კოლექტიური დაცვის ქართული მოდელი
მომხმარებელთა „კლასობრივი სარჩელების“ იდეა ხშირად ამერიკულ სასამართლო მოდელთან ასოცირდება, სადაც ერთი სარჩელით იცავს სასამართლო პირთა მთელ კლასს. ქართული მომხმარებელთა უფლებების დაცვის კანონი სხვა გზას ირჩევს: მასში დადგენილია მომხმარებელთა ჯგუფის უფლების დარღვევის ადმინისტრაციული კოლექტიური დაცვა — საქართველოს კონკურენციისა და მომხმარებლის დაცვის სააგენტოს გადაწყვეტილებით, რომელიც ეხება მთელ ჯგუფს და მოვაჭრეს ავალდებულებს დარღვეული უფლების აღდგენით ან აკრძალული ქმედების შეწყვეტით. ამ კანონით სასამართლოში ამერიკული მოდელის კლასობრივი სარჩელის წარდგენის წესი დადგენილი არ არის; ჯგუფური სარჩელიანობის ცალკე სასამართლო რეჟიმი, თუ ის სხვა კანონმდებლობით არსებობს, ამ გვერდის სამართლებრივ წყაროში არ შედის და აქ არ განიხილება. ამავდროულად, სააგენტოში მიმართვა მომხმარებელს არ ართმევს სასამართლოსთვის ან არბიტრაჟისთვის მიმართვის ან/და მედიაციის უფლებას — ეს ორი გზა ერთმანეთს არ გამორიცხავს.
მიმართვის გზები და სააგენტოს უფლებამოსილება
მომხმარებელს უფლება აქვს, კანონის დარღვევის შესახებ მიმართოს საჯარო სამართლის იურიდიულ პირს — საქართველოს კონკურენციისა და მომხმარებლის დაცვის სააგენტოს ან შესაბამისი სფეროს მარეგულირებელ ორგანოს. სააგენტოს უფლებამოსილება არ ვრცელდება ეროვნული ბანკის, კომერციული ბანკების, იპოთეკით დაცული ობლიგაციების, საინვესტიციო ფონდების, ფასიანი ქაღალდების ბაზრის, დაზღვევის, ელექტრონული კომუნიკაციების, მაუწყებლობისა და ენერგეტიკისა და წყალმომარაგების სფეროებზე — იქ, სადაც დაცვას ცალკე უფლებამოსილი ორგანო უზრუნველყოფს; ასეთ სფეროზე განცხადების მიღებისას სააგენტო ის შესაბამის ორგანოს გადაუგზავნის და ამის თაობაზე განმცხადებელს აცნობებს. სააგენტო შეისწავლის ისეთ ფაქტს, რომელმაც გამოიწვია ან შესაძლოა გამოიწვიოს მომხმარებელთა ჯგუფის უფლების დარღვევა, გამოითხოვს ინფორმაცია განმცხადებლისგან და მოვაჭრისგან, იწვევს მხარეებს ახსნა-განმარტებების მისაღებად და, საჭიროების შემთხვევაში, ნიშნავს ექსპერტიზას.
შესწავლის დაწყების საფუძვლები და ორგანიზაციების როლი
სააგენტო იწყებს მომხმარებლის უფლების სავარაუდო დარღვევის ფაქტის შესწავლას, თუ მას აქვს ინფორმაცია, რომ კონკრეტული პირის ან პირების ქმედების შედეგად ირღვევა ან შესაძლოა დაირღვეს მომხმარებელთა ჯგუფის უფლება; შესწავლის დაწყების საფუძველია გონივრული ვარაუდი, რომ კანონის მოთხოვნების დარღვევისას მომხმარებელთა ჯგუფის ინტერესს ზიანი ადგება ან შესაძლოა მიადგეს. კოლექტიურ დაცვაში მნიშვნელოვანი როლი ენიჭება არასამეწარმეო (არაკომერციულ) იურიდიულ პირებს: მათ უფლება აქვთ მონაწილეობა მიიღონ მომხმარებელთა ჯგუფის უფლებების დარღვევის შემთხვევაში შესაბამისი განცხადების მომზადებაში, თანამშრომლობდნენ მეწარმეთა გაერთიანებებთან და სახელმწიფო ორგანოებთან მომხმარებელთა ჯგუფების დასაცავად, ხელი შეუწყონ დავის მედიაციით გადაწყვეტას და მონაწილეობდნენ ცნობიერების ამაღლების კამპანიებში. ასე იბადება ჯგუფური განაცხადი, რომელიც სააგენტოს კოლექტიური გადაწყვეტილების საფუძველი ხდება.