ხელახალი გაყიდვის უფლების არსი და სამართლებრივი საფუძველი
ხელახალი გაყიდვის უფლება საქართველოში საერთაშორისო ტერმინის ქართული სამართლებრივი განხორციელებაა და მისი საფუძველი საავტორო და მომიჯნავე უფლებების შესახებ კანონის მუხლი 20-ა — სახვითი ხელოვნების ნაწარმოების ავტორის უფლებები. ამ ნორმით სახვითი ხელოვნების ნაწარმოების ავტორს უფლება აქვს მოსთხოვოს ნაწარმოების მესაკუთრეს მიცეს საშუალება განახორციელოს ნაწარმოების რეპროდუცირება — დაშვების უფლება, თუმცა მესაკუთრეს არ შეიძლება მოეთხოვოს ნაწარმოების მიტანა ავტორთან. თვით ჰონორარის საკითხი შემდეგი წესით წყდება: სახვითი ხელოვნებისა და ფოტოგრაფიული ნაწარმოების ორიგინალის პირველად გასხვისების შემდეგ, მისი ყოველი მომდევნო გაყიდვის შემთხვევაში — მათ შორის პროფესიონალი შუამავლების, სამხატვრო სალონის, სახვითი ხელოვნების გალერეის და სხვათა მეშვეობით — ავტორს ან მის მემკვიდრეებს უფლება აქვთ გამყიდველისაგან ჰონორარი მიიღონ. ორიგინალს ამ მუხლის მიზნებისთვის უთანაბრდება ავტორის მიერ ან მისი ნებართვით შეზღუდული რაოდენობით დამზადებული ორიგინალის ასლებიც.
ჰონორარის საფეხუროვანი შკალა
კანონი ჰონორარს გასაყიდი ფასის მიხედვით საფეხუროვანად აწესებს: თუ გასაყიდი ფასია 500 ლარიდან 100 000 ლარამდე — 4%; თუ გასაყიდი ფასია 100 000,01 ლარიდან 400 000 ლარამდე — 4000 ლარს დამატებული 100 000,01 ლარს ზემოთ თანხის 3%; თუ გასაყიდი ფასია 400 000,01 ლარიდან 700 000 ლარამდე — 13000 ლარს დამატებული 400 000,01 ლარს ზემოთ თანხის 1%; თუ გასაყიდი ფასია 700 000,01 ლარიდან 1 000 000 ლარამდე — 16000 ლარს დამატებული 700 000,01 ლარს ზემოთ თანხის 0,5%; ხოლო თუ გასაყიდი ფასია 1 000 000 ლარზე მეტი — 17500 ლარს დამატებული 1 000 000 ლარს ზემოთ თანხის 0,25%. თითოეული საფეხური ცალკე ითვლება: დაბალი საფეხურის ფიქსირებული თანხა იმატებს მომდევნო საფეხურის პროცენტს, და ამ წესის შედეგად მიღებული ჰონორარი გადასახადების გადახდის გარეშე არ უნდა აღემატებოდეს 25 000 ლარს. გამყიდველისთვის ეს იმას ნიშნავს, რომ ჰონორარის გაანგარიშება არა მთლიან ფასზე, არამედ საფეხურებად უნდა მოხდეს — შეცდომა აქ პირდაპირ ზიანში აისახება.
შეგროვება კოლექტიური მმართველობით და გამყიდველის ინფორმაციის მოვალეობა
მუხლი 20 ადგენს, რომ ჰონორარის შეგროვება ხორციელდება ქონებრივი უფლებების კოლექტიურ საფუძველზე მმართველი ორგანიზაციის მეშვეობით, რომლის მოთხოვნის საფუძველზეც ნაწარმოების გამყიდველი ვალდებულია მას გაყიდვების შესახებ ინფორმაცია წარუდგინოს. ასე რომ, ავტორს გამყიდველთან პირდაპირ მოსალაპარაკებლად არ უწევს — ურთიერთობას კოლექტიური მმართველობის ორგანიზაცია წარმართავს, და გამყიდველის ანგარიშვალდებულება სწორედ ამ ორგანიზაციის მიმართ არსებობს. უფლების გასხვისება აკრძალულია: ის კანონით ან ანდერძით მემკვიდრეობის წესით გადადის მხოლოდ ავტორის მემკვიდრეზე საავტორო უფლების მოქმედების ვადით — ავტორი ვერც გაასხვისებს და ვერც თავიდან აირიდებს მას ხელშეკრულებით.
მმართველი ორგანიზაციის განაწილების წესები
მუხლი 66-2 იმავე კანონით აწესებს ჰონორარების შეგროვებისა და განაწილების წესებს. ქონებრივი უფლებების კოლექტიურ საფუძველზე მმართველი ორგანიზაცია რეგულარულად, გულმოდგინედ და მაქსიმალური სიზუსტით ანაწილებს საქმიანობიდან მიღებულ მთლიან შემოსავალს იმ უფლების მფლობელებზე, რომელთა უფლებებსაც იგი მართავს. მას უნდა ჰქონდეს განცალკევებული ანგარიშები: უფლების მართვასთან დაკავშირებული ჰონორარისთვის, საკუთარი ქონების მართვიდან ან კანონით ნებადართული სხვა საქმიანობიდან წარმოშობილი შემოსავლისთვის და ჰონორარისთვის, რომელიც ვერ განაწილდა უფლების მფლობელების იდენტიფიკაციის ან მიკვლევის შეუძლებლობის გამო. განაწილების ძირითადი პრინციპები წესდებით უნდა იყოს განსაზღვრული ისე, რომ უზრუნველყოფილი იყოს ჰონორარის პროპორციული, არადისკრიმინაციული, სათანადო და სამართლიანი განაწილება. შეგროვებული ჰონორარი ორგანიზაციამ უფლების მფლობელებს იმ ფინანსური წლის დასრულებიდან არაუგვიანეს 9 თვისა უნდა გადაუხადოს, რომელშიც ის შეგროვდა — იდენტიფიკაციასთან დაკავშირებული ობიექტური მიზეზების გარდა. თუ უფლების მფლობელების მიკვლევა ვერ ხერხდება, თანხა ცალკე ანგარიშზე ინახება, ორგანიზაცია კი ვალდებულია მიიღოს ყველა საჭირო ზომა მათ მისაგნებლად და დადგენილი ვადის გასვლიდან არაუგვიანეს 3 თვისა საკუთარ ვებგვერდზე გამოაქვეყნოს ინფორმაცია იდენტიფიცირებული უფლების მფლობელის მქონე ნაწარმოების შესახებ.
ხშირად დასმული კითხვები
ქვემოთ ვპასუხობთ ხელახალი გაყიდვის უფლებასთან დაკავშირებულ ყველაზე ხშირად დასმულ კითხვებს.
რომელი გაყიდვები ატევს ხელახალი გაყიდვის ჰონორარს?
ორიგინალის პირველად გასხვისების შემდეგ ყოველი მომდევნო გაყიდვა, მათ შორის პროფესიონალი შუამავლების — სამხატვრო სალონის, გალერეის და სხვათა — მეშვეობით; ორიგინალს უთანაბრდება ავტორის ნებართვით შეზღუდული რაოდენობით დამზადებული ასლებიც.
რამდენია ჰონორარი და როგორ ითვლება?
საფეხუროვანი შკალით: 500-დან 100 000 ლარამდე ფასზე — 4%; შემდეგ საფეხურებზე ფიქსირებული თანხა ზრდადი პროცენტის ნაცვლად მცირდება — 3%, 1%, 0,5% და 0,25%-მდე; სრული ჰონორარი გადასახადების გარეშე 25 000 ლარს არ აღემატება.
ვისგან ითხოვს ავტორი ჰონორარს?
გამყიდველისგან, მაგრამ შეგროვებას ქონებრივი უფლებების კოლექტიურ საფუძველზე მმართველი ორგანიზაცია აწარმოებს; გამყიდველი ამ ორგანიზაციის მოთხოვნით გაყიდვების შესახებ ინფორმაციის წარდგენის ვალდებულებაშია.
შეიძლება თუ არა ამ უფლების გასხვისება?
არა — მუხლი 20 კრძალავს მის გასხვისებას; ის მხოლოდ მემკვიდრეობით, კანონით ან ანდერძით, გადადის ავტორის მემკვიდრეზე საავტორო უფლების ვადით.
როგორ დაგეხმარებით Legal.ge-ზე
Legal.ge-ის გუნდი ხელახალი გაყიდვის უფლების საკითხებზე როგორც ავტორებს, ისე გამყიდველებს ეხმარება: ვინხილავთ ჰონორარის გაანგარიშების სისწორეს საფეხუროვანი შკალის ჭრილში, ვამოწმებთ გაყიდვების შესახებ ინფორმაციის წარდგენის ვალდებულების შესრულებას, ვაფასებთ მემკვიდრეობით გადაცემის საკითხებს და ვიცავთ ავტორების ინტერესებს მმართველ ორგანიზაციებთან ურთიერთობაში. თუ ნაწარმოების გაყიდვისას ჰონორარი არ გადაგიხადეს ან თანხის გაანგარიშება საეჭვოა — დაგვიკავშირდით Legal.ge-ზე და შევაფასოთ თქვენი მოთხოვნის პერსპექტივა.