რა არის მუზეუმი და სამუზეუმო საქმიანობა
მუზეუმი სამართლებრივი თვალსაზრისით კანონით დადგენილი წესით შექმნილი (დაფუძნებული) ან/და რეგისტრირებული იურიდიული პირია, რომლის მიზანია სამეცნიერო-კვლევითი და კულტურულ-საგანმანათლებლო საქმიანობის განხორციელება, კულტურული მემკვიდრეობის გამოვლენა, შეგროვება, აღრიცხვა, დაცვა, შესწავლა, ექსპონირება და პოპულარიზაცია. საქმიანობის მიმართულების მიხედვით მუზეუმი შეიძლება იყოს ისტორიული, საბუნებისმეტყველო, მემორიალური, ხელოვნების, ლიტერატურული ან სამხედრო. ისტორიულ მუზეუმში დაცულია საზოგადოებისა და სახელმწიფოს ისტორიულ განვითარებასთან, აგრეთვე ცალკეული მხარის ისტორიასთან დაკავშირებული მასალები. საბუნებისმეტყველო მუზეუმში ინახება ბუნების მოვლენების, ადამიანისა და ბუნების ურთიერთზემოქმედების ამსახველი მასალები და საბუნებისმეტყველო მეცნიერებათა განვითარებასთან დაკავშირებული მასალები. მემორიალური მუზეუმი ისტორიულ პირთან ან განსაკუთრებული მნიშვნელობის ისტორიულ მოვლენასთან დაკავშირებულ მასალებს ინახავს, ხელოვნების მუზეუმი — ხელოვნების სხვადასხვა დარგის ისტორიისა და თანამედროვე ხელოვნების ამსახველ მასალებს, ლიტერატურული მუზეუმი — ლიტერატურის ისტორიისა და თანამედროვე ლიტერატურის ამსახველ მასალებს. სამხედრო მუზეუმი კი ღია სივრცეში ან/და შენობაში განთავსებული მუზეუმია, სადაც დაცულია საქართველოს თავდაცვის ძალებისა და ქვეყნის სამხედრო წარსულის ისტორიულ და ტექნიკურ განვითარებას ამსახველი მნიშვნელოვანი მასალები, სამხედრო ტექნიკის ნიმუშები და მატერიალურ-ტექნიკური საშუალებები.
სამუზეუმო საქმიანობად მიიჩნევა მუზეუმთან დაკავშირებული საკანონმდებლო და საფინანსო-ეკონომიკური, შეგროვებითი, საფონდო, სარესტავრაციო, სამეცნიერო-კვლევითი, კულტურულ-საგანმანათლებლო და საექსპოზიციო საქმიანობა. მუზეუმის ფონდი წარმოადგენს მუზეუმში დაცული ექსპონატებისა და კოლექციების ერთობლიობას, ხოლო სამუზეუმო ექსპონატად ითვლება დადგენილი წესით აღრიცხული სამუზეუმო ნივთი, რომელსაც მინიჭებული აქვს სამუზეუმო ექსპონატის სტატუსი. კოლექცია არის რაიმე საერთო ნიშნით ერთმანეთთან დაკავშირებული ნივთების ერთობლიობა, რომელიც შეადგენს მუზეუმის ფონდის ნაწილს. მუზეუმის ექსპოზიცია — გარკვეული სისტემით ექსპონირებული ფონდის ის ნაწილია, რომელიც განკუთვნილია დამთვალიერებლისათვის. საქართველოს ტერიტორიაზე არსებული სახელმწიფო და არასახელმწიფო მუზეუმების ერთობლიობა ქმნის საქართველოს მუზეუმებს, მათში დაცული ფონდების ერთობლიობა კი — საქართველოს სამუზეუმო ფონდს.
სახელმწიფო რეგულირება და მუზეუმის კატეგორიები
სამუზეუმო საქმიანობისა და მუზეუმების უფლებების დაცვის გარანტი, განურჩევლად მათი კუთვნილებისა, სახელმწიფოა. სამუზეუმო საქმიანობის სახელმწიფო რეგულირებასა და კონტროლს ახორციელებს საქართველოს კულტურის სამინისტრო, აგრეთვე სხვა სახელმწიფო ორგანო თავისი უფლებამოსილების ფარგლებში. საკუთარი მნიშვნელობისა და სამოღვაწეო არეალის მიხედვით მუზეუმები, განურჩევლად მათი კუთვნილებისა, იყოფა ორ კატეგორიად: სახელმწიფო (ეროვნული) და ადგილობრივი.
მუზეუმს სახელმწიფო (ეროვნულ) კატეგორიას სამინისტროს წარდგინებით ანიჭებს საქართველოს მთავრობა, ხოლო სხვა სახელმწიფო ორგანოს მმართველობის სფეროში არსებულ მუზეუმს — ამ სახელმწიფო ორგანოს წარდგინებით. ადგილობრივ კატეგორიას მუზეუმს ანიჭებს სამინისტრო მუნიციპალიტეტის აღმასრულებელი ორგანოს წარდგინებით ან მუზეუმის მესაკუთრის განცხადებით. ამრიგად, კატეგორიის მინიჭების გზა პირდაპირ არის დამოკიდებული იმაზე, სახელმწიფო თუ არასახელმწიფო სექტორში მოქმედებს მუზეუმი და ვინ განაგებს მას.
მუზეუმის დაფუძნება, რეგისტრაცია და სახელმწიფო რეესტრი
მუზეუმი იქმნება სახელმწიფო ორგანოების გადაწყვეტილებით და სამინისტროსთან შეთანხმებით, საქართველოს კანონმდებლობით დადგენილი წესის შესაბამისად. არასახელმწიფო და შერეული საკუთრების ფორმის მუზეუმებს აფუძნებს მუნიციპალიტეტი, ფიზიკური ან იურიდიული პირი, ასევე სამინისტროსთან შეთანხმებით და კანონმდებლობით დადგენილი წესის შესაბამისად. მუზეუმის შემქმნელის (დამფუძნებლის) უფლებები განისაზღვრება მის მიერ დაფუძნებული მუზეუმის დებულებით (წესდებით) ან/და დამფუძნებელსა და სამინისტროს შორის კანონმდებლობის შესაბამისად დადებული ხელშეკრულებით; ხელშეკრულების ფორმას ადგენს და ამტკიცებს სამინისტრო.
მუზეუმი ორგანიზაციულ-სამართლებრივი ფორმის შესაბამისად იურიდიული პირის სტატუსს იძენს საქართველოს კანონმდებლობით დადგენილი წესით რეგისტრაციის მომენტიდან. საქართველოში არსებულ და ახალშექმნილ მუზეუმებს სამინისტრო აღრიცხავს მუზეუმების სახელმწიფო რეესტრში, ხოლო მუნიციპალიტეტის ორგანოები აღრიცხავენ მათ ტერიტორიაზე და მათ მართვაში არსებულ მუზეუმებს. ასე იქმნება ერთიანი სააღრიცხვო სისტემა, რომელიც მოიცავს როგორც სახელმწიფო, ისე არასახელმწიფო მუზეუმებს.

