მენეჯმენტის მიერ შესყიდვა ქართული სამართლის ენაზე
მენეჯმენტის მიერ შესყიდვა — მენეჯერთა გუნდის მიერ საკუთარი კომპანიის წილების ან აქციების ყიდვა — აშშ-ისა და დიდი ბრიტანეთის ფინანსურ პრაქტიკაში ჩამოყალიბებული, სპონსორებით დაფინანსებული გარიგებების ტიპია. ქართულ სამართალში ამ მოდელს სპეციალური წესი არ აქვს: მისი კონსტრუქცია სამოქალაქო კოდექსის ჩვეულებრივი ინსტრუმენტებით იწერება — უფლების გადაცემის ნასყიდობით, სესხის ან საბანკო კრედიტის ხელშეკრულებით, პირობითი გარიგებით და გამოსყიდვის უფლებით. სწორედ ეს ოთხი ფენაა გარიგების სამართლებრივი ჩონჩხი.
ლივერიჯიანი გასყიდვების უცხოური მექანიზმები ქართულ სამართალში ავტომატურად არ გადაიტანება: თუ გარიგებაში ჩართულია ლიცენზირებული დამთხვევითი კრედიტორი ან საჯარო კომპანია, დამატებით რეგულაციები შეიძლება მიბმული იყოს, თუმცა ძირითადი სამართლებრივი საფუძველი მაინც სამოქალაქო კოდექსია.
წილების ყიდვა: უფლების გადაცემის წესები
სამოქალაქო კოდექსის 498-ე მუხლის მიხედვით, ნივთის ნასყიდობის მომწესრიგებელი წესები შესაბამისად გამოიყენება უფლების ან სხვა ქონების ნასყიდობის მიმართაც. წილი სწორედ ასეთი უფლებაა: მისი გაყიდვა ნასყიდობის წესებით ხდება. გამყიდველი კისრულობს გაყიდული უფლების ნამდვილობის დასაბუთებასა და გადაცემის ხარჯებს, ხოლო თუ გაყიდულია უფლება, რომელიც იძლევა ნივთის ფლობის შესაძლებლობას, გამყიდველი ვალდებულია მყიდველს გადასცეს ნივთობრივად და უფლებრივად უნაკლო ნივთი.
მენეჯმენტის შესყიდვაში ეს ნიშნავს, რომ მენეჯერთა გუნდი, როგორც მყიდველი, უნდა ეყრდნობოდეს ნასყიდობის სრულ ჩარჩოს: გადაცემადი უფლების ნამდვილობაზე პასუხისმგებლობა გამყიდველ-დამფუძნებელს აწვება, ხოლო გადაცემის ხარჯებიც მის კოსტობაშია გათვალისწინებული. კონკრეტული წილის ან აქციის გადაცემის სარეგისტრაციო ფორმალობები ცალკე კანონმდებლობით განისაზღვრება და გარიგების დაგეგმვისას წინასწარ უნდა იქნას გათვალისწინებული.
498-ე მუხლით დატვირთვის განაწილება პრაქტიკული დაგეგმვის საგანია: გადაცემის ხარჯების გამყიდველთან დარჩენა შესყიდვის ბიუჯეტს ამსუბუქებს, ხოლო ნამდვილობის დასაბუთების ვალდებულება გამყიდველს აიძულებს, გადაცემული უფლების საფუძვლები წინასწარ მოამზადოს. მენეჯერ-მყიდველის ინტერესშია, ხელშეკრულებაში ზუსტად ჩაიწეროს, რომელი უფლება გადაიცემა და რომელი მტკიცებულებებზე ამყარდება მისი ნამდვილობა: ასე მომავალ დავაში მხარეების პოზიციები დოკუმენტით განისაზღვრება და არა მოგონებით.