კლიმატის ცვლილების სამართალი საქართველოში გარემოს დაცვის ძირითად კანონზეა აგებული: მისი მიზნები და პრინციპები ქმნის იმ ჩარჩოს, რომლის შიგნით კლიმატის დაცვის თავი — სათბურის აირების ემისიების ნორმები და ავტორიზაცია — მოქმედებს. ამ გვერდზე თქვენ ნახავთ ამ სამი ფენის სრულ აღწერას, ოზონის შრის დაცვის ნორმებთან ერთად.
კანონის მიზნები და ამოცანები
გარემოს დაცვის კანონის ძირითადი მიზნებია: გარემოს დაცვის სფეროში სამართლებრივ ურთიერთობათა პრინციპებისა და ნორმების განსაზღვრა; კონსტიტუციით დადგენილი ადამიანის ძირითადი უფლებების — ჯანმრთელობისათვის უვნებელ გარემოში ცხოვრებისა და ბუნებრივი და კულტურული გარემოთი სარგებლობის — დაცვა; სახელმწიფოს მიერ გარემოს დაცვისა და რაციონალური ბუნებათსარგებლობის, ადამიანის ჯანმრთელობისათვის უსაფრთხო გარემოს უზრუნველყოფა აწმყო და მომავალი თაობების ინტერესების გათვალისწინებით.
მიზნებს შორის არის ბიოლოგიური მრავალფეროვნების, იშვიათი, ენდემური და გადაშენების საფრთხის წინაშე მყოფი სახეობების შენარჩუნების ხელშეწყობა, ზღვის გარემოს დაცვა, ეკოლოგიური წონასწორობის უზრუნველყოფა, თვითმყოფადი ლანდშაფტებისა და ეკოსისტემების შენარჩუნება, გარემოს დაცვის გლობალური და რეგიონალური პრობლემების სამართლებრივი გადაჭრა და ქვეყნის მდგრადი განვითარების პირობების უზრუნველყოფა. ამოცანებში შედის უვნებელი გარემოს დაცვა, მავნე ზემოქმედებისაგან დაცვის სამართლებრივი უზრუნველყოფა და ბუნებრივი რესურსებით სარგებლობის მართვა.
გარემოს დაცვის ძირითადი პრინციპები
საქმიანობის დაგეგმვისა და განხორციელებისას სახელმწიფო ორგანოები და ყველა პირი ვალდებული არიან იხელმძღვანელონ ძირითადი პრინციპებით: რისკის შემცირების — მავნე ზემოქმედების რისკის თავიდან აცილების ან შემცირების ზომების მიღება; მდგრადობის — გარემოსა და რესურსების ისეთი გამოყენება, რომელიც საზოგადოების განვითარებას საშიშროებას არ უქმნის; პრიორიტეტულობის — ნაკლებად რისკიანი ქმედების არჩევა მეტად რისკიანის ნაცვლად.
პრინციპთა შორის არის ფასიანი ბუნებათსარგებლობა — მიწის, წყლის, ტყის, ფლორისა და ფაუნის, წიაღისეული რესურსებით სარგებლობა ფასიანია; პრინციპი „დამბინძურებელი იხდის" — საქმიანობის სუბიექტი ვალდებულია აანაზღაუროს გარემოსთვის მიყენებული ზიანი; აგრეთვე ბიოლოგიური მრავალფეროვნების შენარჩუნების, ნარჩენების მინიმიზაციის, რეციკლირების, რესტიტუციის, ზემოქმედების შეფასების, საზოგადოებრიობის მონაწილეობისა და ინფორმაციის ხელმისაწვდომობის პრინციპები.
კლიმატის დაცვა გლობალური ცვლილებებისაგან
გლობალური ცვლილებებისაგან დედამიწის კლიმატის დაცვის მიზნით საქმიანობის სუბიექტი ვალდებულია დაიცვას ატმოსფეროში სათბურის ეფექტის გამომწვევი გაზების გამოყოფის ნორმები და განახორციელოს მათი შემცირების ღონისძიებანი. ეს გამოყოფა რეგულირდება გარემოს დაბინძურების ინტეგრირებული კონტროლის სისტემის საფუძველზე, ხოლო საქართველოს იურისდიქციის ფარგლებში კლიმატის დაცვის სამართლებრივ რეჟიმს აწესებს საქართველოს კანონმდებლობა.
მთავრობის დადგენილებით განსაზღვრული საქმიანობებისთვის აუცილებელია სათბურის აირების ემისიების ავტორიზაცია — ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტი, რომელიც უვადოდ გაიცემა და მონიტორინგის გეგმას შეიცავს. ავტორიზაციის მფლობელი ვალდებულია აწარმოოს მონიტორინგი და ყოველწლიურად, არაუგვიანეს შესაბამისი წლის 31 მარტისა, წარადგინოს დამოწმებული ანგარიში; აქტიურია გადაცემის შესაძლებლობაც სხვა პირზე, ერთობლივი განცხადების საფუძველზე.
ოზონის შრის დაცვა
კლიმატურ რეჟიმს უკავშირდება ოზონის შრის დაცვაც: საქმიანობის სუბიექტი ვალდებულია შეამციროს ან შეწყვიტოს ისეთი ქიმიური საშუალებების წარმოება ან გამოყენება, რომლებიც ზეგავლენას ახდენენ და შლიან დედამიწის ოზონის შრეს. ამ ნივთიერებების შემცველი პროდუქცია საქართველოში შემოაქვთ მხოლოდ სპეციალური ნებართვით.
ამ ნორმების ერთობლიობა ქმნის კლიმატის ცვლილების სამართლის ეროვნულ ბირთვს: მიზნები და პრინციპები განსაზღვრავენ მიმართულებას, კლიმატის დაცვის თავი — კონკრეტულ ვალდებულებებს სათბურის აირების მიმართ, ხოლო ოზონის შრის დაცვა — ატმოსფეროს დაცვის ცალკე სეგმენტს.
კლიმატური ვალდებულებების პრაქტიკული გავლენა
კლიმატის ცვლილების სამართლის ნორმები ბიზნესისთვის სამი პრაქტიკული კითხვით ვლინდება: არის თუ არა თქვენი საქმიანობა იმ სიაში, რომლისთვისაც სათბურის აირების ემისიების ავტორიზაციაა საჭირო; რომელი მონიტორინგისა და ანგარიშგების ვალდებულებები ეკისრებათ ავტორიზაციის მფლობელებს; და როგორ აისახება „დამბინძურებელი იხდის" პრინციპი კლიმატურ ზიანზე.
ავტორიზაციის რეჟიმი გამოყოფს კლიმატურ ვალდებულებას ადმინისტრაციული წარმოების ნიშნით: განაცხადი დეტალურ ტექნიკურ შინაარსს მოითხოვს — დანადგარების, ტექნოლოგიების, ნედლი მასალების აღწერა — და მისი განხილვა ექსპერტული შეფასებით შეიძლება გახლდეს. წლიური ანგარიში კი დამოუკიდებელი დამმოწმებლის მონაწილეობას გულისხმობს, რაც კლიმატურ მონაცემთა სანდოობას უზრუნველყოფს.
პრინციპების ფენა აგრეთვე გადაწყვეტილების მიღების კულტურას აწესრიგებს: რისკის შემცირების, მდგრადობისა და პრიორიტეტულობის პრინციპები იმ სახელმწიფო ორგანოებზეც ვრცელდება, რომლებიც გარემოზე ზემოქმედების მქონე გადაწყვეტილებებს იღებენ — ამიტომ საჯარო ინტერესების დაცვა კლიმატურ საკითხებში არა მხოლოდ ემიტენტების, არამედ სახელმწიფოს ვალდებულებაცაა.
კლიმატის ცვლილების სამართალი საქართველოში სამ ფენად ჩაიხედება: მიზნები და ამოცანები განსაზღვრავენ სისტემის აზრს; ძირითადი პრინციპები — მის სამართლებრივ ლოგიკას; კლიმატის დაცვის თავი და ოზონის შრის დაცვა კი — კონკრეტულ, გამოყენებად ვალდებულებებს. ამ სამი ფენის ერთად წაკითხვა გაძლევთ სრულ სურათს იმისა, თუ რას მოითხოვს კანონი კლიმატზე ზემოქმედებისას.
ხშირად დასმული კითხვები
როდის შეიძლება ემისიების ავტორიზაციის ძალადაკარგულად გამოცხადება?
მფლობელის მოთხოვნისას; ავტორიზაციის მიღებიდან 5 წლის ვადაში გათვალისწინებული საქმიანობის დაუწყებლობისას; ან საქმიანობის 2 კალენდარული წლის განმავლობაში შეჩერებისას, თუ მფლობელი ამ პერიოდში სარემონტო ან განახლებითი სამუშაოების ჩატარებას ვერ დაასაბუთებს.
რა უნდა შეიცავდეს ავტორიზაციის განაცხადი?
ემისიების გამომწვევი დანადგარებისა და საქმიანობების, ტექნოლოგიების ჩათვლით, აღწერას; ნედლი და დამხმარე მასალების შესახებ ინფორმაციას; ემისიების წყაროების შესახებ ინფორმაციას; მონიტორინგისა და ანგარიშგების გეგმის პროექტს და არატექნიკურ რეზიუმეს.
ვინ გასცემს სათბურის აირების ემისიების ავტორიზაციას?
განსაზღვრული საქმიანობებისთვის — გარემოს ეროვნული სააგენტო, ხოლო განსაზღვრული საავიაციო საქმიანობებისთვის — სამოქალაქო ავიაციის სააგენტო.
როგორ დაგეხმარებით Legal.ge-ზე
კლიმატური ვალდებულებების სწორი გაანგარიშება იწყება იმ კანონის ზუსტი წაკითხვით, რომელიც თქვენს საქმიანობას აწესრიგებს. Legal.ge-ზე შეგიძლიათ დაუკავშირდეთ გარემოს დაცვის სამართლის სპეციალისტს, რომელიც შეაფასებს ავტორიზაციის, მონიტორინგისა და ანგარიშგების მოთხოვნებს თქვენს შემთხვევაში. შეავსეთ მოთხოვნა საიტზე და მიიღეთ კვალიფიციური დახმარება.