ნებართვითი რეჟიმი და გამცემი ორგანოები
იარაღის შეძენა, შენახვა და ტარება საქართველოში ნებართვითი სისტემით არის რეგულირებული. ფიზიკური პირისათვის სამოქალაქო და სამსახურებრივ-საშტატო იარაღზე შესაბამის ნებართვას გასცემს საჯარო სამართლის იურიდიული პირი — საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს მომსახურების სააგენტო. კანონი განასხვავებს შეძენის (შენახვის უფლებით) ნებართვას, შეძენის (შენახვისა და ტარების უფლებით) ნებართვას და შეძენის (ტარების უფლებით) ნებართვას, რომელიც სამსახურებრივ-საშტატო სტატუსით გადაცემულ იარაღს ეხება. კონკრეტული უფლებამოსილების ქვეშ მოქალაქე თავად ირჩევს იმ იარაღის კატეგორიას, რომელზეც ნებართვას ითხოვს, თუმცა ნებართვის ტიპი მთლიანად იარაღის სახით არის განსაზღვრული და შეუძლებელია სასურველი უფლების მიღება მაშინ, როცა კანონი ამ იარაღზე მხოლოდ შენახვის უფლებას განსაზღვრავს.
იარაღის დამზადების (წარმოების), შეკეთებისა და ვაჭრობის სამეწარმეო საქმიანობა ცალკე ლიცენზიებზე არის დაყვანილი. ამ ლიცენზიების მისაღებად წარმოდგენილი უნდა იქნეს იურიდიული პირის ან ინდივიდუალური მეწარმის წერილობითი განცხადება, მეწარმეთა და არასამეწარმეო (არაკომერციული) იურიდიული პირების რეესტრში რეგისტრაციის მონაცემები, ლიცენზიურ საქმიანობასთან დაკავშირებულ თანამშრომლთა სია და მათი ნასამართლობის, უფლების ჩამორთმევის, ნარკოლოგიურ აღრიცხვაზე არყოფნისა და ფსიქიკური მდგომარეობის შესახებ ცნობები, შესაბამისი განათლების ან კვალიფიკაციის დამადასტურებელი საბუთი, გამოცდის ჩაბარების ცნობა ან გადამზადების, ან სამხედრო სამსახურის გავლის დოკუმენტი. ასევე საჭიროა სახანძრო უსაფრთხოების ნორმათა დაცვის ცნობა, შენობა-ნაგებობის ტექნიკური უსაფრთხოების ნორმებთან შესაბამისობის დამადასტურებელი დოკუმენტი, სალიცენზიო მოსაკრებლის გადახდის საბუთი და საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს სამხედრო-ტექნიკურ საკითხთა მუდმივმოქმედი კომისიის რეკომენდაცია, ხმოვან (აკუსტიკურ) იარაღზე, გაზის აეროზოლურ ან ელექტროშოკურ მოწყობილობაზე კი — შინაგან საქმეთა სამინისტროს თანხმობა.
ვის აქვს იარაღის შეძენის უფლება
კანონი შეძენის უფლების მქონე პირთა წრეს ზუსტად განსაზღვრავს. იარაღისა და მისი ძირითადი ელემენტების შეძენა შეუძლიათ შემდეგ სუბიექტებს:
- პირს, რომელსაც საქართველოს კანონმდებლობით დადგენილი წესით უფლება აქვს, განახორციელოს იარაღის დამზადება ან რეალიზაცია;
- კანონით განსაზღვრულ დაწესებულებებს;
- იურიდიულ პირს, რომელიც ეწევა სარეწაო, სამოყვარულო, სპორტულ ან სამეცნიერო ნადირობას ან ამ პროფილით ახორციელებს ტურისტულ მომსახურებას და აკმაყოფილებს მთავრობის მიერ დადგენილ მოთხოვნებს — ასეთ პირს მხოლოდ სანადირო ცეცხლსასროლი იარაღის, მისი ძირითადი ელემენტებისა და სასიგნალო იარაღის შეძენა შეუძლია;
- მთავრობის დადგენილებით განსაზღვრულ იურიდიულ პირს — სასიგნალო იარაღზე;
- პირს, რომელიც კანონმდებლობით დადგენილი წესით ახდენს იარაღის კოლექციონირებასა და ექსპონირებას;
- საქართველოს ან უცხო ქვეყნის მოქალაქეს, რომელიც აკმაყოფილებს საქართველოს კანონმდებლობით დადგენილ მოთხოვნებს;
- დახურული ან ნახევრად დახურული ტირის, სასროლეთის ან სასროლო-სანადირო სტენდის გახსნის ნებართვის მფლობელს — იმ ცეცხლსასროლი და დაშვებული პნევმატური იარაღებისა, რომლებიდანაც სროლა ამ ტერიტორიაზე არის დასაშვები;
- სროლის სახეობის ეროვნულ ფედერაციას, სპორტულ ორგანიზაციას და მათ წევრ იურიდიულ პირებს — სანადირო და სპორტული ცეცხლსასროლი და პნევმატური იარაღებისა და მათი ძირითადი ელემენტებისა.
საბრძოლო მასალისა და ვაზნის შეძენა უფლებამოსილ პირებს მხოლოდ განსაზღვრულ შემთხვევებში აქვთ: იგი უნდა იყოს განკუთვნილი შემძენის საკუთრებაში არსებული, რეგისტრირებული ან აღრიცხული იარაღიდან გასროლისთვის. დროებით სარგებლობაში გადაცემული იარაღისთვის საბრძოლო მასალის შეძენა შესაძლებელია მხოლოდ სარგებლობისთვის განსაზღვრული პერიოდის ფარგლებში. სასიგნალო იარაღისთვის განკუთვნილი ვაზნების შეძენაც ანალოგიურ ლოგიკას მიჰყვება — ვაზნა უნდა იყოს განკუთვნილი კონკრეტულ, რეგისტრირებულ სასიგნალო იარაღზე.
ნებართვის სახეები და რეგისტრაციის წესი
მომსახურების სააგენტო სამოქალაქო იარაღზე გასცემს შეძენის (შენახვის უფლებით) ნებართვას თავდაცვის ცეცხლსასროლ იარაღზე და სპორტულ მოკლე ცეცხლსასროლ იარაღზე. შეძენის (შენახვისა და ტარების უფლებით) ნებართვა კი გაიცემა თავდაცვის გაზის (აირის) იარაღზე, სანადირო ცეცხლსასროლ იარაღზე, სპორტულ გრძელ ცეცხლსასროლ იარაღზე და სასიგნალო იარაღზე. ამავე ტიპის ნებართვა გაიცემა თავდაცვის ან სპორტულ მოკლე ცეცხლსასროლ იარაღზეც მაშინ, როცა მის მესაკუთრეს სამსახურებრივი უფლებამოსილების გასვლის შემდეგ შეუნარჩუნდა იარაღის ტარების უფლება, აგრეთვე იმ პირთა საკუთრებაში არსებულ იარაღზე, რომელსაც მინიჭებული აქვს სამსახურებრივ-საშტატო იარაღის სტატუსი. სამსახურებრივ-საშტატო სტატუსით მოსარგებლე პირებზე გადაცემულ იარაღზე გაიცემა შეძენის (ტარების უფლებით) ნებართვა.
სანადირო ცეცხლსასროლი იარაღის, მისი ძირითადი ელემენტის ან სასიგნალო იარაღის შეძენის შემდეგ შემძენი იურიდიული პირი ვალდებულია, შეძენიდან 10 სამუშაო დღის ვადაში, შინაგან საქმეთა მინისტრის ბრძანებით დადგენილი წესით, მისი რეგისტრაცია მომსახურების სააგენტოში განახორციელოს. იმავე ვადა გავრცელდება ტირის, სასროლეთის ან სტენდის მფლობელსა და ფედერაციებზეც მათთვის დაშვებული იარაღის მიმართ. რეგისტრაციამდე დაუშვებელია იარაღის განკარგვა ან მისით სარგებლობის უფლების სხვა პირისთვის გადაცემა. რეგისტრაციის შედეგად გაიცემა იარაღის სარეგისტრაციო მოწმობა, რომლის ფორმაც მინისტრის ბრძანებით მტკიცდება. შინაგან საქმეთა მინისტრის მიერ განსაზღვრულ შემთხვევებში, კონკრეტული სახის, ტიპის, იდენტური მარკისა და მოდელის ან გარკვეული რაოდენობის იარაღის შეძენისას, პირი ვალდებულია ტერიტორიული ორგანოს უფლებამოსილი პირის თანხმობაც წარადგინოს. დროებით სარგებლობაში გადაცემული იარაღის აღრიცხვას აწარმოებს იარაღის მესაკუთრე ან შესაბამისი უფლებამოსილი პირი, რომელიც ამ ინფორმაციას შინაგან საქმეთა სამინისტროს უზრუნველყოფს.
გამოცდა და ვაზნის გადამუხტვა
სამოქალაქო ცეცხლსასროლი და გაზის (აირის) იარაღის შეძენის (შენახვის ან ტარების უფლებით) ნებართვის მაძიებელი მომსახურების სააგენტოში აბარებს გამოცდას ბრუნვის წესების ცოდნაში. გამოცდის სახეები განისაზღვრება იარაღის კატეგორიების მიხედვით — მათ შორისაა თავდაცვის ცეცხლსასროლი და გაზის (აირის) იარაღის ბრუნვის წესების ცოდნის შემოწმება. გამოცდის ჩაბარების ცნობა ასევე შეიძლება გამოყენებულ იქნეს ლიცენზიაზე წარმოსადგენი კვალიფიკაციის დამადასტურებელი საბუთის ნაცვლად.
ცალკე არის დარეგულირებული ვაზნის გადამუხტვა პირადი მოხმარებისთვის. დასაშვებია ფიზიკური პირის მიერ სანადირო გლუვლულიანი, ხრახნილლულიანი ან კომბინირებული ცეცხლსასროლი იარაღისთვის განკუთვნილი ვაზნის გადამუხტვა, თუ ვაზნა იწყობა ქარხნული წესით დამზადებული კომპონენტების ან გასროლილი მასრის გამოყენებით და განკუთვნილია მხოლოდ ამ პირზე რეგისტრირებული იარაღისთვის. სანადირო ხრახნილლულიანი იარაღისთვის განკუთვნილი ვაზნის გადამუხტვა დასაშვებია მხოლოდ სტანდარტული ნიმუშის ვაზნის პარამეტრების გათვალისწინებით, მასრის ზომების ან ტყვიის კალიბრის შეცვლის გარეშე. ეს მოქმედება ლიცენზიას არ საჭიროებს, მაგრამ მისი განხორციელების უფლება აქვს მხოლოდ იმ ფიზიკურ პირს, რომელიც ჯამში არანაკლებ 5 წლის განმავლობაში ფლობს ცეცხლსასროლი იარაღის შეძენის ნებართვას. გადამუხტვის შესახებ პირი ვალდებულია შეატყობინოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს მინისტრის მიერ დადგენილი წესით, სამინისტრო კი უფლებამოსილია გადაამოწმოს პირობების შესაბამისობა. გადამუხტული ვაზნის გასაღება ან სხვა პირისთვის გადაცემა აკრძალულია. მოთხოვნის დარღვევა — გარდა სანადირო გლუვლულიანი იარაღისთვის განკუთვნილი ვაზნის გადამუხტვის დარღვევისა — სისხლის სამართლის პასუხისმგებლობას იწვევს.
ნებართვის გაუქმების საფუძვლები
კანონი ერთსა და იმავე ნორმით აწესრიგებს ლიცენზიის (ნებართვის) გაუქმების ან გაუცემლობის საკითხებს. ლიცენზია (ნებართვა) უქმდება შემდელ შემთხვევებში:
- მფლობელი ნებაყოფლობით უარს ამბობს ლიცენზიაზე (ნებართვაზე);
- მფლობელი არღვევს ლიცენზიის (ნებართვის) პირობებს ან იარაღის ბრუნვასთან დაკავშირებულ კანონმდებლობის მოთხოვნებს;
- ხდება უვარგისი იარაღის შინაგან საქმეთა სამინისტროს შესაბამის ორგანოებში დადგენილი წესით ჩაბარება, ანდა მომსახურების სააგენტოში იარაღის ჩამოწერა ან გასხვისება;
- იარაღი გამოყენებულია არადანიშნულებისამებრ;
- მფლობელი ფსიქიკურად დაავადდა ან მისი ჯანმრთელობის მდგომარეობა შეუძლებელს ხდის ლიცენზიით (ნებართვით) სარგებლობას და ამის შესახებ გამცემი ორგანო ცნობილი გახდა;
- მფლობელი სისტემატურად არღვევს საზოგადოებრივ წესრიგს;
- მფლობელი ალკოჰოლიზმით, ნარკომანიით ან ტოქსიკომანიით დაავადდა და ეს გამცემ ორგანოს ცნობილი გახდა;
- მფლობელის მიმართ კანონიერ ძალაში შევიდა სასამართლოს გამამტყუნებელი განაჩენი — გარდა სისხლის სამართლის კანონმდებლობით განსაზღვრული, ამ წესის ქვეშ არ მოქცეული დანაშაულების ჩამონათვალისა;
- შეძენის ნებართვის მფლობელმა ჩაიდინა იარაღის ბრუნვასთან დაკავშირებული ადმინისტრაციული სამართალდარღვევა;
- ადმინისტრაციული სახდელის სახით მფლობელს შეეფარდა იარაღთან დაკავშირებული უფლებების შეზღუდვა;
- ადმინისტრაციული სახდელის სახით შეეფარდა იარაღის კონფისკაცია — ამ დროს უქმდება მხოლოდ ამ იარაღზე არსებული შესაბამისი ნებართვა;
- ეს გათვალისწინებულია საერთაშორისო ხელშეკრულებით ან შეთანხმებით, აგრეთვე საქართველოს კანონმდებლობით დადგენილ სხვა შემთხვევებში.
ნებართვის შეჩერება
თუ ფსიქიკური დაავადების ან ჯანმრთელობის მდგომარეობის, ასევე ალკოჰოლიზმის, ნარკომანიის ან ტოქსიკომანიის შესახებ ინფორმაცია ერთიანი საინფორმაციო ბაზიდან მიიღება, ლიცენზიას ან შეძენის ნებართვას ავტომატურად შეუჩერდება იურიდიული ძალა. ამასთანავე, კანონით გათვალისწინებული შეტყობინებების ჩაბარებიდან 30 დღის განმავლობაში მფლობელს უნარჩუნდება იარაღის განკარგვის უფლება. ეს ნიშნავს, რომ შეჩერება პირდაპირ გაუქმებას არ განუწყობს და პირს ამ ვადაში შეუძლია იარაღი კანონით განსაზღვრული წესით განკარგოს.
იარაღის ჩამორთმევა
კანონი ცალკე განსაზღვრავს იარაღის ჩამორთმევის შემთხვევებს: ლიცენზიის (ნებართვის) არარსებობისას; ლიცენზიის (ნებართვის) გაუქმებისას; იარაღის ბრუნვის წესების დარღვევის შემთხვევაში — საბოლოო გადაწყვეტილების მიღებამდე; სამოქალაქო იარაღის მესაკუთრის გარდაცვალებისას, თუ შინაგან საქმეთა მინისტრის ბრძანებით განსაზღვრულ ვადაში არ იქნება უზრუნველყოფილი იარაღის კანონმდებლობის მოთხოვნებთან შესაბამისობა; მოძალადის მიმართ გამოცემული დამცავი, შემაკავებელი ან იარაღთან დაკავშირებული უფლებების შეზღუდვის ორდერით განსაზღვრულ შემთხვევებში და ვადებში; ნებართვის ავტომატური შეჩერების შემთხვევაში; აგრეთვე საქართველოს კანონმდებლობით გათვალისწინებულ სხვა შემთხვევებში. ჩამორთმევა დამოუკიდებელი გადაწყვეტილებაა და არ არის დამოკიდებული იმაზე, აღწევს თუ არა საქმე სასამართლომდე.