რეკლამა საქართველოში წარმოების, განთავსებისა და გავრცელების ყველა ეტაპზე სამართლებრივად დარეგულირებული სფეროა. საქართველოს კანონმდებლობა რეკლამის შესახებ შედგება საქართველოს კონსტიტუციის, საერთაშორისო ხელშეკრულებებისა და შეთანხმებების, „რეკლამის შესახებ“ საქართველოს კანონისა და საქართველოს სხვა საკანონმდებლო და ნორმატიული აქტებისაგან. ეს გვერდი აღწერს რეკლამის ზოგად სამართლებრივ რეჟიმს — ცნებებს, ზოგად მოთხოვნებს, გარე რეკლამის წესებს, სპონსორობას და მუნიციპალიტეტის უფლებამოსილებას.
კანონის მიზანი და გამოყენების სფერო
კანონი არეგულირებს საქართველოს სასაქონლო — სამუშაოთა და მომსახურების — და საფინანსო ბაზრებზე, ფასიანი ქაღალდების ბაზრის ჩათვლით, რეკლამის წარმოების, განთავსებისა და გავრცელების დროს წარმოქმნილ სამართლებრივ ურთიერთობებს. კანონის მიზანია რეკლამის სფეროში ჯანსაღი კონკურენციის განვითარება, საზოგადოებრივი ინტერესების, რეკლამის სუბიექტებისა და მომხმარებელთა უფლებების დაცვა, არასათანადო რეკლამის თავიდან აცილება და აღკვეთა.
კანონი ვრცელდება საქართველოსა და უცხო ქვეყნების ფიზიკურ და იურიდიულ პირებზე, რომლებიც დადგენილი წესით რეგისტრაციის საფუძველზე აწარმოებენ, განათავსებენ და ავრცელებენ რეკლამას საქართველოში. მას გამონაკლისი ექსტერიტორიული ეფექტიც აქვს: იგი გამოიყენება მაშინაც, როდესაც საქართველოს ფარგლებს გარეთ ქართველი ფიზიკური თუ იურიდიული პირების ქმედება რეკლამის სფეროში იწვევს ან შეიძლება გამოიწვიოს შესაბამისი უარყოფითი შედეგები საქართველოს ტერიტორიაზე — კონკურენციის შეზღუდვა ან სხვა პირთა შეცდომაში შეყვანა.
ამავდროულად, კანონი არ ვრცელდება პოლიტიკურ რეკლამაზე და ფიზიკურ პირთა იმ განცხადებებზე, რომლებიც უშუალოდ არ არის დაკავშირებული სამეწარმეო საქმიანობასთან. სამაუწყებლო რეკლამისა და სპონსორობის საკითხები კი ცალკე წესით — „მაუწყებლობის შესახებ“ საქართველოს კანონით რეგულირდება, ხოლო რეკლამისადმი ზოგადი მოთხოვნები, ალკოჰოლიანი სასმლის, თამბაქოს ნაწარმის, აზარტული თამაშობის, ფარმაცევტული პროდუქტის, იარაღისა და ფასიანი ქაღალდების რეკლამის საკითხები, აგრეთვე არასრულწლოვანთა დაცვის საკითხები რეგულირდება „რეკლამის შესახებ“ კანონით.
ძირითადი ცნებები: რეკლამა და არასათანადო რეკლამა
რეკლამა არის საქონელზე, მომსახურებასა და სამუშაოზე, ფიზიკურ და იურიდიულ პირებზე, იდეასა და წამოწყებაზე ნებისმიერი საშუალებითა და ფორმით გავრცელებული ინფორმაცია, რომელიც გამიზნულია პირთა განუსაზღვრელი წრისათვის და ემსახურება ინტერესის ფორმირებასა და შენარჩუნებას, აგრეთვე რეალიზაციის ხელშეწყობას. კანონი განასხვავებს რეკლამის დამკვეთს — სარეკლამო ინფორმაციის წყაროს, მწარმოებელს — ინფორმაციის მზა სახეს მიმცემს, და გამავრცელებელს — პირს, რომელიც რეკლამას ქონების, მათ შორის ეთერული დროისა და კავშირგაბმულობის არხების გამოყენებით განათავსებს და ავრცელებს.
არასათანადო რეკლამა არის არაკეთილსინდისიერი, არასარწმუნო, არაეთიკური, შეცდომაში შემყვანი ან სხვა რეკლამა, რომელშიც დარღვეულია შინაარსის, დროის, ადგილის ან გავრცელების წესის შესახებ დადგენილი მოთხოვნები. არაკეთილსინდისიერი რეკლამა შეიცავს არაკორექტულ შედარებებს კონკურენტის საქონელთან, შემლახავ გამოთქმებს მის სახელთან, ღირსებასა და რეპუტაციასთან დაკავშირებით. არასარწმუნო რეკლამა კი სინამდვილესთან შეუსაბამო მონაცემებს შეიცავს — საქონლის თვისებების, შემადგენლობის, ფასის, გამოყენების პირობების, ვარგისიანობის ვადის და სხვა მრავალი პუნქტის შესახებ.
კანონი ცალკე განმარტავს შედარებით რეკლამას — რეკლამას, რომელიც პირდაპირ ან ირიბად მიუთითებს კონკურენტზე ან მის საქონელზე — და კონტრრეკლამას, რაც არასათანადო რეკლამის უარყოფის გავრცელებას ნიშნავს. განსაკუთრებული განმარტებები აქვს თამბაქოს და ალკოჰოლის რეკლამას: მაგალითად, მაგარი სპირტიანი სასმელის რეკლამად ითვლება ალკოჰოლიანი სასმლის რეკლამა, რომლის შემადგენლობაში სპირტის შემცველობა აღემატება 14 პროცენტს.
რეკლამისადმი ზოგადი მოთხოვნები
რეკლამა მისი წარდგენის მომენტშივე გასაგები უნდა იყოს სპეციალური ცოდნისა და ტექნიკური საშუალებების გამოუყენებლად. საქართველოს მთელ ტერიტორიაზე რეკლამა ვრცელდება სახელმწიფო ენაზე — ეს მოთხოვნა არ ეხება სხვა ენაზე გავრცელებულ გადაცემებსა და გამოცემებს, თუმცა უცხოურ ენაზე რეგისტრირებული სასაქონლო ნიშნის მფლობელი ვალდებულია მისი ტრანსლიტერაციის წესით გადმოცემა ქართულ ენაზე.
დაუშვებელია იმ საქონლის რეკლამირება, რომლის წარმოება და რეალიზაცია აკრძალულია კანონმდებლობით ან საჭიროებს ლიცენზიას, მაგრამ ეს ლიცენზია არ არის მიღებული. იმ საქონლის რეკლამას, რომლის სერტიფიცირებაც აუცილებელია, უნდა ახლდეს აღნიშვნა „სერტიფიცირებულია“. აკრძალულია რეკლამაში ფიზიკური პირის გამოსახულების ან სახელის გამოყენება მისი ნებართვის გარეშე. რეკლამა არ უნდა უბიძგებდეს მოქალაქეებს ძალადობის, აგრესიისა და ქაოსისკენ და არ უნდა მოუწოდებდეს საშიში ქმედებისკენ, რომელიც ადამიანის ჯანმრთელობას ან უსაფრთხოებას დაემუქრება.
რეკლამაში ფასის მითითების საკითხი ცალკე კანონით არის დარეგულირებული, ხოლო მეწარმლის მიერ ქონების ან მომსახურების შეთავაზებისას ფასი, გარდა დადგენილი გამონაკლისებისა, მხოლოდ ლარით უნდა იყოს გამოხატული. არასათანადო რეკლამის განთავსება და გავრცელება აკრძალულია და იგი ჩადენილი ქმედების საზოგადოებრივი საშიშროების შესაბამისად იწვევს კანონმდებლობით დადგენილ პასუხისმგებლობას.
გარე რეკლამა და მუნიციპალური ნებართვა
გარე რეკლამა — პლაკატები, სტენდები, შუქფირნიშები და სხვა ტექნიკური საშუალებები — არ უნდა ჰგავდეს საგზაო ნიშნებს, არ უნდა აუარესებდეს მათ ხილვადობას და არ უნდა უქმნიდეს საფრთხეს ტრანსპორტისა და ქვეითების მოძრაობას. შენობებზე გავრცელებული რეკლამა არ უნდა აუარესებდეს მათ არქიტექტურულ იერსახეს, ხოლო ნებისმიერი გარე რეკლამა არ უნდა ამახინჯებდეს ისტორიულ და არქიტექტურულ ძეგლებს.
მუნიციპალიტეტის ტერიტორიაზე გარე რეკლამის განთავსების ნებართვის შემოღების თაობაზი გადაწყვეტილებას წარმომადგენლობითი ორგანო იღებს, ხოლო ნებართვას გასცემს აღმასრულებელი ორგანო „ლიცენზიებისა და ნებართვების შესახებ“ კანონით დადგენილი წესით. მუნიციპალიტეტებს უნდა ჰქონდეთ გარე რეკლამის გავრცელების გეგმა, რომელიც შეთანხმებულია საგზაო და სარკინიგზო ხელმძღვანელობის, შინაგან საქმეთა სამინისტროსთან და ძეგლთა დაცვის ორგანოებთან შესაბამის შემთხვევებში.
კანონით დადგენილი ნებართვა გაიცემა მხოლოდ სახელმწიფო ან მუნიციპალიტეტის საკუთრებაში არსებულ მიწაზე ან ქონებაზე; კერძო საკუთრებაში არსებულ ობიექტზე გარე რეკლამის განთავსება ამ ნებართვას არ საჭიროებს და გადასახდელი ხელშეკრულებით დგინდება. ეკონომიკური აგენტის ოფისზე განთავსებული აბრა — დაფა, რომელიც ობიექტიდან არაუმეტეს 1,5 მეტრით არის დაშორებული — რეკლამად არ ჩაითვლება.
სპონსორობა
სპონსორობა არის ფიზიკური და იურიდიული პირების მიერ სხვა პირების საქმიანობაში წვლილის შეტანა — ფულადი სახსრების, ქონების, ინტელექტუალური მოღვაწეობის შედეგების, მომსახურების ან სამუშაოს სახით — სპონსორის საქონლის რეკლამის გავრცელების პირობით. სპონსორული შენატანი რეკლამის ღირებულებად განიხილება, სპონსორი — რეკლამის დამკვეთად, დასპონსორებული კი — რეკლამის გამავრცელებლად.
სპონსორს უფლება არ აქვს ჩაერიოს რეკლამის მწარმოებლისა და გამავრცელებლის საქმიანობაში. სპონსორობის უფლება არ აქვს იმ პირს, რომლის ნაწარმის ან საქმიანობის გავრცელებაც აკრძალულია ამ კანონით. მკაფიო აკრძალვა ეხება თამბაქოს ნაწარმის მწარმოებლის, იმპორტიორისა და რეალიზატორის მიერ პირდაპირ ან არაპირდაპირ სპონსორობას.
მუნიციპალიტეტის უფლებამოსილებანი და პასუხისმგებლობა
მუნიციპალიტეტის აღმასრულებელი ორგანოები ან მის მიერ უფლებამოსილი პირი, თავიანთი კომპეტენციის ფარგლებში, უფლებამოსილი არიან რეკლამის შესახებ საქართველოს კანონმდებლობის დამრღვევს კანონით დადგენილი წესით დააკისრონ ადმინისტრაციული სახდელი. ასე რომ, გარე რეკლამის ნებართვის რეჟიმთან ერთად, სწორედ მუნიციპალიტეტია ის დონე, სადაც რეკლამის წესების აღსრულების პრაქტიკული კონტროლი ხორციელდება.
თუ თქვენი ბიზნესი გეგმავს სარეკლამო კამპანიას საქართველოში, მიმართეთ იურისტს დროულად: რეკლამის ტექსტის, ენის, განთავსების ადგილისა და ნებართვის მოთხოვნების შემოწმება წინასწარ ბევრად ნაკლებ ღირს, ვიდრე არასათანადო რეკლამად მოხსენიებული კამპანიის შემდგომი გამოსწორება და პასუხისმგებლობა.