უკანონო დაკავება ან დაპატიმრება არის ადამიანის უფლებების უხეში დარღვევა, რომელიც ხორციელდება სამართალდამცავი ორგანოების ან კერძო პირების მიერ კანონიერი საფუძვლის გარეშე. საქართველოში ადამიანის თავისუფლება დაცულია კონსტიტუციით, ხოლო სისხლის სამართლის კოდექსის 147-ე მუხლი პირდაპირ აწესებს პასუხისმგებლობას განზრახ უკანონო დაკავებისთვის ან დაპატიმრებისთვის. ეს დანაშაული გულისხმობს პირის თავისუფლების შეზღუდვას საპროცესო ნორმების დარღვევით, მაგალითად, როდესაც არ არსებობს სასამართლოს განჩინება ან გადაუდებელი აუცილებლობა, ან როდესაც დაკავება ხდება აშკარად უდანაშაულო პირის მიმართ. მსხვერპლს უფლება აქვს მოითხოვოს როგორც სისხლისსამართლებრივი დევნის დაწყება დამრღვევი პირების მიმართ, ასევე მატერიალური და მორალური ზიანის ანაზღაურება სახელმწიფოსგან. უკანონო დაკავების ფაქტები ხშირად დაკავშირებულია უფლებამოსილების გადამეტებასთან და საჭიროებს მყისიერ სამართლებრივ რეაგირებას.
რას მოიცავს უკანონო დაკავების საქმეებზე დაცვის სერვისი?
ადვოკატის ჩართულობა აუცილებელია პირის უფლებების აღსადგენად და უკანონო ქმედების შედეგების გასაბათილებლად. მომსახურება მოიცავს:
- დაკავების ოქმის და გარემოებების შემოწმება: ადვოკატი ამოწმებს, იყო თუ არა დაცული პროცედურული ვადები, განემარტა თუ არა დაკავებულს უფლებები და არსებობდა თუ არა დაკავების ფაქტობრივი საფუძველი (დასაბუთებული ვარაუდი).
- საჩივრის მომზადება: პროკურატურასა და გენერალურ ინსპექციაში საჩივრის შეტანა პოლიციელთა ან სხვა თანამდებობის პირთა უკანონო ქმედებებზე.
- მტკიცებულებების მოპოვება: ვიდეოკამერების ჩანაწერები, მოწმეთა ჩვენებები და სამედიცინო ექსპერტიზა (თუ დაკავებას თან ახლდა ძალადობა).
- ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნა: სამოქალაქო ან ადმინისტრაციული წესით სარჩელის აღძვრა უკანონო პატიმრობით მიყენებული ზიანის კომპენსაციის მიზნით.
- სტრასბურგის სასამართლოს პრეცედენტების გამოყენება: ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრაქტიკის გამოყენება ადგილობრივ დონეზე პოზიციების გასამყარებლად.
ხშირად გავრცელებული სიტუაციები
უკანონო დაკავება შეიძლება მოხდეს სხვადასხვა ვითარებაში:
- პოლიტიკური აქციები: დემონსტრანტების მასობრივი დაკავება ადმინისტრაციული წესით, როდესაც არ არსებობს ინდივიდუალური სამართალდარღვევის მტკიცებულება.
- შეცდომა იდენტიფიკაციაში: როდესაც პოლიცია აკავებს პირს, რომელიც ვიზუალურად ჰგავს ძებნილს, მაგრამ არ ამოწმებს მის ვინაობას ჯეროვნად.
- მტკიცებულებების ფალსიფიკაცია: დაკავება "ჩადებული" ნარკოტიკის ან იარაღის საფუძველზე, როდესაც რეალური საფუძველი არ არსებობს.
- პროცედურული ვადების დარღვევა: პირის გაჩერება პოლიციის განყოფილებაში კანონით დადგენილ დროზე მეტ ხანს ოფიციალური გაფორმების გარეშე.
საქართველოს კანონმდებლობა
უკანონო დაკავება რეგულირდება საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 147-ე მუხლით, რომელიც სჯის მოხელეს ან მასთან გათანაბრებულ პირს განზრახ უკანონო დაკავებისთვის. გარდა ამისა, საქართველოს კონსტიტუციის მე-13 მუხლი და სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსი განსაზღვრავენ დაკავების მკაცრ სტანდარტებს. ნებისმიერი დაკავება უნდა ეფუძნებოდეს "დასაბუთებულ ვარაუდს", რომ პირმა ჩაიდინა დანაშაული. ამ სტანდარტის დარღვევა იძლევა საფუძველს, რომ დაკავება ჩაითვალოს უკანონოდ. ასევე მოქმედებს კანონი "საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს შესახებ", რომელიც ავალდებულებს პოლიციელს დაიცვას ადამიანის უფლებები.
პროცესის მიმდინარეობა და ეტაპები
უფლებების დაცვა მოიცავს:
- მყისიერი რეაგირება: ადვოკატის ვიზიტი დაკავების ადგილზე ან დროებითი მოთავსების იზოლატორში.
- სასამართლო კონტროლი: დაკავებიდან 48 საათის განმავლობაში სასამართლო განიხილავს დაკავების კანონიერებას. ადვოკატი ამტკიცებს, რომ საფუძვლები არ არსებობდა.
- გათავისუფლება: თუ სასამართლო ცნობს დაკავებას უკანონოდ, პირი დაუყოვნებლივ თავისუფლდება დარბაზიდან.
- რეაბილიტაცია: გამამართლებელი განაჩენის ან საქმის შეწყვეტის შემდეგ კომპენსაციის მოთხოვნა.
რატომ უნდა აირჩიოთ Legal.ge?
უკანონო დაკავება სახელმწიფოს მხრიდან ძალის ბოროტად გამოყენებაა. ამ დროს თქვენ გჭირდებათ ძლიერი და დამოუკიდებელი ადვოკატი, რომელიც არ შეუშინდება სისტემას. Legal.ge გთავაზობთ წვდომას უფლებადამცველებთან, რომლებსაც აქვთ გამოცდილება ადამიანის უფლებების დაცვის კუთხით და წარმატებული პრაქტიკა უკანონო დაკავებების გასაჩივრებაში. ჩვენ დაგეხმარებით სამართლიანობის აღდგენაში. იპოვეთ დამცველი Legal.ge-ზე.
განახლდა: ...