თავიდანვე უნდა ითქვას ნათლად: ევროკავშირის მწვანე შეთანხმება საქართველოს კანონმდებლობაში პირდაპირ ტრანსპონირებული არ არის. ამ გვერდზე აღწერილია ის, რაც რეალურად არსებობს: გარემოს დაცვის კანონის კლიმატის დაცვის რეჟიმი სათბურის აირების ემისიების ავტორიზაციით, სტრატეგიული გარემოსდაცვითი შეფასების ინსტიტუტი და საერთაშორისო ხელშეკრულებების ჩარჩო — სწორედ ეს უკანასკნელია ის არხი, რომლითაც საქართველო საერთაშორისო კლიმატურ ვალდებულებებს იღებს.
სამართლებრივი სივრცე: რა არსებობს და რა არა
მწვანე შეთანხმება ევროკავშირის შიდა პოლიტიკური პროგრამაა და საქართველოს კანონმდებლობაში ცალკე აქტის სახით არ არის გადატანილი. ეროვნული კანონმდებლობის კლიმატური ბირთვი გარემოს დაცვის კანონშია: მისი კლიმატის დაცვის თავი სათბურის აირების ემისიების ნორმებს და შემცირების ღონისძიებებს ადგენს. შესაბამისად, „მწვანე შეთანხმების შესაბამისობის" კითხვა პრაქტიკაში იმად იშლება, თუ როგორ აკმაყოფილებს საქმიანობა ეროვნულ კლიმატურ მოთხოვნებს და როგორ მუშაობს საერთაშორისო ხელშეკრულებების სისტემა.
საქართველო კანონმდებლობით დადგენილი წესით ახდენს გარემოს დაცვის სფეროში საერთაშორისო ხელშეკრულებებისა და შეთანხმებების დადებას, რატიფიცირებას, დენონსაციას ან მათთან შეერთებას. საერთაშორისო ხელშეკრულებას ან შეთანხმებას, თუ იგი არ ეწინააღმდეგება საქართველოს კონსტიტუციას, აქვს უპირატესი იურიდიული ძალა შიდასახელმწიფოებრივი ნორმატიული აქტების მიმართ — ეს ნიშნავს, რომ კლიმატური ვალდებულებები, რომლებიც ხელშეკრულებებით შევიდა, ეროვნულ ნორმებზე მაღლა დგას.
კლიმატის დაცვის ეროვნული რეჟიმი
გლობალური ცვლილებებისაგან დედამიწის კლიმატის დაცვის მიზნით საქმიანობის სუბიექტი ვალდებულია დაიცვას ატმოსფეროში სათბურის ეფექტის გამომწვევი გაზების გამოყოფის ნორმები და განახორციელოს მათი შემცირების ღონისძიებანი; გამოყოფა რეგულირდება გარემოს დაბინძურების ინტეგრირებული კონტროლის სისტემის საფუძველზე.
მთავრობის დადგენილებით განსაზღვრული საქმიანობებისთვის აუცილებელია სათბურის აირების ემისიების ავტორიზაცია — ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტი, რომელიც უვადოდ გაიცემა. ავტორიზაცია, გარდა საავიაციო საქმიანობებისა, გასცემს გარემოს ეროვნული სააგენტო, ხოლო საავიაციო საქმიანობებისთვის — სამოქალაქო ავიაციის სააგენტო.
ავტორიზაციის განაცხადება შეიცავს დანადგარებისა და საქმიანობების აღწერას, ნედლ და დამხმარე მასალებთან დაკავშირებულ ინფორმაციას, ემისიების წყაროების შესახებ მონაცემებს, მონიტორინგისა და ანგარიშგების გეგმის პროექტს და არატექნიკურ რეზიუმეს. ავტორიზაცია მოიცავს მონიტორინგის გეგმას და ანგარიშგების ვალდებულებებს; მფლობელი ყოველწლიურად, არაუგვიანეს შესაბამისი წლის 31 მარტისა, წარადგენს დამოწმებულ ანგარიშს.
ავტორიზაცია შეიძლება ძალადაკარგულად გამოცხადდეს, თუ მიღებიდან 5 წლის ვადაში საქმიანობა არ დაიწყო ან 2 კალენდარული წლის განმავლობაში შეჩერდა და სარემონტო ან განახლებითი სამუშაოები ვერ დასაბუთდა. ეს არის კლიმატური შესაბამისობის რეალური, გამოყენებადი მექანიზმი — იმ დონეზე, რა დონეზეც ის კონკრეტულ გამომცხადებელს ეხება.
სტრატეგიული გარემოსდაცვითი შეფასება
გარემოსდაცვითი შეფასების კოდექსით გათვალისწინებულ შემთხვევებში სტრატეგიული დოკუმენტი ექვემდებარება სტრატეგიულ გარემოსდაცვით შეფასებას, რომელიც ხორციელდება ამავე კოდექსით დადგენილი წესით. ეს ინსტიტუტი ზემოდან აღწევს კლიმატურ საკითხებს: სტრატეგიულ დოკუმენტებში გარემოსდაცვითი გავლენის გათვალისწინება სწორედ ამ შეფასების გზით ხდება.
მნიშვნელოვანი სანქციაა: ბათილია სტრატეგიული გარემოსდაცვით შეფასებას დაქვემდებარებული სტრატეგიული დოკუმენტი, რომელიც მიღებულია ან დამტკიცებულია კოდექსით გათვალისწინებული პროცედურების განხორციელების გარეშე. ამრიგად, სტრატეგიული დოკუმენტის გარემოსდაცვითი კანონიერება შეფასების გავლის გარეშე ეჭვს ექვემდებარება.
რას ნიშნავს ეს ბიზნესისათვის
თუ თქვენი საქმიანობა მწვანე გარდაქმნების კონტექსტში გეგმავთ, სამი რეალური საკითხი გაქვთ: აკმაყოფილებთ თუ არა ეროვნულ კლიმატურ ნორმებს; გჭირდებათ თუ არა სათბურის აირების ემისიების ავტორიზაცია მთავრობის დადგენილებით განსაზღვრული სიის მიხედვით; და ექვემდებარება თუ არა თქვენი სტრატეგიული დოკუმენტი სტრატეგიულ გარემოსდაცვით შეფასებას. საერთაშორისო ვალდებულებების დონეზე კი საკითხი ხელშეკრულებების რატიფიკაციის სისტემით წყდება.
საერთაშორისო თანამშრომლობის მექანიზმი
საქართველო კანონმდებლობით დადგენილი წესით ახდენს გარემოს დაცვის სფეროში საერთაშორისო ხელშეკრულებებისა და შეთანხმებების დადებას, რატიფიცირებას, დენონსაციას ან მათთან შეერთებას — იმ ხელშეკრულებებისა, რომლებიც არეგულირებენ საქართველოს ურთიერთობებს სხვა სახელმწიფოებთან, სახელმწიფოთა კავშირებთან და საერთაშორისო ორგანიზაციებთან. ეს მექანიზმი კლიმატური ვალდებულებების შემოღების კანონიერი გზაა: რაც ხელშეკრულებით შედის, ის შიდა ნორმატიულ აქტებზე მაღლა დგას.
აქედან პრაქტიკული დასკვნა: ევროპული მიმართულების კლიმატური მოთხოვნები საქართველოსთვის ვრცელდება არა მწვანე შეთანხმების პირდაპირი ნორმებით, არამედ იმ ხელშეკრულებებით, რომლებსაც სახელმწიფო მათთან შეერთების ან რატიფიკაციის გზით იღებს. ამიტომ შესაბამისობის შეფასებისას ჯერ უნდა დადგინდეს, რომელი ხელშეკრულებაა ძალაში, და მხოლოდ შემდეგ — რას მოითხოვს იგი.
მწვანე შეთანხმების შესაბამისობის გვერდი სამ რეალობაზეა აგებული: ეროვნული კლიმატური რეჟიმი სათბურის აირების ნორმებით და ავტორიზაციით; სტრატეგიული გარემოსდაცვითი შეფასება სტრატეგიული დოკუმენტების დონეზე; და ხელშეკრულებების სისტემა საერთაშორისო ვალდებულებების დონეზე. სამივე ერთად წარმოაჩენს, სად არის კლიმატური შესაბამისობის რეალური სამართლებრივი საყრდენი და სად არის უბრალოდ საერთაშორისო პოლიტიკური დღის წესრიგი.
ხშირად დასმული კითხვები
არის თუ არა მწვანე შეთანხმება საქართველოს კანონმდებლობაში ტრანსპონირებული?
არა, პირდაპირ არ არის. არსებობს ეროვნული კლიმატური რეჟიმი — სათბურის აირების ემისიების ნორმები და ავტორიზაცია — და საერთაშორისო ხელშეკრულებების ჩარჩო.
რა უპირატესობა აქვს საერთაშორისო ხელშეკრულებას?
თუ ხელშეკრულება არ ეწინააღმდეგება საქართველოს კონსტიტუციას, მას უპირატესი იურიდიული ძალა აქვს შიდასახელმწიფოებრივი ნორმატიული აქტების მიმართ.
ვინ გასცემს სათბურის აირების ავტორიზაციას?
გარემოს ეროვნული სააგენტო, ხოლო საავიაციო საქმიანობებისთვის — სამოქალაქო ავიაციის სააგენტო.
როდის არის სტრატეგიული დოკუმენტი ბათილი?
როდესაც იგი სტრატეგიულ გარემოსდაცვით შეფასებას ექვემდებარება და მიღებულია კოდექსით გათვალისწინებული პროცედურების გარეშე.
როგორ დაგეხმარებით Legal.ge-ზე
მწვანე გადაწყვეტილებების შესაბამისობა გარემოსდაცვითი მოთხოვნების ზუსტ კითხვას მოითხოვს. Legal.ge-ზე შეგიძლიათ დაუკავშირდეთ გამოცდილ იურისტს, რომელიც შეაფასებს თქვენს ვალდებულებებს კლიმატის დაცვისა და შეფასების ნორმებით. შეავსეთ მოთხოვნა საიტზე და მიიღეთ კვალიფიციური დახმარება.