ჰონორარის დავა — წყაროები და გადაწყვეტის გზები
ჰონორარის დავა ყოველთვის იმ წყაროზეა დამოკიდებული, საიდანაც ფული მოდის: თუ ჰონორარი პირდაპირ შემკვეთსა და ავტორს შორისაა, დავას „საავტორო და მომიჯნავე უფლებების შესახებ“ კანონის 43-ე და 44-ე მუხლები აწესრიგებს — შექმნის ხელშეკრულების წესები და ზიანის ანაზღაურების ვალდებულება; ხოლო თუ თანხა ქონებრივი უფლებების კოლექტიურ საფუძველზე მმართველი ორგანიზაციის გავლით მოძრაობს, დავა 66-2-ე მუხლის შეგროვებისა და განაწილების წესებით წყდება. ამ გვერდზე ორივე კონტურს განვმარტავთ.
შექმნის ხელშეკრულება და ჰონორარი — მუხლი 43
ნაწარმოების შექმნის ხელშეკრულებით ავტორი იღებს ვალდებულებას, შექმნას ნაწარმოები ხელშეკრულების პირობების მიხედვით და გადასცეს იგი შემკვეთს, ხოლო შემკვეთი — მიიღოს ნაწარმოები და გადაუხადოს ავტორს ჰონორარი. ავტორი ვალდებულია ნაწარმოები პირადად შექმნას, თუ ხელშეკრულებით სხვა რამ არ არის გათვალისწინებული; სხვა პირის ჩართვა მხოლოდ შემკვეთის თანხმობით შეიძლება. შემკვეთი ვალდებულია ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ვადის დადგომისთანავე დაათვალიეროს ნაწარმოები და წერილობით შეატყობინოს ავტორს მოწონების, დაწუნების ან შესწორების აუცილებლობის შესახებ — და თუ ვადაში წერილობითი შეტყობინება არ გაეგზავნა, ნაწარმოები მოწონებულად ითვლება.
ჰონორართან დაკავშირებული დამატებითი წესებიც მნიშვნელოვანია: ავანსის გადახდის წესი, ვადა და ოდენობა ხელშეკრულებით განისაზღვრება. ბათილია ხელშეკრულების ის პირობა, რომელიც ზღუდავს ავტორის უფლებას მომავალში შექმნას ნაწარმოები განსაზღვრულ თემაზე ან დარგში, და ხელშეკრულების საგანი ვერ იქნება მომავალში შესაქმნელ ნაწარმოებზე უფლების გადაცემა. შეკვეთით შექმნილი ნაწარმოების ქონებრივი უფლებები ეკუთვნის შემკვეთს, თუ ხელშეკრულებით სხვა რამ არ არის განსაზღვრული — ანუ ჰონორარის პირობები და უფლებათა ბედი ერთი დოკუმენტით წყდება და სწორედ ის უნდა იყოს ზუსტად დაწერილი.
დარღვევის ფასი — მუხლი 44
თუ მხარემ არ შეასრულა ან არაჯეროვნად შეასრულა ქონებრივი უფლებების გადაცემის, ნაწარმოების შექმნის ან სალიცენზიო ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულება, მან მეორე მხარეს უნდა აუნაზღაუროს მიყენებული ზიანი მიუღებელი შემოსავლის ჩათვლით. ეს ნორმა ჰონორარის დავის ცენტრალური ინსტრუმენტია: გადაუხდელი ჰონორარი ზიანად აღიქმება და მასზე მოთხოვნა სწორედ ამ საფუძვლით აგება.
კოლექტიური მართვის კონტური — მუხლი 66-2
როდესაც ჰონორარი კოლექტიურ საფუძველზე მმართველი ორგანიზაციის გავლით მოძრაობს, დავის წესებს 66-2-ე მუხლი ადგენს. ორგანიზაცია თავისი საქმიანობიდან მიღებულ მთლიან შემოსავალს რეგულარულად, გულმოდგინედ და მაქსიმალური სიზუსტით ანაწილებს იმ უფლების მფლობელებზე, რომელთა უფლებებსაც მართავს; მას უნდა ჰქონდეს განცალკევებული ანგარიშები უფლებათა მართვის ჰონორარისთვის, საკუთარი ქონებისაგან და კანონით ნებადართული სხვა საქმიანობიდან შემოსავლისთვის და გაუნაწილებელი ჰონორარისთვის.
განაწილების პრინციპები ორგანიზაციის წესდებით განისაზღვრება ისე, რომ უზრუნველყოფილი იყოს პროპორციული, არადისკრიმინაციული, სათანადო და სამართლიანი განაწილება. ვადებიც მკაცრად წერია: შეგროვებული ჰონორარი ორგანიზაცია უფლების მფლობელებს გადაუხდის იმ ფინანსური წლის დასრულებიდან არაუგვიანეს 9 თვისა, რომელშიც ის შეგროვდა — გარდა ობიექტური მიზეზებისა. ვერ განაწილებული თანხები ცალკე ანგარიშზე ინახება, ორგანიზაცია ყველა საჭირო ზომას იღებს მფლობელთა იდენტიფიკაციისთვის და ვადის გასვლიდან არაუგვიანეს 3 თვისა თავის ვებგვერდზე აქვეყნებს ინფორმაციას იმ ნაწარმოებების შესახებ, რომლების მფლობელიც ვერ იდენტიფიცირდა. ჰონორარს, რომელიც შეგროვების ფინანსური წლის დასრულებიდან 3 წლის განმავლობაში ვერ განაწილდა, გაუნაწილებელი ჰონორარის სტატუსი ენიჭება: მისი გამოყენების შესახებ გადაწყვეტილებას წევრთა საერთო კრება იღებს, თანხები კონკრეტული მიზნობრიობის ფონდებშიც შეიძლება გადაირიცხოს — გამჭვირვალე ინფორმაციით და ყოველწლიური გამოქვეყნებით. გადახდასთან ერთად ორგანიზაცია უფლების მფლობელებს ანგარიშებსაც წარუდგინებს.
კოლექტიურ საფუძველზე მმართველი ორგანიზაციის საქმიანობასაც აქვს ზუსტი ვადები: შეგროვებული ჰონორარი უფლების მფლობელებს ეფასდებათ გადაეცემა იმ ფინანსური წლის დასრულებიდან არაუგვიანეს 9 თვისა, რომელშიც ის შეგროვდა; თუ მფლობელების იდენტიფიკაცია შეუძლებელია, თანხა ცალკე ანგარიშზე ინახება და ვადის გასვლიდან არაუგვიანეს 3 თვისა ორგანიზაცია ვებგვერდით ხელმისაწვდომს ხდის ინფორმაციას ამ ნაწარმოების შესახებ. განაწილება პროპორციული, არადისკრიმინაციული და სამართლიანი უნდა იყოს, ხოლო ჰონორარისა და საკუთარი შემოსავლის ანგარიშები განცალკევებული.
ხშირად დასმული კითხვები
ქვემოთ ვპასუხობთ ჰონორარის დავებთან დაკავშირებით ყველაზე ხშირად დასმულ კითხვებს.
რა მოხდება, თუ შემკვეთი ნაწარმოებზე პასუხს არ მოგცემს?
თუ ხელშეკრულებით დადგენილ ვადაში ავტორს წერილობითი შეტყობინება არ გაეგზავნა, ნაწარმოები მოწონებულად ითვლება — და ჰონორარის გადახდის ვალდებულება დგება.
როგორ ვითხოვ გადაუხდელ ჰონორარს?
კანონის 44-ე მუხლის საფუძველზე — როგორც ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულების არაჯეროვანი შესრულების ზიანი, მიუღებელი შემოსავლის ჩათვლით.
რამდენ დროში გადამიხდის კოლექტიური ორგანიზაცია ჰონორარს?
ფინანსური წლის დასრულებიდან არაუგვიანეს 9 თვისა; განაწილება პროპორციული და არადისკრიმინაციული უნდა იყოს, ხოლო ვერ განაწილებული თანხები ცალკე ანგარიშზე ინახება.
შეიძლება თუ არა ჩემზე ავტორობის შეზღუდვა ხელშეკრულებით?
არა — ბათილია ის პირობა, რომელიც ზღუდავს ავტორის უფლებას მომავალში განსაზღვრულ თემაზე ან დარგში შექმნას ნაწარმოები.
როგორ დაგეხმარებით Legal.ge-ზე
ჰონორარის დავაში გამარჯვება დოკუმენტებზეა: ხელშეკრულების პირობები, მიღებისა და მოწონების ქრონოლოგია, ანგარიშგება და ზიანის გამოანგარიშება. Legal.ge-ს სპეციალისტები განვმარტავთ კანონის 43-ე, 44-ე და 66-2-ე მუხლების მოქმედებას, შევაფასებთ თქვენს ხელშეკრულებას ან კოლექტიური მართვის ურთიერთობას და მოამზადებენ მოთხოვნას ან სარჩელს. მოგვმართეთ Legal.ge-ის ფორმით.