მტკიცებულებებით მუშაობა არბიტრაჟის წარმოების გადამწყვეტი ნაწილია. საქართველოს კანონი „საარბიტრაჟოს შესახებ“ ამ სფეროს რამდენიმე ნორმით აწესრიგებს: მუხლი 30-ე განსაზღვრავს სარჩელისა და შესაგებლის შინაარსს, მუხლი 32-ე — განხილვის ფორმას და კონფიდენციალურობას, მუხლი 33-ე — მხარის გამოუცხადებლობის შედეგებს, მუხლი 34-ე — ექსპერტის დანიშვნას, ხოლო მუხლი 35-ე — მტკიცებულებათა შეფასებასა და სასამართლოს დახმარებას. ქვემოთ თითოეული ნორმა დეტალურად არის განხილული.
საარბიტრაჟო სარჩელი და შესაგებელი — წერილობითი პოზიციები
კანონის მუხლი 30-ე თანახმად, მხარეთა მიერ შეთანხმებულ ან არბიტრაჟის მიერ განსაზღვრულ ვადაში საარბიტრაჟო მოსარჩელემ წერილობითი ფორმით უნდა წარმოადგინოს საარბიტრაჟო სარჩელი, რომელშიც მიუთითებს მხარეთა სახელებსა და მისამართებს, მოთხოვნას, იმ გარემოებებსა და მტკიცებულებებს, რომლებიც მოთხოვნას ადასტურებს, და თანდართული საბუთების ნუსხას. მოპასუხე წარმოადგენს შესაგებელს სარჩელში მითითებულ ფაქტებსა და გარემოებებზე. მხარეებს შეუძლიათ სარჩელთან ან შესაგებელთან ერთად წარმოადგინონ ნებისმიერი საქმესთან დაკავშირებული საბუთი ან მიუთითონ მოგვიანებით საწარდგენ მტკიცებულებებზე. წარმოების დროს მხარეს შეუძლია შეცვალოს მოთხოვნები ან წარმოადგინოს დამატებითი, თუ ეს არბიტრაჟმა განხილვის გაჭიანურებად არ მიიჩნია.
განხილვის ფორმა — ზეპირი მოსმენა თუ მხოლოდ საბუთები
მუხლი 32-ე განსაზღვრავს: თუ მხარეთა შეთანხმებით განხილვის ფორმა არ არის განსაზღვრული, არბიტრაჟი უფლებამოსილია ჩაატაროს მტკიცებულებათა ზეპირი განხილვა ან საქმის განხილვა მხოლოდ საბუთებისა და სხვა მტკიცებულებების საფუძველზე. ერთ-ერთი მხარის მოთხოვნით არბიტრაჟი ვალდებულია ჩაატაროს ზეპირი განხილვა ნებისმიერ სტადიაზე, გარდა იმ შემთხვევისა, როდესაც მხარეებმა ზეპირ მოსმენაზე უარი განაცხადეს. მხარეებს წინასწარ, გონივრულ ვადაში უნდა ჩაჰბარდეთ უწყება ყოველი სხდომის შესახებ; ერთი მხარის მიერ წარდგენილი ყველა განცხადება და საბუთი დაუყოვნებლივ უნდა გაეგზავნოს მეორე მხარეს, ხოლო ექსპერტის ყველა დასკვნა ან სხვა მტკიცებულება, რომელსაც არბიტრაჟი გადაწყვეტილების საფუძვლად იყენებს, მხარეებს უნდა წარედგინოთ.
დახურული განხილვა და კონფიდენციალობა
თუ კანონით ან მხარეთა შეთანხმებით სხვა რამ არ არის გათვალისწინებული, ყველა საარბიტრაჟო განხილვა დახურულია. წარმოდგენილი საბუთი, მტკიცებულება, წერილობითი თუ ზეპირი განცხადება არ უნდა იქნეს საჯაროდ გამოქვეყნებული ან გადაცემული და გამოყენებული სხვა სასამართლო ან ადმინისტრაციულ წარმოებაში. არბიტრი და წარმოების მონაწილე ნებისმიერი პირი ვალდებულია დაიცვას განხილვის დროს მიღებული ინფორმაციის კონფიდენციალობა — ეს არბიტრაჟის ერთ-ერთი მთავარი უპირატესობაა საჯარო სასამართლოსთან შედარებით.
მხარის გამოუცხადებლობა და ექსპერტიზა
მუხლი 33-ე იმას აწესრიგებს, რა ხდება, თუ ერთ-ერთი მხარე არასაპატიო მიზეზით არ ცხადდება განხილვაზე ან არ წარმოადგენს თავის პოზიციასა და მტკიცებულებებს: არბიტრაჟს შეუძლია განაგრძოს საქმის განხილვა და გადაწყვეტილება გამოიტანოს ხელთ არსებული მტკიცებულებების საფუძველზე. ექსპერტიზის საკითხები კი მუხლი 34-ე აწესრიგებს: არბიტრაჟს უფლება აქვს დანიშნოს ერთი ან რამდენიმე ექსპერტი კონკრეტულ საკითხებზე დასკვნების წარმოდგენის მიზნით, მოსთხოვოს მხარეებს ექსპერტისთვის ინფორმაციის მიწოდება ან დათვალიერების შესაძლებლობის მიცემა. ექსპერტის დასკვნის შემდეგ ის შეიძლება მოწვეულ იქნეს ზეპირ განხილვაში, მხარეებს კი უფლება აქვთ დაუსვან მას შეკითხვები და მოიწვიონ სხვა ექსპერტები. ექსპერტის აცილება და თვითაცილება ხდება არბიტრის აცილებისათვის კანონით დადგენილი წესით.
მტკიცებულებათა შეფასება და სასამართლოს დახმარება
მუხლი 35-ე არბიტრაჟს ანიჭებს ნებისმიერი მტკიცებულების დასაშვებობის შემოწმებისა და შეფასების უფლებამოსილებას. არბიტრაჟი უფლებამოსილია განხილვის ნებისმიერ სტადიაზე მოსთხოვოს მხარეს საქმესთან დაკავშირებული ნებისმიერი საბუთის ან ნივთმტკიცების წარდგენა, გამოიძახოს მოწმე ან მოითხოვოს მისი დაკითხვა განხილვის დაწყებამდე. თუ მტკიცებულების მოპოვება არბიტრაჟს ან მხარეს არ ძალუძს, არბიტრაჟს ან მხარეს არბიტრაჟის თანხმობით შეუძლია მოსთხოვოს სასამართლოს დახმარება — მათ შორის მოწმის დასწრების უზრუნველსაყოფად. სასამართლოს მიერ გამოძახებული მოწმის უფლება-მოვალეობები განისაზღვრება საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსით.
ხშირად დასმული კითხვები
მტკიცებულებებთან დაკავშირებით არბიტრაჟში ხშირად შემდეგი კითხვები ისმის.
რა უნდა შეიცავდეს საარბიტრაჟო სარჩელი?
მხარეთა სახელებსა და მისამართებს, მოთხოვნას, მოთხოვნას ადასტურებელ გარემოებებსა და მტკიცებულებებს და თანდართული საბუთების ნუსხას. წესით დაუცველად წარდგენისას საარბიტრაჟო განხილვა არ დაიწყება.
შეიძლება თუ არა განხილვა მხოლოდ საბუთების საფუძველზე?
დიახ, თუ ფორმა მხარეთა შეთანხმებით არ არის განსაზღვრული, არბიტრაჟი განხილვას აწარმოებს საბუთების საფუძველზეც; მხარის მოთხოვნით კი ზეპირი განხილვა ჩატარება ვალდებულია, თუ მხარეებს ზეპირ მოსმენაზე უარი არ უთქვამთ.
რა ხდება, თუ მხარე განხილვაზე არ გამოცხადდება?
არასაპატიო მიზეზით გამოუცხადებლობისას არბიტრაჟი განაგრძობს განხილვას და გადაწყვეტილებას გამოიტანს ხელთ არსებული მტკიცებულებების საფუძველზე, თუ მხარეთა შეთანხმებით სხვა რამ არ არის გათვალისწინებული.
როგორ ინიშნება ექსპერტი არბიტრაჟში?
არბიტრაჟს უფლება აქვს დანიშნოს ერთი ან რამდენიმე ექსპერტი კონკრეტულ საკითხებზე, მოსთხოვოს მხარეებს ინფორმაციის მიწოდება, ხოლო დასკვნის შემდეგ ექსპერტი შეიძლება მოწვეულ იქნეს ზეპირ განხილვაში; მხარეებს შეკითხვების დასმის უფლება აქვთ.
როგორ დაგეხმარებით Legal.ge-ზე
Legal.ge-ის სამართლებრივი ჯგუფი დაგეხმარებათ საარბიტრაჟო სარჩელისა და შესაგებლის მომზადებაში, მტკიცებულებების სისტემატიზაციაში, ექსპერტიზის მოთხოვნასა და სასამართლოს დახმარების გამოყენებაში. დაგვიკავშირდით Legal.ge-ზე კონსულტაციისთვის.