ავტორის პირადი არაქონებრივი უფლებების კატალოგი
საავტორო უფლებების შესახებ კანონის მუხლი 17 ავტორის პირად არაქონებრივ უფლებებს დეტალურად აღწერს. ავტორს უფლება აქვს აღიარებულ იქნეს ნაწარმოების ავტორად და მოითხოვოს ასეთი აღიარება ნაწარმოების ყოველ ეგზემპლარზე ან ნებისმიერი სახით გამოყენებისას — ავტორობის უფლება. მას შეუძლია ფსევდონიმი მიუთითოს სახელის ნაცვლად, მოითხოვოს ასეთი მითითება და უარი თქვას სახელის აღნიშვნაზე — სახელის უფლება. მხოლოდ ავტორს გადაწყვეტს, როდის, სად და რა ფორმით გახადოს ცნობილი ნაწარმოების შექმნის ფაქტი. ნება დართოს სხვა პირებს, შეიტანონ ცვლილებები როგორც თვით ნაწარმოებში, ისე მის სახელწოდებაში და ავტორის სახელში, აგრეთვე წინ აღუდგეს თანხმობის გარეშე ცვლილებების შეტანას — ნაწარმოების ხელშეუხებლობის უფლება. ავტორს უფლება აქვს დაიცვას ნაწარმოები ყოველგვარი დამახინჯებისაგან ან სხვაგვარი ხელყოფისაგან, რომელმაც შეიძლება შელახოს მისი პატივი, ღირსება ან საქმიანი რეპუტაცია. ბოლოს, ავტორს შეუძლია მოითხოვოს ნაწარმოების გამოყენების შეწყვეტა — გამოხმობის უფლება, რომელიც სამსახურებრივ ნაწარმოებზე არ ვრცელდება.
გამოხმობის უფლება და მისი ფინანსური შედეგები
გამოხმობის უფლება ერთადერთია ამ კატალოგში, რომლის განხორციელებაც კანონით პირდაპირ ავტორის ხარჯზე ხდება. ავტორი ვალდებულია ნაწარმოების მოსარგებლეს აუნაზღაუროს მიყენებული ზიანი მიუღებელი მოგების ჩათვლით და საჯაროდ განაცხადოს გამოხმობის შესახებ. თავის მხრივ, ავტორს აგრეთვე უფლება აქვს, სამოქალაქო ბრუნვიდან საკუთარი ხარჯებით ამოიღოს გაყიდვის, გაქირავების ან საკუთრების სხვა ფორმით გადაცემის მიზნით ადრე დამზადებული ნაწარმოების ასლები. ეს მექანიზმი ავტორს საშუალებას აძლევს გადაიფიქროს ნაწარმოების სივრცეში ყოფნა იმ ფასად, რომ დაზარალებულ მხარეს ზიანი აუნაზღაუროს — და სწორედ ამიტომ გამოხმობა სამსახურებრივ ნაწარმოებზე არ ვრცელდება, რადგან დამკვეთის ინტერესები აქ ავტორის შემოქმედებით თავისუფლებას წონასწორობს.
არაგასხვისებადობა, მემკვიდრეობა და დაცვა გარდაცვალების შემდეგ
მუხლი 17 პირად არაქონებრივ უფლებებს ავტორის ქონებრივი უფლებებისგან დამოუკიდებლად განიხილავს: ისინი უნარჩუნდება ავტორს ქონებრივი უფლებების დათმობის შემთხვევაშიც და დაუშვებელია მათი გასხვისება ავტორის სიცოცხლეში. მუხლი 35 აწყობს ამ უფლებებს მემკვიდრეობით რეჟიმს: ავტორობის, სახელისა და ნაწარმოების ხელშეუხებლობის უფლებები მემკვიდრეობით არ გადადის, მაგრამ მემკვიდრეებს უფლება აქვთ დაიცვან ისინი და ეს უფლებამოსილება ვადით არ იზღუდება. ქონებრივი უფლებები კი მემკვიდრეებზე გადადის საავტორო უფლების მოქმედების ვადის ფარგლებში, თუ ანდერძით სხვა რამ არ არის გათვალისწინებული. ავტორს შეუძლია თავად მიუთითოს პირი, რომელიც მისი გარდაცვალების შემდეგ დაიცავს ამ უფლებებს, ხოლო თუ მემკვიდრეები არ არსებობენ ან არაჯეროვნად ახორციელებენ დაცვას, მას ინტელექტუალური საკუთრების ეროვნული ცენტრი „საქპატენტი“ აწარმოებს. ასე რომ, ხელშეკრულება, რომელიც ავტორს პირად უფლებებს „ჩამოართმევს“, კანონთან შეუსაბამოა — დაცვა კი ავტორს სიცოცხლის შემდეგაც გრძელდება.
დარღვევის ფორმები და პასუხისმგებლობა
მუხლი 58 ადგენს, რომ კანონით გათვალისწინებული საავტორო, მომიჯნავე და მონაცემთა ბაზის დამამზადებლის უფლებების დარღვევა სამოქალაქო, ადმინისტრაციულ და სისხლისსამართლებრივ პასუხისმგებლობას იწვევს. დარღვევად ითვლება ფიზიკური ან იურიდიული პირის მიერ კანონის მოთხოვნების შეუსრულებლობა, მათ შორის ნაწარმოების უკანონო გამოყენება. კანონი ცალკე ასახელებს თანამედროვე ციფრულ დარღვევებსაც: უფლების მართვის ინფორმაციის შეცვლა ან წაშლა უფლების მფლობელის ნებართვის გარეშე; ტექნოლოგიური საშუალებების გვერდის ავლა; და ისეთი ტექნოლოგიის, მოწყობილობის ან კომპონენტის წარმოება, იმპორტი, გავრცელება, გაყიდვა, გაქირავება ან რეკლამირება, რომელიც ტექნოლოგიური საშუალებების გვერდის ავლას ემსახურება. პირადი არაქონებრივი უფლებებისთვის ეს ნიშნავს: სახელის მოხსნა ნაწარმოებიდან, შინაარსის უნებართვო ცვლილება ან დამახინჯება და ავტორობის მითითების უარყოფა არა მხოლოდ ზნეობრივი, არამედ სამართლებრივი პრობლემაა, რომელზეც სამივე პასუხისმგებლობის ფორმა შეიძლება გავრცელდეს.
ხშირად დასმული კითხვები
ქვემოთ ვპასუხობთ ამ თემაზე ყველაზე ხშირად დასმულ კითხვებს.
შეიძლება თუ არა პირადი არაქონებრივი უფლებების გასხვისება?
არა. მუხლი 17 პირდაპირ ადგენს, რომ დაუშვებელია პირადი არაქონებრივი უფლებების გასხვისება ავტორის სიცოცხლეში; ისინი ქონებრივი უფლებების დათმობისასაც რჩება ავტორს.
ვინ იცავს ავტორის უფლებებს მისი გარდაცვალების შემდეგ?
მემკვიდრეები — ვადის შეზღუდვის გარეშე; ავტორის მიერ დასახელებული პირი; ხოლო თუ მემკვიდრეები არ არსებობენ ან არაჯეროვნად მოქმედებენ, დაცვას „საქპატენტი“ აწარმოებს.
რა არის გამოხმობის უფლება და ვინ უწოდებს ხარჯებს?
ეს ავტორის უფლებაა მოითხოვოს ნაწარმოების გამოყენების შეწყვეტა. მისი განხორციელება ავტორის ხარჯზე ხდება: ის მოსარგებლეს ანაზღაურებს ზიანს მიუღებელი მოგების ჩათვლით და საჯაროდ განაცხადებს გამოხმობის შესახებ; სამსახურებრივ ნაწარმოებზე ეს უფლება არ ვრცელდება.
რა პასუხისმგებლობა მოჰყვება პირადი უფლებების დარღვევას?
მუხლი 58 მიხედვით საავტორო უფლებების დარღვევა სამოქალაქო, ადმინისტრაციულ და სისხლისსამართლებრივ პასუხისმგებლობას იწვევს; დარღვევად ითვლება ნაწარმოების უკანონო გამოყენებაც და უფლების მართვის ინფორმაციის შეცვლაც.
როგორ დაგეხმარებით Legal.ge-ზე
Legal.ge-ის გუნდი ავტორის პირადი არაქონებრივი უფლებების დაცვაზე სრულყოფილ სამსახურს გთავაზობთ: ვამზადებთ მოთხოვნებს ავტორობის მითითებისა და ხელშეუხებლობის აღდგენის თაობაზე, ვაფასებთ დამახინჯებისა და უკანონო გამოყენების ფაქტებს, ვინხილავთ ხელშეკრულებებს, რომლებიც პირად უფლებებს ეხება, და ვასაბუთებთ ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნებს. თუ თქვენი ნაწარმოები სახელის მიუთითებლად გამოიყენეს ან შეცვალეს — დაგვიკავშირდით Legal.ge-ზე და დავგეგმოთ უფლებების აღდგენისა და პასუხისმგებლობის გამოწვევის სწორი გზა.