წილის გადაცემის თავისუფლება და მისი შეზღუდვა
სტარტაპის გაყიდვა საქართველოში, პირველ რიგში, შეზღუდული პასუხისმგებლობის საზოგადოების წილის გადაცემის წესებით განისაზღვრება. „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონის 141-ე მუხლის თანახმად, პარტნიორს შეუძლია გადასცეს — გაასხვისოს ან უფლებრივად დატვირთოს — თავისი წილი საზოგადოებისა და პარტნიორთა თანხმობის გარეშე. ეს არის ძირითადი წესი, რომელიც გამყიდველს მაქსიმალურ მოქნილობას ანიჭებს: სტარტაპის წილის გასხვისებას სხვა პარტნიორების თანხმობა პირდაპირ არ სჭირდება.
თავისუფლებას ჰყავს საზღვარიც. იმავე მუხლის მეორე ნაწილით, გადაწყვეტილება, რომელიც ზღუდავს, კრძალავს ან პარტნიორების ან საზოგადოების თანხმობაზე დამოკიდებულს ხდის წილის გადაცემას, მიიღება მხოლოდ ყველა იმ პარტნიორის თანხმობით, რომელსაც ეს შეზღუდვა ან აკრძალვა ეხება. ანუ წესდებაში ჩაწერილი შეზღუდვა კანონიერია, მაგრამ მისი დამკვიდრება ან ცვლილება დაიცავს მხოლოდ შესაბამისი პარტნიორების ერთხმა თანხმობით. გამყიდველისთვის ეს ნიშნავს: გარიგებამდე აუცილებელია წესდების შემოწმება და თითოეული შეზღუდვის კანონიერების შეფასება.
გარიგების ფორმა, შეტყობინება და ძალაში შესვლა
წილის გადაცემის შესახებ შეთანხმება წერილობით უნდა გაფორმდეს, ხოლო პარტნიორი ვალდებულია შეთანხმების გაფორმებისთანავე აცნობოს ამის თაობაზე საზოგადოებას. ეს ორი მოთხოვნა ფორმალური არ არის: წერილობითი ფორმის დარღვევა შეთანხმების მოქმედებას ეჭვქვეშ აგდებს, ხოლო შეტყობინების გაცდენა საზოგადოებას არ აძლევს გარიგების შესახებ ცოდნის საფუძველს და შემდგომ კონფლიქტებს წარმოშობს.
ყველაზე მნიშვნელოვანი წესი სამოქალაქო ბრუნვისთვის კი ძალაში შესვლის მომენტია: წილის გადაცემა ძალაში შედის მარეგისტრირებელი ორგანოს მიერ წილის ახალი პარტნიორის სახელზე რეგისტრაციისთანავე. ამასთან, გამოიყენება კეთილსინდისიერი შემძენის შესახებ კანონმდებლობით დადგენილი ნორმები — ანუ კეთილსინდისიერი შემძენის დაცვა აქაც მოქმედებს. გასხვისების მომენტში გასხვისებულ წილთან დაკავშირებული შეუსრულებელი ვალდებულებებისთვის საზოგადოების წინაშე სოლიდარულად აგებენ პასუხს წილის გამსხვისებელი და წილის შემძენი პარტნიორები, თუ წესდებით სხვა რამ არ არის გათვალისწინებული — ეს ნორმა გამყიდველს დამატებით ფინანსურ რისკად ემატება და გარიგების ფასში ადრე უნდა გაითვალისწინოს.
საზოგადოების მიერ საკუთარი წილის შეძენა
142-ე მუხლი აწესრიგებს გამოსავლის კიდევ ერთ ინსტრუმენტს — საზოგადოების მიერ საკუთარ კაპიტალში წილის შეძენას. დასაშვებია საკუთარ კაპიტალში იმ წილის შეძენა, რომლის მისაღები შენატანი სრულად არის განხორციელებული. ამასთან, დაუშვებელია საზოგადოების მიერ საკუთარ კაპიტალში იმ წილის სრულად შეძენა, რომელიც იძლევა შეუზღუდავ ხმის უფლებას ან ლიკვიდაციის დასრულებისას ქონების მიღების უფლებას.
შეძენილი წილი სპეციფიკურ რეჟიმში აღმოჩნდება: ხმების დათვლის, ქონების განაწილების, დაშლის მოთხოვნისა და წილის ფლობიდან გამომდინარე სხვა უფლებების განხორციელების მიზნებისთვის ის არ გაითვალისწინება. თუ წესდება ითვალისწინებს შეძენილი წილის გაუქმებას, ამის გადაწყვეტილებას პარტნიორები იღებენ და გაუქმება წესდებაში აისახება. კანონის ან წესდების დარღვევით შეძენილი წილი უნდა გაიყიდოს ან გაუქმდეს იმ კალენდარული წლის დასრულებამდე, რომელშიც ის იქნა შეძენილი. ეს ნორმები ერთად ქმნის მოქნილ, მაგრამ კონტროლირებად მექანიზმს, რომლითაც საზოგადოება პარტნიორს გამოსავალს სთავაზობს.
რეორგანიზაცია და წილის გამოსყიდვა
მესამე ინსტრუმენტი — რეორგანიზაციასთან დაკავშირებული გამოსყიდვა — 75-ე მუხლით განისაზღვრება. პარტნიორს, რომელმაც საერთო კრებაზე ხმა რეორგანიზაციის საწინააღმდეგოდ მისცა, უნდა მიეცეს კრების ჩატარებიდან 20 დღის ვადა, რათა საზოგადოებას წერილობით მიმართოს თავისი წილის გამოსყიდვის მოთხოვნით. საზოგადოებამ წილების სანაცვლოდ სამართლიანი ფასი უნდა გადაუხადოს: ხელმძღვანელმა ორგანომ გამოსასყიდი ფასის შესახებ გადაწყვეტილება უნდა მიიღოს და პარტნიორს აცნობოს ვადის გასვლიდან 20 დღის განმავლობაში, ხოლო თანხა გადაიხადოს გადაწყვეტილების მიღებიდან არაუგვიანეს 30 დღისა.
წილის ღირებულებაზე უთანხმო პარტნიორს უფლება აქვს შეტყობინების მიღებიდან 20 დღის ვადაში სასამართლოს მიმართოს სამართლიანი ფასის დადგენის მოთხოვნით; ამ უფლების გამოყენებით ის კარგავს ყველა უფლებას წილზე, გარდა სამართლიანი ფასის მიღების უფლებისა. სასამართლოს მიერ დანიშნული დამოუკიდებელი აუდიტორის დასკვნა წყვეტს აუდიტორის ხარჯების გამომთქმელს; თუ სასამართლოს მიერ დადგენილი ღირებულება შეთავაზებულზე მეტია, საზოგადოებამ ყველა პარტნიორის წილი იმავე ღირებულებით უნდა გამოისყიდოს და გამოსყიდვა შეასრულოს ღირებულების დადგენიდან 30 დღის ვადაში. შეთანხმებით გამოსყიდვის ვადა შეიძლება გაიზარდოს ფასის დადგენიდან არაუმეტეს 3 თვისა.
ხშირად დასმული კითხვები
საჭიროებს თუ არა წილის გასხვისება პარტნიორთა თანხმობას?
141-ე მუხლის თანახმად, არა — წილის გადაცემა შესაძლებელია საზოგადოებისა და პარტნიორთა თანხმობის გარეშე, თუ წესდებით კანონიერად დადგენილი შეზღუდვა არ არსებობს.
როდის შედის ძალაში წილის გადაცემა?
მარეგისტრირებელი ორგანოს მიერ წილის ახალი პარტნიორის სახელზე რეგისტრაციისთანავე; შეთანხმება წერილობით გაფორმდება და საზოგადოებას გაფორმებისთანავე ეცნობება.
შეუძლია თუ არა საზოგადოებას საკუთარი წილის შეძენა?
დიახ, 142-ე მუხლით — სრულად განხორციელებული შენატანის წილისა; შეუზღუდავ ხმის უფლებას მიმყვანი წილის სრული შეძენა დაუშვებელია.
რა ვადებია რეორგანიზაციისას წილის გამოსყიდვაზე?
წერილობით მოთხოვნა — კრებიდან 20 დღეში; ფასის გადაწყვეტილება — ვადის გასვლიდან 20 დღეში; გადახდა — გადაწყვეტილებიდან არაუგვიანეს 30 დღისა.
როგორ დაგეხმარებით Legal.ge-ზე
Legal.ge-ზე დაგეხმარებით სტარტაპის გაყიდვის ყველა ეტაპზე: შევამოწმებთ წესდებას და წილის გადაცემის შეზღუდვებს, მოვამზადებთ წერილობით შეთანხმებას და შეტყობინებას, შევაფასებთ სოლიდარული ვალდებულებების რისკს და დაგეხმარებით გამოსყიდვის ან საზოგადოების მიერ წილის შეძენის პროცედურაში. დაუკავშირდით გუნდს გარიგების დაგეგმვისას.