პათოლოგიური დებულება — რა არის და რატომ იშლება კითხვა
პათოლოგიური საარბიტრაჟო დებულება დაწერილია არასრულყოფილად — მაგალითად, გაურკვეველი წესით განსაზღვრავს არბიტრთა დანიშვნას ან არარსებულ ინსტიტუტს მოიხსენიებს. საქართველოს კანონი „საარბიტრაჟოს შესახებ“ ასეთ სიტუაციებს სპეციალური მექანიზმებით პასუხობს: მუხლი 6-ე აწესრიგებს არბიტრაჟის დამოუკიდებლობას და სასამართლოს ჩარევის აკრძალვას, მუხლი 16-ე არბიტრაჟს ანიჭებს უფლებამოსილებას თავად გადაწყვიტოს საკუთარი კომპეტენციის შესახებ, ხოლო მუხლი 24-ე ავსებს პროცედურულ ნაპრალებს. ქვემოთ ეს სამი ნორმა დეტალურად არის განხილული და იმ პრაქტიკულ სიტუაციებთან ერთად, რომლებშიც ისინი მუშაობს.
არბიტრაჟის დამოუკიდებლობა და სასამართლოს ჩარევის აკრძალვა
კანონის მუხლი 6-ე განსაზღვრავს სისტემის საფუძველს: არბიტრაჟი თავის საქმიანობაში დამოუკიდებელია და ხელმძღვანელობს მხარეთა ან არბიტრაჟის მიერ განსაზღვრული საარბიტრაჟო განხილვის პროცედურით, ამ კანონის მოთხოვნათა დაცვით. დაუშვებელია კანონით გათვალისწინებულ სამართლებრივ ურთიერთობებში სასამართლოს რაიმე სახით ჩარევა, გარდა იმ შემთხვევებისა, როდესაც ეს ამ კანონით პირდაპირ არის გათვალისწინებული. ეს ნიშნავს, რომ დებულების ხარვეზი ავტომატურად არ გადადის სასამართლოში — სასამართლო მხოლოდ კანონით პირდაპირ დადგენილ შემთხვევებში რეაგირებს.
პათოლოგიურობის კლასიკური სცენარია, როდესაც დებულება არბიტრთა დანიშვნის ისეთ მექანიზმს იწვევს, რომელიც მხარეთა უთანხმოებისას ფაქტობრივად არ მუშაობს, ან როდესაც დებულებაში ჩამოთვლილი პირობები ერთმანეთს ეწინააღმდეგება. ასეთ დროს კითხვა იშლება ორად: შეიძლება თუ არა ამის გამო არბიტრაჟის განხილვის დაწყება და ვინ უნდა გადაწყვიტოს ეს საკითხი. სწორედ ამ ორ კითხვაზე პასუხობს კანონის მუხლი 16-ე და მუხლი 24-ე.
კომპეტენცია კომპეტენციაზე — არბიტრაჟი თავად წყვეტს საკუთარ უფლებამოსილებას
კანონის მუხლი 16-ე არბიტრაჟს ანიჭებს უფლებას მიიღოს დადგენილება საკუთარი კომპეტენციის შესახებ, საარბიტრაჟო შეთანხმების არსებობის თუ ნამდვილობის დადგენის ჩათვლით. ამ მიზნით საარბიტრაჟო დათქმა, რომელიც ხელშეკრულების ნაწილია, განიხილება დამოუკიდებელ საარბიტრაჟო შეთანხმებად — ხელშეკრულების ბათილად ცნობა არ გამოიწვევს დათქმის ბათილობას. ეს დოქტრინა, რომელიც დათქმის ხელშეკრულებისგან დამოუკიდებლობას ეყრდნობა, სწორედ პათოლოგიურ დებულებებთან ბრძოლის მთავარი ინსტრუმენტია: ხელშეკრულების სხვა პირობების პრობლემა არბიტრაჟის კომპეტენციას არ ხსნის. კომპეტენციის შესახებ გადაწყვეტილება მიიღება საბოლოო საარბიტრაჟო გადაწყვეტილების გამოტანამდე ან მასთან ერთად, ხოლო მხარეთა შეთანხმების არსებობისას არბიტრაჟი გადაწყვეტილებას სწორედ ამ შეთანხმების შესაბამისად იღებს.










