ჰიგიენური სერთიფიკატი — დოკუმენტი, რომელსაც ადრე ბევრი მეწარმე ითხოვდა საწარმოს ან პროდუქციის ჰიგიენურ შესაბამისობაზე — ქართულ სამართალში უკვე აღარ არსებობს. მოქმედი სურსათის უვნებლობის და ცხოველის საკვების კოდექსი ამ ინსტრუმენტის ნაცვლად სხვა, თანამედროვე სისტემას ეყრდნობა: ბიზნესოპერატორად რეგისტრაციას, საჭიროების შემთხვევაში — აღიარებას, და სახელმწიფო კონტროლის მუდმივ მექანიზმებს. ამ გვერდზე განვმარტავთ, რამ ჩაანაცვლა ჰიგიენური სერთიფიკატი და რომელი ვალდებულებები აქვს თქვენ, როგორც ბიზნესოპერატორს, ჰიგიენისა და უვნებლობის სფეროში.
რამ ჩაანაცვლა ჰიგიენური სერთიფიკატი
ჰიგიენური სერთიფიკატის გაუქმება ნიშნავს, რომ ერთჯერადი ქაღალდით მტკიცებულების ნაცვლად კანონი ითხოვს მუდმივ, პასუხისმგებლობით დატვირთულ სტატუსს: პირი, რომელიც აწარმოებს, ამუშავებს ან არიგებს სურსათს, უნდა იყოს რეგისტრირებული ბიზნესოპერატორად და მისი საქმიანობა უნდა შეესაბამებოდეს კანონმდებლობის მოთხოვნებს ყველა ეტაპზე. აღიარების საჭიროების შემთხვევაში ეს სტატუსი ინსპექტირების შედეგების საფუძველზე გაიცემა, და სწორედ ინსპექტირებაა ის მექანიზმი, რომელიც ადრე სერთიფიკატის გაცემას ასრულებდა. ასეთი მიდგომა სახელმწიფოს საშუალებას აძლევს ზედამხედველობა გაუწყროს არა დოკუმენტს, არამედ რეალურ პროცესებს.
ბიზნესოპერატორად რეგისტრაცია
ბიზნესოპერატორი ვალდებულია კანონმდებლობით დადგენილი წესით განახორციელოს შესაბამისი საქმიანობის რეგისტრაცია ეკონომიკურ საქმიანობათა რეესტრში. საქმიანობის დაწყების, შეწყვეტის ან საქმიანობასთან დაკავშირებული ნებისმიერი რეგისტრირებული მონაცემის ცვლილებისას კი უნდა მიმართოს საჯარო რეესტრის ეროვნულ სააგენტოს რეესტრში ცვლილების შესატანად. რეგისტრაციის გარეშე ბიზნესოპერატორის საქმიანობა აკრძალულია — ეს წესი ჰიგიენური თვალსაზრისითაც გადამწყვეტია, რადგან სწორედ რეგისტრაცია რთავს საწარმოს კონტროლის სისტემაში.
სავალდებულო აღიარება — ვის ეხება
ცალკე ინსტიტუტია აღიარება. სავალდებულოა იმ ბიზნესოპერატორის აღიარება, რომლის საქმიანობა დაკავშირებულია ცხოველური წარმოშობის სურსათის წარმოებასთან ან/და გადამუშავებასთან; ცხოველის საკვების წარმოებასთან, გადამუშავებასთან ან ბაზარზე განთავსებასთან; ცხოველური წარმოშობის არასასურსათო დანიშნულების პროდუქტთან; და მცენარეთა დაცვის სფეროსთან. აღიარებას ახორციელებს სააგენტო ინსპექტირების შედეგების მიხედვით, მთავრობის დადგენილებით დამტკიცებული წესის შესაბამისად, და აღიარების გარეშე ასეთი საქმიანობის განხორციელება აკრძალულია.
ამავე დროს, კანონი ითვალისწინებს გამონაკლისებს ცხოველური წარმოშობის სურსათის შემთხვევაში: აღიარება არ სჭირდება ბიზნესოპერატორს, რომელიც ახორციელებს ოჯახურ წარმოებას; პირველად წარმოებას; ტრადიციული მეთოდების გამოყენებით წარმოებას ან გადამუშავებას; მაღალმთიან რეგიონში არაქარხნული წესით მუშაობას; მცირე ბიზნესის სტატუსით პირველადი პროდუქტის პირდაპირ მიწოდებას საბოლოო მომხმარებლისთვის; ფერმაში დაკლული ფრინველისა და ბოცვრისნაირების ხორცის ან ნანადირევის პირდაპირ მიწოდებას მცირე ბიზნესის სტატუსით; ტემპერატურის კონტროლს არ საჭიროებდეს შენახვას; და საცალო ვაჭრობის ცალკეულ ფორმატებს. სააგენტოს უფლება აქვს, მოთხოვნის შემთხვევაში, აღიაროს ისეთი საქმიანობაც, რომელიც სავალდებულო აღიარებას არ ექვემდებარება.
სახელმწიფო კონტროლის სახეები
ჰიგიენისა და უვნებლობის ზედამხედველობა სამი მიმართულებით ხორციელდება. პირველია სურსათის/ცხოველის საკვების უვნებლობის კონტროლი — ქმედება, რომელიც ხორციელდება სურსათის უვნებლობისა და ეტიკეტირების მოთხოვნებთან შესაბამისობის, აგრეთვე მომხმარებლისთვის სურსათის შესახებ ინფორმაციის მიწოდების მოთხოვნებთან შესაბამისობის დასადგენად. მეორეა ვეტერინარული კონტროლი — ვეტერინარიის სფეროში მოთხოვნებთან შესაბამისობის დასადგენად. მესამეა ფიტოსანიტარიული კონტროლი — მცენარეთა დაცვის სფეროში ფიტოსანიტარიულ მოთხოვნებთან შესაბამისობის დასადგენად.
სახელმწიფო კონტროლის მექანიზმები
კონტროლის სახეები კონკრეტული მექანიზმებით ხორციელდება: ინსპექტირება, მონიტორინგი, ზედამხედველობა, დოკუმენტური შემოწმება, ნიმუშის აღება და აუდიტი. ინსპექტირება არის მექანიზმი, რომლის დროსაც ბიზნესოპერატორის წინასწარი გაფრთხილების გარეშე ხდება სურსათის წარმოების, გადამუშავებისა და დისტრიბუციის ეტაპების ცალკეული ასპექტების გამოკვლევა — მას მოიცავს საქმიანობის შემოწმება, დოკუმენტური შემოწმება და დადგენილი წესით ნიმუშის აღება აკრედიტებულ ლაბორატორიაში გამოკვლევების ჩატარებით. მონიტორინგი კი წინასწარ დაგეგმილი დაკვირვებებია წლიური სახელმწიფო კონტროლის პროგრამის ფარგლებში, რომლის დროსაც შეფასდება სურსათის მოთხოვნებთან შესაბამისობა.
წლიური პროგრამის შემუშავებისას გათვალისწინებული უნდა იყოს წინა წლებში მოსახლეობასა და ცხოველებში კვებითი მოშხამვების, სურსათით განპირობებული ნაწლავთა ინფექციების, ეპიდემიებისა და სხვა საკვებისმიერი მასობრივი დაავადებების შემთხვევები; მიკრობიოლოგიური, ქიმიური ან ფიზიკური დაბინძურების შემთხვევები; გარემოს დაბინძურების შემთხვევები; მომხმარებელთა მოტყუებისა და შეცდომაში შეყვანის შემთხვევები; და სააგენტოს საანგარიშო და წინა წლებში განხორციელებული საქმიანობების შედარებითი ანალიზი. ზედამხედველობა ნიშნავს დაკვირვებას ბიზნესოპერატორის ქმედებებზე — სურსათის განადგურებაზე, ბაზარზე განთავსების აღკვეთაზე, ბაზრიდან და მომხმარებლისგან გამოთხოვაზე, სააგენტოს მითითებების შესრულებაზე. ნიმუშის აღება კი ხდება ორგანოლეპტიკური, მიკრობიოლოგიური, პარაზიტოლოგიური, ტოქსიკოლოგიური, ფიზიკურ-ქიმიური, რადიოლოგიური და სხვა მაჩვენებლების გამოსაკვლევად, რათა განისაზღვროს ადამიანისა და ცხოველის ჯანმრთელობისა და სიცოცხლისთვის მოსალოდნელი რისკი.
აუდიტი და დელეგირება
აუდიტი განსხვავდება ჩვეულებრივი შემოწმებისგან: ის გამოიყენება კარგი ჰიგიენის პრაქტიკისა და საფრთხის ანალიზისა და კრიტიკული საკონტროლო წერტილების სისტემის პრინციპების შესაბამისად დანერგილი უვნებლობის პროცედურების მიმართ და განსაზღვრავს, თუ რამდენად შეესაბამება ბიზნესოპერატორის ქმედებები და მათი შედეგები მის მიერვე დაგეგმილ ღონისძიებებს და რამდენად ეფექტიანია ეს ღონისძიებები. სახელმწიფო კონტროლთან დაკავშირებული ცალკეული ამოცანების შესრულება შესაძლებელია დელეგირდეს მაკონტროლებელ ორგანოზეც — მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ არსებობს ამოცანების ზუსტი აღწერილობა და მაკონტროლებელი ორგანო მიუკერძოებელია და ინტერესთა კონფლიქტისგან თავისუფალია. მაკონტროლებელი ორგანო აკრედიტებული უნდა იყოს საქართველოს ან ევროკავშირისა და ეკონომიკური თანამშრომლობისა და განვითარების ორგანიზაციის წევრი ქვეყნების შესაბამისი ორგანოს მიერ. სწორედ ეს სისტემა — და არა ერთი ერთხელ გაცემული სერთიფიკატი — უზრუნველყოფს დღეს ჰიგიენის მოთხოვნების დაცვას, და თქვენი საწარმოს მზაობა ამ მექანიზმებისთვის არის ჰიგიენური შესაბამისობის რეალური საწინააღმდეგო პასუხი.