კლიმატის ცვლილების რეგულაციის სამართლებრივი საფუძველი
კლიმატის ცვლილების რეგულაცია საქართველოში დღეს „გარემოს დაცვის შესახებ“ საქართველოს კანონს ეყრდნობა — ცალკე კლიმატის კანონი ჯერ არ არსებობს. კანონის სტატუტური ბირთვი შემდეგი მიმართულებებისგან შედგება: გარემოს დაცვის გლობალური და რეგიონალური პრობლემების გადაჭრის სამართლებრივი უზრუნველყოფა (მუხლი 50); სათბურის აირების ემისიების ავტორიზაცია (მუხლი 51); ემისიების მონიტორინგი, ანგარიშგება და დამოწმება (მუხლი 51²) და ოზონის შრის დაცვა (მუხლი 52). სათბურის აირების ავტორიზაციისა და მონიტორინგის ახალი წესები კანონით გათვალისწინებული წესით 2028 წლის 1 იანვრიდან ამოქმედდება.
ბიზნესისთვის ეს ნიშნავს, რომ სათბურის აირების ემისიებთან დაკავშირებული ვალდებულებები თანდათან ჩნდება და მათზე წინასწარ მოსამზადებლად კანონის ამ ნორმების ცოდნა გადამწყვეტია. ქვემოთ აღწერილია თითოეული მიმართულება კანონის ზუსტი დებულებებით.
გლობალური და რეგიონალური საკითხების სამართლებრივი უზრუნველყოფა
მუხლი 50 განსაზღვრავს, რომ სახელმწიფო ხელისუფლების ორგანოები, ფიზიკური და იურიდიული (საკუთრებისა და ორგანიზაციულ-სამართლებრივი ფორმის განურჩევლად) პირები თავიანთი კომპეტენციისა და საქართველოს მიერ ნაკისრ საერთაშორისო ვალდებულებათა ფარგლებში ახორციელებენ დამატებით ღონისძიებებს საქართველოს მთელ ტერიტორიაზე გარემოს დაცვის გლობალური და რეგიონალური პრობლემების გადასაჭრელად. ეს ნორმა კლიმატის ცვლილებასთან ადაპტაციისა და შერბილების ღონისძიებების სამართლებრივ საფუძველს წარმოადგენს და მისი მიმართვითობა ფართოა — როგორც სახელმწიფო, ისე კერძო სექტორის მიმართ.
სათბურის აირების ემისიების ავტორიზაცია
მუხლი 51-ის თანახმად, საქართველოს მთავრობის დადგენილებით განსაზღვრული საქმიანობებისთვის აუცილებელია სათბურის აირების ემისიების ავტორიზაცია. ავტორიზაციას გასცემს გარემოს ეროვნული სააგენტო, ხოლო მთავრობის დადგენილებით განსაზღვრული საავიაციო საქმიანობებისთვის — სამოქალაქო ავიაციის სააგენტო. განაცხადში, ზოგადი ადმინისტრაციული კანონმდებლობით გათვალისწინებული ინფორმაციის გარდა, უნდა შედიოდეს: დანადგარებისა და საქმიანობების, ტექნოლოგიების ჩათვლით, აღწერა, რომლებმაც შესაძლოა გამოიწვიოს ემისიები; ნედლი და დამხმარე მასალების შესახებ ინფორმაცია; ემისიების წყაროების შესახებ ინფორმაცია; მონიტორინგისა და ანგარიშგების გეგმის პროექტი და არატექნიკური რეზიუმე.
ავტორიზაცია ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტია და უვადოდ გაიცემა. იგი ძალადაკარგულად გამოცხადდება ზოგადი ადმინისტრაციული კანონმდებლობით გათვალისწინებულ საფუძვლებთან ერთად ასევე: პირის მოთხოვნით; ავტორიზაციის მიღებიდან 5 წლის ვადაში საქმიანობის დაუწყებლობის გამო; ან საქმიანობის 2 კალენდარული წლის განმავლობაში შეჩერების გამო, თუ პირი ვერ დაასაბუთებს, რომ ამ პერიოდში სარემონტო ან განახლებითი სამუშაოები ჩატარდა. ავტორიზაციის გამცემი ორგანო უფლებამოსილია მონიტორინგის გეგმის დამტკიცებამდე შექმნას საექსპერტო კომისია ან მოიწვიოს ექსპერტი. პირს უფლება აქვს ავტორიზაცია სრულად ან ნაწილობრივ გადასცეს სხვა პირს, თუ ეს არ ეწინააღმდეგება საქმიანობის არსს ან კანონმდებლობით დადგენილ მოთხოვნებს; გადაცემა როგორც უფლებებს, ისე ვალდებულებებს გულისხმობს.
მონიტორინგი, ანგარიშგება და დამოწმება
მუხლი 51² განსაზღვრავს მოქმედების მიმდინარეობის წესებს: საქმიანობის განმახორციელებელი პირი ვალდებულია აწარმოოს ემისიების მონიტორინგი მონიტორინგის გეგმის საფუძველზე, დადგენილი მეთოდოლოგიის თანახმად; ყოველწლიურად, არაუგვიანეს შესაბამისი წლის 31 მარტისა, წარადგინოს წლიური ემისიების ანგარიში, რომელიც დამმოწმებლის მიერ უნდა იყოს დამოწმებული. დამმოწმებული ანგარიშის მიღებიდან გამცემი ორგანო 5 სამუშაო დღის ვადაში უზრუნველყოფს მის გარემოსდაცვით საინფორმაციო პორტალზე განთავსებას. საერთაშორისო ავიაციისთვის ნახშირორჟანგის გამონაბოლქვის მონიტორინგისა და ანგარიშგების მოთხოვნები სამოქალაქო ავიაციის სააგენტოს დირექტორის ბრძანებით დგინდება.
ოზონის შრის დაცვა
მუხლი 52 საქმიანობის სუბიექტს ვალდებულებას აწესებს შეამციროს ან შეწყვიტოს ისეთი ქიმიური საშუალებების (ნივთიერებების) წარმოება ან გამოყენება, რომლებიც ზეგავლენას ახდენენ და შლიან დედამიწის ოზონის შრეს. ამ ნივთიერებების შემცველი პროდუქცია საქართველოში შემოაქვთ მხოლოდ სპეციალური ნებართვით, ხოლო ოზონის შრის დაცვის სამართლებრივ რეჟიმს საქართველოს კანონმდებლობა აწესებს.
მოქმედების პერიოდში პირს მიმდინარე ვალდებულებებიც აქვს: ექსპლუატაციის პირობის ნებისმიერი დაგეგმილი ცვლილების შესახებ, რომელმაც შესაძლოა ემისიებზე გავლენა მოახდინოს, გამცემ ორგანოს დაუყოვნებლივ ეცნობება; ცვლილების შეტანის შემთხვევაში კი წლის ბოლომდე წარიდგინება წინადადება მონიტორინგის გეგმაში ცვლილების შესახებ. ეს კავშირი ავტორიზაციას ცოცხალ დოკუმენტად ხდის და მისი განახლების დისციპლინა საწარმოო პროცესების ნაწილია.
ხშირად დასმული კითხვები
ვინ გასცემს ემისიების ავტორიზაციას?
გარემოს ეროვნული სააგენტო, ხოლო განსაზღვრული საავიაციო საქმიანობებისთვის — სამოქალაქო ავიაციის სააგენტო; აუცილებელია მხოლოდ მთავრობის დადგენილებით განსაზღვრული საქმიანობებისთვის.
რა ვადით გაიცემა ავტორიზაცია?
უვადოდ; მაგრამ იგი ძალადაკარგულად გამოცხადდება, თუ 5 წლის განმავლობაში საქმიანობა არ დაიწყო ან 2 კალენდარული წლის განმავლობაში შეჩერებული იყო სარემონტო სამუშაოების გარეშე.
როდის შედის ახალი წესები ძალაში?
სათბურის აირების ავტორიზაციისა და მონიტორინგის ახალი წესები 2028 წლის 1 იანვრიდან ამოქმედდება.
რა ხდება ოზონის შრეს ზიანის მიმყენებ ნივთიერებებთან?
მათი წარმოება ან გამოყენება უნდა შემცირდეს ან შეწყდეს, ხოლო ასეთი ნივთიერებების შემცველი პროდუქციის შემოტანა მხოლოდ სპეციალური ნებართვით ხდება.
როგორ დაგეხმარებით Legal.ge-ზე
კლიმატური ვალდებულებები მომავალი წლების ერთ-ერთი ყველაზე სწრაფად მზარდი სარეგულაციო ტვირთია: ავტორიზაცია, მონიტორინგი, ანგარიშგება და დამოწმება ტექნიკურ და სამართლებრივ მომზადებას ერთდროულად საჭიროებს. Legal.ge პლატფორმაზე შეგიძლიათ მოიძიოთ გარემოს დაცვის და ადმინისტრაციული სამართლის გამოცდილი იურისტი, რომელიც დაგეხმარებთ თქვენი საქმიანობის მოცვლის შეფასებაში, განაცხადის მომზადებასა და მონიტორინგის სისტემის აწყობაში. შეარჩიეთ სპეციალისტი და მოემზადეთ ახალი მოთხოვნებისთვის დროულად.