სპეციალური განათლების სამართალი საქართველოში ცალკე კოდიფიცირებულ კანონად არ არსებობს: ნორმები „ზოგადი განათლების შესახებ“ კანონშია ჩაშენებული და სამ ურთიერთდაკავშირებულ საკითხს აწესრიგებს — ცნობებს, უფლებებს და პროცედურებს. ეს გვერდი ამ სამის საერთო ჩარჩოა: რა ითვლება სპეციალურ საგანმანათლებლო საჭიროებად, რას ითვალისწინებს ინკლუზიური განათლება და როგორ არის დაფინანსება მოწყობილი. დეტალური პროცედურები და უფლებათა კატალოგი ცალკე გვერდებზეა გაშლილი; აქ საერთო სურათია.
ცნებები, რომლებზეც ყველაფერი დგას
კანონის ტერმინთა განმარტებები სპეციალური განათლების მთელ არქიტექტურას აწყობს: ინკლუზიური განათლება არის თანაბრად ხელმისაწვდომი საგანმანათლებლო პროცესი, რომლის ფარგლებშიც ყველა მოსწავლისთვის უზრუნველყოფილია განათლების მიღება ინდივიდუალური საგანმანათლებლო საჭიროებისა და შესაძლებლობის გათვალისწინებით. ფსიქოსაგანმანათლებლო შეფასება და კონსულტირება კი მანდატურის სამსახურის მომსახურებაა, რომლის ფარგლებშიც ხდება პირის შეფასება, განათლების საუკეთესო ფორმის შერჩევა და კონსულტირება. ამ ცნებებზე დგას შეფასების, ჩარიცხვისა და სასწავლო ფორმატების მთელი სისტემა — და სწორედ ამიტომ მათი სწორად წაკითხვა პირველი ნაბიჯია.
ხელმისაწვდომობის პრინციპი
კანონის ხელმისაწვდომობის ნორმა სახელმწიფოს მოვალეობას წერს: სახელმწიფო უზრუნველყოფს თითოეული მოსწავლის — სპეციალური საგანმანათლებლო საჭიროების მქონე მოსწავლის ჩათვლით — ზოგადი განათლების საცხოვრებელ ადგილთან მაქსიმალურად ახლოს, სახელმწიფო ან მშობლიურ ენაზე მიღების უფლებას. თუ ეს უფლება სტანდარტული ვაუჩერის მეშვეობით შეუძლებელია, სახელმწიფო ასეთ მოსწავლეებს უზრუნველყოფს გაზრდილი ვაუჩერით ან დამატებითი დაფინანსებით, მიზნობრივი პროგრამის ფარგლებში. ასე იხსნება ფინანსური გარანტია: საჭიროება არ არის ბარიერი, რომელზეც ოჯახმა მარტომ უნდა იზიდოს პასუხისმგებლობა.
რას აწესრიგებს კანონი და რას — დანარჩენი სამართალი
„ზოგადი განათლების შესახებ“ კანონის სპეციალური განათლების ნორმები სამ კვანძად იკითხება: ცნებები და შეფასების პროცედურა; მოსწავლის უფლებები — ადაპტირებული სასწავლო გეგმები, სახელმწიფოს მიერ დაფინანსებული ადამიანური რესურსი, სოციალური ინტეგრაცია; და პროცედურები — ჩარიცხვის წესი და სასწავლო ფორმატები. თითოეული კვანძი ცალკე გვერდზეა დეტალიზებული ჩვენს პლატფორმაზე, ამ გვერდის დანიშნულება კი საერთო ჩარჩოს მიცემაა — საიდან იწყება ყველაფერი და როგორ უკავშირდება ერთმანეთს.