ანტიმონოპოლიური შესაბამისობა: რას მოითხოვს კანონი მეწარმისგან
ანტიმონოპოლიური შესაბამისობა ნიშნავს თქვენი ბიზნესის ყოფნას იმ საზღვრებში, რომლებსაც კონკურენციის შესახებ საქართველოს კანონი აწესებს: დომინანტური მდგომარეობის ბოროტად არ გამოყენება, კონკურენციის შემზღუდველი შეთანხმებებზე უარი და კონცენტრაციებთან დაკავშირებული წესების დაცვა. ეს გვერდი აგებულია სწორედ ამ კანონის ცალკეულ მუხლებზე და გიჩვენებთ, სად არის რისკი ყველაზე მაღალი და როგორ მოერიდოთ მას.
კანონის მუხლი 4 განსაზღვრავს უფლებამოსილ ორგანოს: მოთხოვნების შესრულების უფლებამოსილების მქონე ორგანოა ამ კანონის საფუძველზე შექმნილი დამოუკიდებელი საჯარო სამართლის იურიდიული პირი — საქართველოს კონკურენციისა და მომხმარებლის დაცვის სააგენტო. გარდა ამისა, კანონით გათვალისწინებულ შემთხვევებში ეს უფლებამოსილება ეკონომიკის რეგულირებადი სფეროს მარეგულირებელი ორგანო ახორციელებს. პირდაპირი მნიშვნელობა თქვენთვის: თუ მოქმედებთ რეგულირებად სფეროში, კონკურენციის საკითხებში სექტორულ რეგულატორთანაც გექნებათ საქმე.
დომინანტური მდგომარეობა და მისი ბოროტად გამოყენება
კანონის მუხლი 5 განსაზღვრავს, რომ დომინანტური მდგომარეობა განისაზღვრება შესაბამის ბაზარზე ეკონომიკური აგენტის საბაზრო წილის, აგრეთვე მისი კონკურენტების საბაზრო წილების, ბაზარზე შესვლის ბარიერების, წარმოების გაფართოების ბარიერების, მყიდველის საბაზრო ძალაუფლების, ნედლეულის წყაროს ხელმისაწვდომობის, ვერტიკალური ინტეგრაციის ხარისხის, ქსელური ეფექტებისა და საბაზრო ძალაუფლების განმსაზღვრელი სხვა ფაქტორების გათვალისწინებით. ეკონომიკური აგენტის საბაზრო წილსა და საბაზრო ძალაუფლებას სააგენტო განსაზღვრავს ბაზრის ანალიზის მეთოდური მითითებების გამოყენებით, რომლებსაც შესაბამისი სამართლებრივი აქტით იღებს.
აქედან პრაქტიკული დასკვნა: დომინანტურობა მხოლოდ წილით არ ზომავს. თუნდაც წილი მაღალი არ გქონდეთ, ბაზარზე შესვლის მაღალი ბარიერები ან ვერტიკალური ინტეგრაცია შესაძლოა შეფასებაში გადამწყვეტი გახდეს, და პირიქით — დიდი წილის მქონე კომპანიაც კი შესაძლოა კონკურენტების აქტიურობის გამო დომინანტურად არ ჩაითვალოს. შესაბამისად, შიდა შესაბამისობის პროგრამა უნდა ეყრდნობოდეს ბაზრის რეალურ ანალიზს, და არა მხოლოდ გაყიდვების სტატისტიკას.
მუხლი 6-ის თანახმად, ერთი ეკონომიკური აგენტის ან რამდენიმე ეკონომიკური აგენტის (ჯგუფური დომინანტური მდგომარეობის შემთხვევაში) მიერ დომინანტური მდგომარეობის ბოროტად გამოყენება დაუშვებელია. კანონი ასახელებს იმ ქმედებებს, რომლებიც შესაძლოა ასეთად ჩაითვალოს:
- შესყიდვის ან გაყიდვის არასამართლიანი ფასის ან სხვა არასამართლიანი სავაჭრო პირობების პირდაპირ ან არაპირდაპირ დადგენა;
- წარმოების, ბაზრის ან ტექნოლოგიური განვითარების მომხმარებლის ინტერესების საზიანოდ შეზღუდვა;
- გარკვეული სავაჭრო პარტნიორებისთვის იდენტურ ტრანზაქციებზე განსხვავებული პირობების დაწესება, რითაც ხდება მათი არაკონკურენტულ მდგომარეობაში ჩაყენება;
- გარიგების დასადებად მხარისთვის ისეთი დამატებითი პირობის დაწესება, რომელსაც გარიგების საგანთან საგნობრივი და კომერციული კავშირი არ აქვს.
შეამჩნევთ, რომ აკრძალულია არა დომინანტურობა თავად, არამედ მისი ბოროტად გამოყენება. ეს ნიშნავს, რომ ძლიერი საბაზრო პოზიციის მქონე კომპანიას შეუძლია ლეგიტიმურად კონკურენცია გაუწიოს, მაგრამ მისი ფასწარმოქმნის და პირობების დაწესების თავისუფლება შეზღუდულია — განსაკუთრებით პარტნიორებს შორის დისკრიმინაციისა და საგნობრივად დაუკავშირებელი პირობების თვალსაზრისით.
კონკურენციის შემზღუდველი შეთანხმებები და გამონაკლისები
მუხლი 7 კრძალავს ეკონომიკურ აგენტებს შორის ან მათ ასოციაციებში ისეთი ხელშეკრულების დადებას, გადაწყვეტილების მიღებას ან შეთანხმებული ქმედების განხორციელებას, რომლის მიზანია ან შედეგია შესაბამის ბაზარზე კონკურენციის შეზღუდვა. აკრძალულ ფორმებს შორის კანონი ასახელებს შესყიდვის ან გაყიდვის ფასების ან სხვა სავაჭრო პირობების პირდაპირ ან არაპირდაპირ შეთანხმებას, წარმოების, ბაზრის, ტექნოლოგიური განვითარების ან ინვესტიციების შეზღუდვას, ბაზრების ან მიწოდების წყაროების განაწილებას, იდენტურ ტრანზაქციებზე განსხვავებული პირობების დაწესებას და დაუკავშირებელი დამატებითი პირობების დაწესებას. ასეთი შეთანხმება ბათილია, თუ მას კანონით დადგენილი გამონაკლისები არ ვრცელდება.
მუხლი 9 აწესრიგებს გამონაკლისებს: აკრძალვა შესაძლოა არ გამოიყენოს იმ შეთანხმებების მიმართ, რომელიც ხელს უწყობს წარმოების ან მიწოდების გაუმჯობესებასა და ტექნიკურ-ეკონომიკურ პროგრესს და უზრუნველყოფს მომხმარებლის კეთილდღეობის ზრდას — იმ პირობით, რომ შეთანხმება მონაწილეებს არ უწესებს მიზნებთან დაუკავშირებელ შეზღუდვებს და არ აძლევს მათ საშუალებას აღკვეთონ კონკურენცია შესაბამისი ბაზრის მნიშვნელოვან ნაწილზე. ამ გარემოებების დასაბუთება თავად ეკონომიკურ აგენტებს ევალებათ, ხოლო ჯგუფური გამონაკლისები განსაზღვრული ვადით საქართველოს მთავრობის ნორმატიული აქტით დგინდება.