სამოქალაქო იარაღის ცნება და დანიშნულება
სამოქალაქო იარაღი არის იარაღი, რომელიც დაშვებულია სამოქალაქო ბრუნვაში და რომელსაც ფიზიკური პირი იყენებს თავდაცვის, სანადირო, სპორტული, საკოლექციო ან ექსპონირების მიზნებისთვის, თეატრალურ წარმოდგენაში, კინოჩვენებაში, სატელევიზიო ჩვენებაში ან ისტორიულ რეკონსტრუქციაში, სიგნალის მისაწოდებლად ან ხმოვანი (აკუსტიკური) ეფექტის მისაღებად, აგრეთვე სამეცნიერო-კვლევითი მიზნით თევზჭერისთვის. ეს განსაზღვრება მნიშვნელოვანია, რადგან სწორედ დანიშნულება არჩევს ზღვარს კანონიერ და კანონგარეშე მოხმარებას შორის: იმავე იარაღის გამოყენება სხვა მიზნით, სხვა წესით, შესაძლოა დარღვევად ჩაითვალოს.
კანონი სამოქალაქო იარაღის სახეებსაც ზუსტად ადგენს: ეს არის თავდაცვის იარაღი, სპორტული იარაღი, სანადირო იარაღი, თევზმიმზიდი ელექტროშოკური მოწყობილობა, საკოლექციო იარაღი, სასიგნალო იარაღი, ხმოვანი (აკუსტიკური) იარაღი და კაჟიანი, ფითილიანი, კაფსულიანი ცეცხლსასროლი იარაღი. თითოეული სახის სტატუსი და მასთან დაკავშირებული მოთხოვნები განსხვავებულია, ამიტომ შესყიდვამდე მნიშვნელოვანია ზუსტად იცოდეთ, რომელ კატეგორიას განეკუთვნება კონკრეტული ნივთი.
თავდაცვის და სპორტული იარაღი
თავდაცვის იარაღად კანონი ცნობს სამოქალაქო ბრუნვაში დაშვებულ მოკლე ცეცხლსასროლ იარაღს — გარდა სპორტული მოკლე ცეცხლსასროლი იარაღისა, — აგრეთვე გაზის (აირის) იარაღს, გაზის აეროზოლურ მოწყობილობას და ელექტროშოკურ მოწყობილობას. ასეთი იარაღიდან თავდაცვითი გამოყენება დასაშვებია მხოლოდ კანონით დადგენილი წესით და აუცილებელი მოგერიების ფარგლებში.
სპორტული იარაღი მოიცავს სპორტულ ცეცხლსასროლ იარაღს — როგორც მოკლე, ისე გრძელ სახეობებს, — სპორტულ ცივ იარაღს და სპორტულ პნევმატურ იარაღს, რომელიც თავის მხრივ მოკლე და გრძელ სახეებად იყოფა. სპორტული იარაღი განკუთვნილია სასპორტო მიზნებისთვის და მისი შენახვისა და ტარების რეჟიმი შესაბამისი ნებართვის ტიპით არის განსაზღვრული.
სანადირო და საკოლექციო იარაღი
სანადირო იარაღის კატეგორია ყველაზე დეტალურად არის დაყოფილი. კანონი სანადირო იარაღად მოიაზრებს სამოქალაქო ბრუნვაში დაშვებულ შემდეგ სახეებს:
- სანადირო გლუვლულიან ცეცხლსასროლ იარაღს — ჩვეულებრივ თოფს;
- სანადირო ხრახნილლულიან ცეცხლსასროლ იარაღს — კარაბინს ან შაშხანას;
- სანადირო კომბინირებულ ცეცხლსასროლ იარაღს — ხრახნილლულიან და გლუვლულიან თოფს;
- სანადირო ცივ იარაღს;
- სანადირო ცივ სასროლ იარაღს;
- სანადირო პნევმატურ იარაღს.
საკოლექციო იარაღს კანონი ცალკე ინსტიტუტად განიხილავს: იარაღის საკოლექციო იარაღად მიჩნევის, საკოლექციო იარაღის შეძენის, შენახვისა და ექსპონირების წესი განისაზღვრება შინაგან საქმეთა მინისტრისა და კულტურის მინისტრის ერთობლივი ბრძანებით. ეს ნიშნავს, რომ კოლექციონერის მოვალეობები და შესაძლებლობები ცალკე ნორმატიული აქტით არის დეტალიზებული და მისი გადამოწმება სწორედ ამ ბრძანებით უნდა მოხდეს. თევზმიმზიდი ელექტროშოკური მოწყობილობა, სასიგნალო იარაღი, ხმოვანი (აკუსტიკური) იარაღი და კაჟიანი, ფითილიანი, კაფსულიანი ცეცხლსასროლი იარაღი კი დანარჩენ, საკუთარ წესებს ექვემდებარება.
იარაღის გამოყენების დაშვებული შემთხვევები
სამოქალაქო იარაღის გამოყენება დასაშვებია მხოლოდ კანონით დადგენილი მიზნებისთვის: თავდაცვის, სანადირო, სპორტული, საკოლექციო და ექსპონირების მიზნებისთვის, თეატრალურ წარმოდგენაში, კინოჩვენებასა და სატელევიზიო ჩვენებაში, ისტორიულ რეკონსტრუქციაში, სიგნალის მისაწოდებლად, ხმოვანი (აკუსტიკური) ეფექტის მისაღებად და სამეცნიერო-კვლევითი მიზნით თევზჭერისთვის. გარდა ამისა, იარაღის გამოყენება დასაშვებია საკუთარი ან სხვა პირის სიცოცხლის, ჯანმრთელობის ან საკუთრების დასაცავად აუცილებელი მოგერიების ფარგლებში ან უკიდურესი აუცილებლობისას. სამსახურებრივ-საშტატო და სამხედრო-საბრძოლო იარაღის გამოყენების წესი და პირობები კი ცალკე არის განსაზღვრული საქართველოს კანონმდებლობით.
იარაღის გამოყენების ყველა შემთხვევაში აუცილებელია მიღებულ იქნეს ზომები ირგვლივ მყოფ პირთა უსაფრთხოების უზრუნველსაყოფად და დაზარალებულისთვის სამედიცინო დახმარების აღმოსაჩენად. კანონმდებლობით გათვალისწინებულ შემთხვევაში იარაღის გამოყენების შესახებ უცნობება პროკურატურისა და შინაგან საქმეთა სამინისტროს შესაბამის ორგანოებს. ცალკე მოთხოვნა ეხება პნევმატურ იარაღს: ყველა ფორმის პნევმატური იარაღიდან სროლის ორგანიზებისთვის იურიდიულ პირს ან ინდივიდუალურ მეწარმეს აუცილებლად უნდა ჰქონდეს ტირის, სასროლეთის ან სასროლო-სანადირო სტენდის გახსნის ნებართვა — გარდა საზოგადოებრივი თავშეყრის ადგილებში მოწყობილი ატრაქციონებისა.
მესაკუთრის უფლებები და მოვალეობები
იარაღის მესაკუთრეს უფლება აქვს, კანონმდებლობით დადგენილი წესით ფლობდეს და განკარგავდეს იარაღსა და საბრძოლო მასალას, სარგებლობდეს მათით — იარაღის ტარების შეზღუდვის გათვალისწინებით. იარაღის რეკვიზიციის ან ჩაბარების შემთხვევაში მას უფლება აქვს მიიღოს კომპენსაცია. გარდა ამისა, მესაკუთრეს უფლებამოსილი პირის ნებართვის გარეშე შეუძლია შეიძინოს საკუთარ სახელზე რეგისტრირებული ცეცხლსასროლი ან გაზის (აირის) იარაღიდან გასროლისთვის განკუთვნილი საბრძოლო მასალა, აგრეთვე სასიგნალო იარაღისთვის განკუთვნილი ვაზნა. სანადირო საქმიანობით დაკავებულ იურიდიულ პირებს, ამ უფლებების გარდა, შეუძლიათ კუთვნილი რეგისტრირებული სანადირო ცეცხლსასროლი იარაღი და სასიგნალო იარაღი დროებითი სარგებლობის უფლებით გადასცენ ფიზიკურ პირებს, ხოლო ტირის, სასროლეთის, ფედერაციის ან სპორტული ორგანიზაციის მფლობელებს — საკუთრებაში არსებული რეგისტრირებული იარაღი სროლის მიზნით გადასცენ მსროლელებს; გადაცემის წესი და პირობები შინაგან საქმეთა მინისტრის ბრძანებით მტკიცდება.
მესაკუთრის მოვალეობები კი საკმაოდ ფართო ჩამონათვალს მოიცავს: მან უნდა რეგისტრაციაში გაატაროს საკუთრებაში არსებული იარაღი და მემკვიდრეობით მიღებული იარაღიც — გარდა კანონმდებლობით გათვალისწინებული შემთხვევებისა; დაიცვას იარაღის ბრუნვის წესები; უზრუნველყოს იარაღისა და საბრძოლო მასალის დაცვა; საშენახებ ადგილებში დაუშვას პოლიცელი ან სხვა უფლებამოსილი პირი და წარუდგინოს მას დოკუმენტაცია; იარაღის დაკარგვის შემთხვევაში დაუყოვნებლივ აცნობოს შინაგან საქმეთა ორგანოებს; კანონმდებლობით განსაზღვრული საფუძვლის წარმოშობიდან 10 სამუშაო დღის ვადაში განახორციელოს იარაღის ხელახალი რეგისტრაცია; დაიცვას შენახვის, გამოყენების, გადატანა-გადაზიდვისა და გადაგზავნის მოთხოვნები. აგრეთვე, მომსახურების სააგენტოს მიერ ტექნიკური დათვალიერების უფლების გამოყენებისას მან წარადგინოს თავდაცვის ან სპორტული მოკლე ცეცხლსასროლი იარაღი; ხმოვანი (აკუსტიკური) იარაღის, გაზის აეროზოლური და ელექტროშოკური მოწყობილობის შეძენა, ტარება, შემოტანა-გატანა და გადატანა კი მხოლოდ ტერიტორიული ორგანოს წერილობითი თანხმობის საფუძველზე შეუძლია; პოლიცელის მოთხოვნისას მან დათვალიერებისთვის წარუდგინოს სამოქალაქო ცეცხლსასროლი ან სასიგნალო იარაღი.
მოსარგებლე და დროებით მოსარგებლე
იარაღით მოსარგებლეს უფლება აქვს, კანონმდებლობით დადგენილი წესით შეინახოს და ატაროს იარაღი. ის ვალდებულია გამოიყენოს იარაღი მხოლოდ დანიშნულებისამებრ, დადგენილი წესით, დაიცვას ბრუნვის წესები, უზრუნველყოს იარაღისა და საბრძოლო მასალის დაცვა, იარაღის დაკარგვის შემთხვევაში შეატყობინოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს ტერიტორიულ ორგანოს, ხოლო პოლიცელის მოთხოვნისას — წარუდგინოს მას სამოქალაქო ცეცხლსასროლი ან სასიგნალო იარაღი დათვალიერებისთვის.
იარაღით დროებით მოსარგებლის სტატუსი უფრო ვიწროა: მას უფლება აქვს, დადგენილი წესით დახურული ან ნახევრად დახურული ტირის, სასროლეთის, სასროლო-სანადირო სტენდის, სამონადირეო მეურნეობის, ფედერაციის ან სპორტული ორგანიზაციის ტერიტორიაზე გადაადგილებისას თან იქონიოს იარაღი ან განახორციელოს ამ იარაღიდან გასროლა შესაბამისი მარეგულირებელი ნორმების დაცვით. ამავდროულად, ის ვალდებულია იარაღი გამოიყენოს მხოლოდ აღნიშნულ ტერიტორიაზე, დადგენილი წესითა და მიზნით, დაიცვას ბრუნვის წესები და უზრუნველყოს იარაღისა და საბრძოლო მასალის დაცვა. ამრიგად, დროებითი მოსარგებლის უფლებები განსაზღვრულია კონკრეტულ ტერიტორიასა და მიზანთან მიმართებაში.