ინფრასტრუქტურით სარგებლობის სამართლებრივი რეჟიმი
ენერგეტიკული ინფრასტრუქტურით სარგებლობა საქართველოში ენერგეტიკის შესახებ კანონით რეგულირდება, რომელიც ქსელებთან მესამე პირის დაშვების ერთიან პრინციპებს აყალიბებს. სისტემის ოპერატორები ვალდებულნი არიან უზრუნველყონ ელექტროენერგიისა და ბუნებრივი გაზის გადამცემ და გამანაწილებელ სისტემებთან მოსარგებლეთა არადისკრიმინაციური და შეუზღუდავი დაშვება, ხოლო დაშვების საფასურს კომისია ადგენს შესაბამისი მეთოდოლოგიის მიხედვით. თუ თქვენი საწარმო აპირებს ქსელზე მიერთებას, ენერგიის გადაცემას ან საკუთარი პირდაპირი ხაზის აშენებას, სწორედ ეს ნორმები განსაზღვრავს თქვენს უფლებებს ოპერატორებთან ურთიერთობაში.
ელექტროენერგიის გადამცემ სისტემასთან მესამე პირის დაშვება
გადამცემი სისტემის ოპერატორი ელექტროენერგიის გადამცემი ქსელის წესების მოთხოვნათა დაცვით უზრუნველყოფს გადამცემ სისტემასთან მოსარგებლის არადისკრიმინაციულ და შეუზღუდავ დაშვებას. სხვადასხვა მოსარგებლისთვის ერთი და იმავე მომსახურების შეთავაზება უნდა განხორციელდეს თანაბარი სახელშეკრულებო პირობებით, გადაცემის მომსახურების ჰარმონიზებული ხელშეკრულების გამოყენებით ან ქსელის წესების შესაბამისად. კანონი ხელს არ უშლის გრძელვადიანი ხელშეკრულებების გაფორმებას, იმ პირობით, რომ ისინი შეესაბამება საქართველოსა და ენერგეტიკული გაერთიანების კანონმდებლობით დადგენილ კონკურენციის წესებს. ოპერატორი საკუთარ ვებგვერდზე აქვეყნებს დაშვების პროცედურას, წესებსა და პირობებს, მათ შორის ქსელის წესებით დადგენილ მოთხოვნებსა და კომისიის მიერ განსაზღვრულ საფასურებს, აგრეთვე ტექნიკურ და რაოდენობრივ მონაცემებს, რომლებიც რეგულარულად უნდა განახლდეს.
კომისიის სამართლებრივი აქტით გათვალისწინებულ შემთხვევაში მესამე პირის დაშვებასთან დაკავშირებული მომსახურება შეიძლება მოსარგებლეს გაეწიოს მხოლოდ შესაბამისი ფინანსური გარანტიის წარდგენის შემდეგ. ასეთი გარანტია უნდა იყოს გათვალისწინებული ხელშეკრულების სტანდარტული პირობებით, არადისკრიმინაციული, გამჭვირვალე და პროპორციული, და არ უნდა ქმნიდეს ბაზარზე შესვლის გაუმართლებელ ბარიერს. ოპერატორს შეიძლება ჰქონდეს მეზობელი ქვეყნების ოპერატორების ქსელთან დაშვება ტრანსსასაზღვრო გადაცემისთვის, ხოლო დისპეტჩერიზაციისას პრიორიტეტი ენიჭება განახლებადი ენერგიის წყაროთი მომუშავე ობიექტებს.
მოწყობილობების მიერთება და გაზის ქსელებთან დაშვება
გადამცემი სისტემის ოპერატორი ქსელის წესების შესაბამისად უზრუნველყოფს ელექტროენერგიის მოწყობილობების გადამცემ ქსელთან მიერთებას, და მიერთების საფასურს კომისია ადგენს მეთოდოლოგიის საფუძველზე განხორციელებული გაანგარიშების შედეგად. იგივე არადისკრიმინაციული და შეუზღუდავი დაშვების პრინციპი ვრცელდება ბუნებრივი გაზის გადამცემ სისტემასა და გამანაწილებელ სისტემაზეც: ამ ქსელებთან დაშვების საფასური ეფუძნება კომისიის მიერ შესაბამისი მეთოდოლოგიის მიხედვით გაანგარიშებულ და დადგენილ ტარიფს. ეს ნიშნავს, რომ მოსარგებლეს ქსელთან დაშვებაზე უარის თქმის შესაძლებლობა ოპერატორს მხოლოდ წესებით გათვალისწინებულ შემთხვევებში აქვს, და არა კერძო შეხედულებისამებრ.
პირდაპირი ხაზები
კანონი განსაზღვრავს იმ შემთხვევებს, როცა ელექტროენერგიის ან ბუნებრივი გაზის პირდაპირი ხაზის აშენება დასაშვებია. ეს შესაძლებელია, თუ ელექტროენერგიის მწარმოებელი და მომხმარებელი აპირებენ ელექტროენერგიის მიწოდების ხელშეკრულების დადებას, მაგრამ ვერ შეძლეს გადამცემ ან გამანაწილებელ ქსელზე დაშვების მოპოვება; ან თუ ბუნებრივი გაზის საწარმო და მომხმარებელი აპირებენ გაზის მიწოდების ხელშეკრულების დადებას, მაგრამ ვერ მოიპოვეს გაზის ქსელებზე დაშვება. პირდაპირი ხაზი ამგვარად ქსელზე დაშვების უარის საპასუხო ალტერნატივად არის მიჩნეული და მისი აშენების უფლება სწორედ ამ ორი დანიშნულებით არსებობს.
რა უნდა იცოდეს მოსარგებლემ
ინფრასტრუქტურით სარგებლობის მსურველმა პირმა ჯერ უნდა გაეცნოს ოპერატორის ვებგვერდზე გამოქვეყნებულ დაშვების პროცედურასა და პირობებს, რადგან სწორედ ისინი წარმოადგენს განაცხადის ფორმალიზების საფუძველს. მეორეც, ღირს წინასწარ შეფასდეს ფინანსური გარანტიის მოთხოვნის შესაძლებლობა და მისი პროპორციულობა — კანონით გაუმართლებელი ბარიერის შექმნა დაუშვებელია. მესამეც, თუ ქსელზე დაშვება ვერ ხერხდება, გამოსავალი შეიძლება პირდაპირი ხაზის მოწყობა იყოს — კანონი ამ გზას მწარმოებლისა და მომხმარებლის ურთიერთობისთვის აფართოებს.
ქსელთან მიერთების პროცესი რომ გამართულად წარიმართოს, მოსარგებლემ რამდენიმე პრაქტიკული გარემოება უნდა გაითვალისწინოს. პირველი — დროის გეგმა: ოპერატორის მიერ გამოქვეყნებული პროცედურა და ქსელის წესები წინასწარ განსაზღვრავს, თუ რა დოკუმენტაცია და რომელი ტექნიკური პირობებია საჭირო, ამიტომ მათი შესწავლა განაცხადამდე უნდა მოხდეს. მეორე — ტარიფები: დაშვებისა და მიერთების საფასური კომისიის მიერ დადგენილია და არა ოპერატორის შეთავაზებული; ნებისმიერი გადახდა, რომელიც ამ ჩარჩოს აღემატება, სადავოა. მესამე — ურთიერთობის დოკუმენტირება: ჰარმონიზებული ხელშეკრულებით მომსახურება თანაბარ პირობებს ითვალისწინებს, და თუ ოპერატორი განსხვავებულ პირობებს გიწევთ, ეს კანონით დასაშვებია მხოლოდ წესებით გათვალისწინებულ ფარგლებში. საბოლოოდ, თუ დაშვება ვერ ხერხდება და დაგეგმილი ხელშეკრულება მწარმოებელ-მომხმარებლის ურთიერთობაზეა, გამოსავალი პირდაპირი ხაზის მოწყობაა — კანონი ამ უფლებას მხარეებს პირდაპირ აძლევს.
ხშირად დასმული კითხვები
ვინ უზრუნველყოფს გადამცემ სისტემასთან დაშვებას?
გადამცემი სისტემის ოპერატორი, გადამცემი ქსელის წესების მოთხოვნათა დაცვით — მოსარგებლის მიმართ არადისკრიმინაციულად და შეუზღუდავად; დაშვების საფასურს შესაბამისი მეთოდოლოგიის მიხედვით ანგარიშობს და ადგენს კომისია. ბუნებრივი გაზისა და გამანაწილებელი სისტემის შემთხვევაშიც იგივე პრინციპი მოქმედებს — წესების დაცვით არადისკრიმინაციული და შეუზღუდავი დაშვება.
რა ინფორმაციას აქვეყნებს ოპერატორი?
გადამცემი სისტემის ოპერატორი საკუთარ ვებგვერდზე აქვეყნებს დაშვების პროცედურას, წესებსა და პირობებს, მათ შორის ქსელის წესებით დადგენილ მოთხოვნებსა და კომისიის მიერ განსაზღვრულ საფასურებს, აგრეთვე დაშვებისათვის საჭირო ტექნიკურ და რაოდენობრივ მონაცემებს, რომლებიც რეგულარულად განახლდება.
როდის არის პირდაპირი ხაზის აშენება დასაშვები?
როცა ელექტროენერგიის მწარმოებელი და მომხმარებელი აპირებენ მიწოდების ხელშეკრულების დადებას, მაგრამ ვერ შეძლეს გადამცემ ან გამანაწილებელ ქსელზე დაშვების მოპოვება; ბუნებრივი გაზის შემთხვევაშიც — ანალოგიურად, საწარმოსა და მომხმარებელს შორის.
შეიძლება თუ არა განახლებადი წარმოების პრიორიტეტი?
დიახ — წარმოების ობიექტების დისპეტჩერიზაციისას ოპერატორი უფლებამოსილია კანონმდებლობით დადგენილი წესით პრიორიტეტი მიანიჭოს განახლებადი ენერგიის წყაროს მეშვეობით მომუშავე ან სხვა წახალისებული წარმოების ობიექტებს.
როგორ დაგეხმარებით Legal.ge-ზე
ჩვენი გუნდი დაგეხმარებთ ოპერატორთან დაშვების მოლაპარაკებებში, დაშვებისა და მიერთების ხელშეკრულებების შეფასებაში, ტარიფებსა და გარანტიებთან დაკავშირებული უთანასწორო პირობების გამოწვევაში და პირდაპირი ხაზის პროექტის სამართლებრივ მხარდაჭერაში. ყოველი პოზიცია ვაანალიზებთ ენერგეტიკის კანონის ზემოაღნიშნული ნორმების საფუძველზე.