დერივატიული სარჩელის არსი
დერივატიული სარჩელი სამეწარმეო კოდექსის 222-ე მუხლით არის განსაზღვრული: ერთ ან რამდენიმე აქციონერს უფლება აქვს, შეიტანოს სარჩელი საკუთარი სახელით და სააქციო საზოგადოების სასარგებლოდ საზოგადოების კუთვნილი მოთხოვნის განსახორციელებლად, მათ შორის, საზოგადოების თანამდებობის პირთა წინააღმდეგ — მათ მიერ საკუთარი მოვალეობების შეუსრულებლობით საზოგადოებისთვის მიყენებული ზიანის ანაზღაურების, მიღებული სარგებლის გადაცემის ან ამგვარი სარგებლის მიღების უფლების დათმობის მოთხოვნით. დერივატიულობა სწორედ იმაში მდგომარეობს, რომ სარჩელს აღძრავს აქციონერი, მაგრამ მოთხოვნა საზოგადოებას ეკუთვნის და მისი სასარგებლოდ აღისრულებს. შეზღუდული პასუხისმგებლობის საზოგადოებებისთვისაც ანალოგიური გზაა გათვალისწინებული: კოდექსის 147-ე მუხლით პარტნიორის მიერ საზოგადოების სასარგებლოდ სარჩელის შეტანისას 222-ე მუხლის წესი გამოიყენება. ასე იცავს კანონი საწარმოს ინტერესებს მაშინ, როცა საზოგადოების ორგანოები თანამდებობის პირებთან დავის აღძვრას თავად избегавდნენ თუ ვერ ახერხებდნენ.
სპეციალური აუდიტორის დანიშვნა
დერივატიული სარჩელის მომზადების ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი ინსტრუმენტია სპეციალური შემოწმება. კოდექსის 174-ე მუხლის თანახმად, სააქციო საზოგადოება ვალდებულია აქციების სულ მცირე 5 პროცენტის მფლობელი აქციონერების მიმართვისა და საერთო კრების გადაწყვეტილების საფუძველზე განახორციელოს საზოგადოების სამეურნეო მოქმედების ან წლიური ფინანსური ანგარიშგების სპეციალური შემოწმება, თუ ის სავალდებულო აუდიტს არ ექვემდებარება, და ამისთვის ნიშნავს სპეციალურ აუდიტორს. აქციონერს, რომლის ინტერესსაც ეხება ეს შემოწმება, ხმის უფლება არ აქვს. თუ საერთო კრება უარს იტყვის სპეციალური აუდიტორის დანიშვნაზე იმ მოქმედების შესამოწმებლად, რომლის შემდეგაც 5 წელზე მეტი არ გასულა, სპეციალურ აუდიტორს აქციების სულ მცირე 5 პროცენტის მფლობელი აქციონერების განცხადების საფუძველზე ნიშნავს სასამართლო, თუ არსებობს საფუძვლიანი ვარაუდი, რომ ამ მოქმედებისას კანონი ან წესდება უხეშად დაირღვა. საერთო კრების მიერ დანიშნული აუდიტორის ჩანაცვლებაც შესაძლებელია: ამასთან დაკავშირებული განცხადებით სასამართლოსთვის მიმართვის ვადაა 14 დღე საერთო კრების ჩატარების თარიღიდან, თუ აუდიტორს არ აქვს შესაბამისი კვალიფიკაცია ან ეჭვი არსებობს მის მიუკერძოებლობასა და სანდოობასთან დაკავშირებით. სასამართლოს მიერ აუდიტორის დანიშვნისას საზოგადოებას ეკისრება ხარჯების ანაზღაურება; ხელმძღვანელი ორგანო და სამეთვალყურეო საბჭო ვალდებულია აუდიტორთან ითანამშრომლონ და მიაწოდონ ყველა საჭირო ინფორმაცია; აუდიტორის დასკვნა წერილობით შედგება და ქვეყნდება. თუ დანიშვნა განმცხადებელთა მიერ მიწოდებულ არასწორ ინფორმაციას ეფუძნებოდა, ხარჯებს ისინი აზღაურებენ.
პასუხისმგებლობის ინიციირება ორგანოების მიერ
კოდექსის 221-ე მუხლი ორგანოების საკუთარ ინიციატივას აწესრიგებს: საერთო კრებას, სამეთვალყურეო საბჭოს და სააქციო საზოგადოების ხელმძღვანელ ორგანოს საკუთარი კომპეტენციის ფარგლებში უფლება აქვთ, მოითხოვონ ორგანოთა წევრების მიერ საზოგადოებისთვის მიყენებული ზიანის ანაზღაურება. საერთო კრების გადაწყვეტილებით შეიძლება სამეთვალყურეო საბჭოს ან ხელმძღვანელ ორგანოს დაევალოს, რომ მან თანამდებობის პირებს მოსთხოვოს მათ მიერ მოვალეობების შეუსრულებლობით მიყენებული ზიანის ანაზღაურება. ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის შესახებ საერთო კრების გადაწყვეტილება უნდა შესრულდეს მისი მიღებიდან 6 თვის ვადაში, და საერთო კრებას უფლება აქვს ამ მიზნით სპეციალური წარმომადგენელი დანიშნოს. ეს ნორმა წმინდად აქციონერულ გზას ავსებს: თუ ორგანოები აქტიურობენ, საზოგადოება საკუთარი ძალებით აღადგენს სამართლიანობას, ხოლო აქციონერის სარჩელი იმ შემთხვევისთვის რჩება, როცა ეს არ ხდება.
აქციონერის სარჩელი და სათანადო მოსარჩელეობა
სარჩელის შეტანამდე აქციონერი წერილობითი მიმართვით ითხოვს საზოგადოებისგან სარჩელის აღძვრას. აქციონერი სათანადო მოსარჩელედ მიიჩნევა, თუ მიმართვიდან 90 დღე გასულა, გარდა იმ შემთხვევისა, როდესაც საზოგადოება ამ ვადამდე უარს იტყვის სარჩელის აღძვრაზე ან ვადის დაცვამ შეიძლება საზოგადოებას გამოუსწორებელი ზიანი მიაყენოს; ასევე სასამართლოს უნდა დაადგინოს, რომ აქციონერის მოთხოვნის დაკმაყოფილება არ ეწინააღმდეგება საზოგადოების უპირატეს ინტერესს. საზოგადოებას უფლება აქვს სარჩელის შემტან აქციონერთან შეთანხმებით ნებისმიერ დროს ჩაენაცვლოს მას. სათანადო მოსარჩელეობის ცნობის შემთხვევაში საზოგადოება ვალდებულია აქციონერს გონივრულ ფარგლებში აუნაზღაუროს სარჩელთან დაკავშირებული ხარჯები, თუ არ დაამტკიცებს, რომ სარჩელის დაკმაყოფილება საზოგადოებისთვის საზიანო აღმოჩნდა; არასათანადო მოსარჩელეობისას ხარჯებს თვითონ აქციონერი ანაზღაურებს. ეს ბალანსი დერივატიულ სარჩელს სერიოზულ, მაგრამ ბოროტად გამოყენებისგან დაცულ ინსტრუმენტად აქცევს.
ხშირად დასმული კითხვები
ვის სასარგებლოდ შეიტანება დერივატიული სარჩელი?
სააქციო საზოგადოების სასარგებლოდ: აქციონერი სარჩელს საკუთარი სახელით აღძრავს, მაგრამ მოთხოვნა და მისი შედეგი საზოგადოებას ეკუთვნის.
რამდენი აქციონერის მიმართვაა საჭირო სპეციალური შემოწმებისთვის?
აქციების სულ მცირე 5 პროცენტის მფლობელი აქციონერების მიმართვა, ხოლო საერთო კრების უარის შემთხვევაში — იმავე კვორუმის განცხადების საფუძველზე სპეციალურ აუდიტორს სასამართლო ნიშნავს, თუ მოქმედებიდან 5 წელზე მეტი არ გასულა და არსებობს უხეში დარღვევის საფუძვლიანი ვარაუდი.
რა ვადაში უნდა შესრულდეს ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის შესახებ საერთო კრების გადაწყვეტილება?
მიღებიდან 6 თვის ვადაში, და ამ მიზნით საერთო კრებას შეუძლია სპეციალური წარმომადგენლის დანიშვნაც.
როდის შეიძლება აქციონერის მიერ სარჩელის აღძვრა?
საზოგადოებისთვის წერილობითი მიმართვიდან 90 დღის გასულის შემდეგ, თუ ამ ვადამდე არ მოჰყვა უარი და რისკი არ არსებობს; სასამართლო ასევე შეაფასებს, არ ეწინააღმდეგება თუ არა მოთხოვნა საზოგადოების უპირატეს ინტერესს.
როგორ დაგეხმარებით Legal.ge-ზე
დერივატიული სარჩელი კომპლექსური პროცესუალური ინსტრუმენტია, სადაც ვადებისა და მტკიცებულებების მართვა გადაწყვეტილია. ჩვენი გუნდი შეაფასებს თქვენი საქმის პერსპექტივას, მოვამზადებთ მიმართვას და სარჩელს, დაგეხმარებთ სპეციალური შემოწმების ორგანიზებაში და წარგიდგენთ სასამართლოში. მიმართეთ Legal.ge-ს და ჩვენ დავიცავთ თქვენსა და საზოგადოების ინტერესებს.