24-საათიანი ოპერაციების შრომით-სამართლებრივი ჩარჩო
სამორინო და სტუდიური ბიზნესი უწყვეტად მუშაობს, და ეს ნიშნავს, რომ დილერების, ინსპექტორების, ტექნიკური და უსაფრთხოების პერსონალის გრაფიკები შრომის კანონმდებლობის ვიწრო კორიდორში უნდა დაიგოს. საქართველოს შრომის კოდექსის მუხლი 24 აწესებს საფუძველს: ნორმირებული სამუშაო დრო არის ნებისმიერი დროის მონაკვეთი, რომლის განმავლობაშიც დასაქმებული მუშაობს დამსაქმებლის განკარგულების პირობებში; შესვენების და დასვენების დრო სამუშაო დროში არ ითვლება. ნორმირებული სამუშაო დროის ხანგრძლივობა კვირაში 40 საათს არ უნდა აღემატებოდეს, ხოლო სპეციფიკური სამუშაო რეჟიმის მქონე საწარმოში, სადაც წარმოების პროცესის 8 საათზე მეტი ხანგრძლივობის უწყვეტი რეჟიმია, — კვირაში 48 საათს.
დასვენების მინიმუმებიც მკაფიოა: სამუშაო დღეებსა და ცვლებს შორის დასაქმებულის უწყვეტი დასვენება 12 საათზე ნაკლები არ უნდა იყოს. თუ სამუშაო დღის განმავლობაში სამუშაო დრო 6 საათს აღემატება, დასაქმებულს შესვენების უფლება წარმოეშობა; სამუშაო დროის ხანგრძლივობის არანაკლებ 6 საათის შემთხვევაში შესვენება სულ მცირე 60 წუთი უნდა იყოს. 7-დღიან პერიოდში დამსაქმებელი ვალდებულია დასაქმებულს მისცეს უწყვეტი დასვენება არანაკლებ 24 საათისა, და მხარეთა შეთანხმებით შესაძლებელია 24-საათიანი დასვენებით ორჯერ სარგებლობა არაუმეტეს 14 დღის მიმდევრობით.
ცვლაში მუშაობის მოდელი
მუხლი 25 ცვლაში მუშაობას შემდეგნაირად აწესრიგებს: თუ დამსაქმებლის საქმიანობა ითვალისწინებს წარმოების პროცესის უწყვეტ 24-საათიან რეჟიმს, მხარეებს უფლება აქვთ დადონ შრომითი ხელშეკრულება ცვლაში მუშაობის შესახებ — დასაქმებულისთვის ნამუშევარი საათების ადეკვატური დასვენების დროის მიცემის პირობით. ცვლაში მუშაობა სამუშაო დროის ორგანიზების მეთოდია, რომლის მიხედვითაც დასაქმებულები ერთსა და იმავე სამუშაოზე განსაზღვრული გრაფიკის — მათ შორის როტაციული გეგმის — შესაბამისად ცვლიან ერთმანეთს.
ორი გადამწყვეტი წესი უნდა განვიხილოთ. პირველი: მიმდევრობით ორ ცვლაში მუშაობა აკრძალულია — „ორჯერიანი ცვლა“ პირდაპირ დარღვევაა. მეორე: ცვლების განრიგის ცვლილების შესახებ დასაქმებულს ეცნობება არანაკლებ 10 დღით ადრე, თუ უკიდურესი საწარმოო აუცილებლობიდან გამომდინარე ეს შეუძლებელი არ არის. და როცა ყოველდღიური ან ყოველკვირეული ხანგრძლივობის დაცვა შეუძლებელია, მუხლი 26 შეჯამებული აღრიცხვის წესს იძლევა — ეს არის გრაფიკის მთავარი ინსტრუმენტი, რომელიც საანგარიშო პერიოდში საშუალო ნორმის დაცვას უზრუნველყოფს.
ზეგანაკვეთური სამუშაო
მუხლი 27 ზეგანაკვეთურ სამუშაოს მხარეთა შეთანხმებას უკავშირებს: ეს არის დასაქმებულის მიერ სამუშაოს შესრულება დროის იმ მონაკვეთში, რომლის ხანგრძლივობა აღემატება ნორმირებულ სამუშაო დროს. ის ანაზღაურდება საათობრივი განაკვეთის გაზრდილი ოდენობით, რომელსაც მხარეები თანხმდებიან, და გადაიხდევლება შესრულების შემდეგ გადასახდელ ყოველთვიურ ანაზღაურებასთან ერთად. ალტერნატივად მხარეები შეიძლება შეთანხმდნენ ანაზღაურების ნაცვლად პროპორციული დამატებითი დასვენების დროზე — არაუგვიანეს 4 კვირისა.
ორი პროცედურული წესი აქ კრიტიკულია: დამსაქმებელი ვალდებულია 1 კვირით ადრე წერილობით შეატყობინოს ზეგანაკვეთურ სამუშაოზე — თუ ობიექტური საჭიროებით გაფრთხილება შეუძლებელია, გამონაკლისია; და სტიქიური უბედურების თავიდან ასაცილებლად ან/და შედეგების ლიკვიდაციისთვის ზეგანაკვეთური სამუშაო შესრულდება ზეგანაკვეთური ანაზღაურების გარეშე. ორსულის, ახალნამშობიარების, მეძუძურის, შეზღუდული შესაძლებლობის მქონე პირისა და არასრულწლოვანის ზეგანაკვეთურ სამუშაოზე დასაქმება მისი თანხმობის გარეშე აკრძალულია — იგივე ეხება პირს, რომელსაც 3 წლამდე ბავშვი ჰყავს.


