მედიაციის დებულება ხელშეკრულებაში ის პირობაა, რომლითაც მხარეები წინასწარ თანხმდებიან, მათ შორის არსებული ან მომავალი დავა მედიატორის მონაწილეობით, მორიგების გზით დალაგდეს. საქართველოს კანონი „მედიაციის შესახებ“ ამ შეთანხმებას განსაზღვრული სამართლებრივი ეფექტებით აზღვრავს: ის მედიაციის დაწყების წინაპირობაა, დავას განხილვიდან აგზავნის და ინფორმაციას იცავს. ქვემოთ ახსნილია კანონის მუხლი 7-ე, მუხლი 10-ე და მუხლი 12-ე — ნორმები, რომლებიც დებულების პრაქტიკულ მნიშვნელობას განსაზღვრავს.
მედიაციის დაწყება და დამადასტურებელი დოკუმენტი
კანონის მუხლი 7-ის პირველი პუნქტის თანახმად, მედიაციის დაწყების წინაპირობაა მედიაციის თაობაზე შეთანხმება ანდა კანონით გათვალისწინებული საფუძველი ან მხარეთა შუამდგომლობით სასამართლოს ან სხვა უფლებამოსილი ორგანოს მიერ საქმის მედიატორისათვის გადაცემა. მედიაცია იწყება მხარეთა ან ერთ-ერთი მხარის მიერ მედიატორისათვის მიმართვის საფუძველზე ანდა კანონით გათვალისწინებულ შემთხვევაში მხარეთა შუამდგომლობით სასამართლოს ან სხვა უფლებამოსილი ორგანოს მიერ საქმის მედიატორისათვის გადაცემის შედეგად. დაწყებულად მედიაცია მიიჩნევა მედიატორისათვის მიმართვის ან საქმის მედიატორისათვის გადაცემის მომენტიდან, ხოლო მხარის მოთხოვნით მედიატორი გასცემს მედიაციის დაწყების დამადასტურებელ დოკუმენტს.
დავის განხილვის გადადება სასამართლოსა და არბიტრაჟში
მედიაციის დებულების ყველაზე მნიშვნელოვანი ეფექტი დგება მაშინ, როდესაც მხარეები შეთანხმდებიან, არ მიმართონ სასამართლოს ან არბიტრაჟს განსაზღვრული ვადის ან გარემოების დადგომამდე. ასეთი შეთანხმების არსებობისას სასამართლო ან არბიტრაჟი არ განიხილავს დავას მედიაციის თაობაზე შეთანხმებით გათვალისწინებული პირობების შესრულებამდე, გარდა იმ შემთხვევისა, როდესაც მოსარჩელე ადასტურებს, რომ სასამართლო ან საარბიტრაჟო განხილვის გარეშე მას გამოუსწორებელი ზიანი მიადგება. მოპასუხემ მედიაციის თაობაზე შეთანხმების შესახებ განცხადება შესაგებლის წარდგენის ვადის გასვლამდე უნდა გააკეთოს. მხარის მიერ სასამართლოსათვის ან არბიტრაჟისათვის მიმართვა არ მიიჩნევა მედიაციის თაობაზე შეთანხმებაზე უარის თქმად ან დაწყებული მედიაციის შეწყვეტად — დებულება და სასამართლოში მიმართვა ერთმანეთს არ უშლის ხელს.
კონფიდენციალურობის ვალდებულება და მისი გამონაკლისები
კანონის მუხლი 10-ე განსაზღვრავს, რომ მედიაციის პროცესი კონფიდენციალურია. კონფიდენციალურია ის ინფორმაციაც, რომელიც ცნობილი გახდა მედიაციის პროცესის მიმდინარეობისას ან არსებითად გამომდინარეობს მედიაციის პროცესიდან, თუ გამცემ პირსა და მხარეს შორის წერილობითი შეთანხმებით ან კანონით სხვა რამ არ არის გათვალისწინებული. მედიაციის მონაწილეებს ეს ინფორმაცია სასამართლო ან საარბიტრაჟო განხილვის დროს, ისევე როგორც დავის ნებისმიერი სხვა საშუალებით განხილვის პროცესში, გამოყენებული არ ექნებათ. მედიატორს არ შეუძლია მხარეს მიაწოდოს მეორე მხარის ინდივიდუალური კომუნიკაციის დროს გამჟღავნებული ინფორმაცია, გარდა იმ შემთხვევისა, როდესაც მიღებული აქვს აშკარა თანხმობა ამ ინფორმაციის მიწოდებაზე. ეს ვალდებულება მედიაციის დასრულების შემდეგაც მოქმედებს.
გამონაკლისებიც კანონით არის დადგენილი: კონფიდენციალურობა არ გამოიყენება, როდესაც აუცილებელია პირის სიცოცხლის ან ჯანმრთელობის დაცვა, თავისუფლების უზრუნველყოფა ანდა არასრულწლოვნის საუკეთესო ინტერესების დაცვა; ინფორმაციის წარდგენა ხდება სამედიაციო მორიგების შედგენის ფაქტის დასამტკიცებლად; მხარე ვალდებულია შეასრულოს მედიაციის დაწყებამდე ნაკისრი სამართლებრივი ვალდებულება; გამჟღავნება გათვალისწინებულია სასამართლოს ან სხვა გადაწყვეტილებით; ინფორმაცია აუცილებელია განსაკუთრებით მძიმე დანაშაულის გამოძიებისთვის; სამედიაციო მორიგების შინაარსის გამჟღავნება აუცილებელია მის შესასრულებლად; ან სამართლებრივი ან დისციპლინური დავა მიმართულია ინფორმაციის გამცემი პირის წინააღმდეგ. ყოველ ასეთ შემთხვევაში ინფორმაცია მაქსიმალურად შეზღუდული მოცულობით უნდა გამჟღავნდეს.