთვის ან დაპატიმრებისთვის. ეს დანაშაული გულისხმობს პირის თავისუფლების შეზღუდვას საპროცესო ნორმების დარღვევით, მაგალითად, როდესაც არ არსებობს სასამართლოს განჩინება ან გადაუდებელი აუცილებლობა, ან როდესაც დაკავება ხდება აშკარად უდანაშაულო პირის მიმართ. მსხვერპლს უფლება აქვს მოითხოვოს როგორც სისხლისსამართლებრივი დევნის დაწყება დამრღვევი პირების მიმართ, ასევე მატერიალური და მორალური ზიანის ანაზღაურება სახელმწიფოსგან. უკანონო დაკავების ფაქტები ხშირად დაკავშირებულია უფლებამოსილების გადამეტებასთან და საჭიროებს მყისიერ სამართლებრივ რეაგირებას.
რას მოიცავს უკანონო დაკავების საქმეებზე დაცვის სერვისი?
ადვოკატის ჩართულობა აუცილებელია პირის უფლებების აღსადგენად და უკანონო ქმედების შედეგების გასაბათილებლად. მომსახურება მოიცავს:
- დაკავების ოქმის და გარემოებების შემოწმება: ადვოკატი ამოწმებს, იყო თუ არა დაცული პროცედურული ვადები, განემარტა თუ არა დაკავებულს უფლებები და არსებობდა თუ არა დაკავების ფაქტობრივი საფუძველი (დასაბუთებული ვარაუდი).
- საჩივრის მომზადება: პროკურატურასა და გენერალურ ინსპექციაში საჩივრის შეტანა პოლიციელთა ან სხვა თანამდებობის პირთა უკანონო ქმედებებზე.
- მტკიცებულებების მოპოვება: ვიდეოკამერების ჩანაწერები, მოწმეთა ჩვენებები და სამედიცინო ექსპერტიზა (თუ დაკავებას თან ახლდა ძალადობა).
- ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნა: სამოქალაქო ან ადმინისტრაციული წესით სარჩელის აღძვრა უკანონო პატიმრობით მიყენებული ზიანის კომპენსაციის მიზნით.
- სტრასბურგის სასამართლოს პრეცედენტების გამოყენება: ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრაქტიკის გამოყენება ადგილობრივ დონეზე პოზიციების გასამყარებლად.