ცუდი სიტყვა მედიაში, სოციალურ ქსელში ან ბიზნეს-გარემოში გავრცელებული ჭორი რეალურ ზიანს აწყობს: რეპუტაცია წლებით იშენება და ერთი გამოქვეყნება ამცირებს. საქართველოში ამ დაცვის გზა სამოქალაქო სამართალია: სამოქალაქო კოდექსი ადამიანს ანიჭებს უფლებას, სასამართლოს მეშვეობით დაიცვას პატივი, ღირსება, პირადი ცხოვრების საიდუმლოება, პირადი ხელშეუხებლობა და საქმიანი რეპუტაცია. ამ გვერდზე ვხსნით, როგორ მუშაობს ეს დაცვა, როგორ ხდება მასობრივი ინფორმაციის საშუალებით გავრცელებული ცნობების უარყოფა და როდის შეიძლება ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნა.
სამართლებრივი საფუძველი
სამოქალაქო კოდექსის მეთქვამეტე მუხლი ორ მიმართულებას აერთიანებს. პირველი — სახელის დაცვა: ვისაც სახელის ტარების უფლებას შეეცილებიან ან ვისი ინტერესებიც ილახება მისი სახელით უნებართვო სარგებლობით, უფლება აქვს, ხელმყოფს მოსთხოვოს მოქმედების შეწყვეტა ან უარის თქმა მასზე. მეორე — სასამართლო დაცვა: პირს უფლება აქვს, სასამართლოს მეშვეობით, კანონით დადგენილი წესით, დაიცვას საკუთარი პატივი, ღირსება, პირადი ცხოვრების საიდუმლოება, პირადი ხელშეუხებლობა ან საქმიანი რეპუტაცია შელახვისგან. მნიშვნელოვანია დაცვის ხასიათიც: ამ მუხლით გათვალისწინებული სიკეთის დაცვა ხორციელდება მიუხედავად ხელმყოფის ბრალისა — ანუ უარყოფის მოთხოვნა შესაძლებელია მაშინაც კი, როცა გამავრცელებელს ბრალი არ ეკისრება; ზიანის ანაზღაურება კი ბრალეულ მოქმედებას მოითხოვს.
მასობრივი ინფორმაციის საშუალებებით გავრცელებული ცნობები
როცა შემლახველი ცნობები მასობრივი ინფორმაციის საშუალებებითაა გავრცელებული, მათი უარყოფაც ამავე საშუალებებით უნდა მოხდეს — ეს წესი უარყოფის ხილვადობას შელახულ აუდიტორიამდე მიაქვს. თუ ასეთ მონაცემებს შეიცავს ორგანიზაციის მიერ გაცემული საბუთი, ეს საბუთი უნდა შეიცვალოს და ამის შესახებ ეცნობოს დაინტერესებულ პირებს. თავად პირს, რომლის პატივისა და ღირსების შემლახველი ცნობებიც მასობრივ ინფორმაციის საშუალებებშია გამოქვეყნებული, უფლება აქვს გამოაქვეყნოს საპასუხო ცნობები ინფორმაციის იმავე საშუალებებში — საპასუხო სიტყვის მექანიზმი, რომელიც დაზარალებულს პოზიციის თანაბარი ხილვადობით წარდგენის საშუალებას აძლევს.
გამოსახულების გამოქვეყნება
პირად არაქონებრივ დაცვაში გამოსახულებაც ჯდება: მოთხოვნის უფლება ადამიანს მაშინაც აქვს, როცა მისი გამოსახულება — ფოტოსურათი, კინოფილმი, ვიდეოფილმი და ასე შემდეგ — მისი თანხმობის გარეშე ქვეყნდება. ამავდროულად, კანონი განსაზღვრავს თანხმობის აუცილებლობის გამონაკლისებს: პირის თანხმობა არ არის საჭირო, როცა ფოტოგადაღება დაკავშირებულია მის საზოგადოებრივ აღიარებასთან, დაკავებულ თანამდებობასთან, მართლმსაჯულების ან პოლიციის მოთხოვნებთან, სამეცნიერო, სასწავლო ან კულტურულ მიზნებთან, ანდა ფოტოგადაღება მოხდა საზოგადო ვითარებაში, ანდა პირმა პოზირებისთვის საზღაური მიიღო. საზღვარი ასეთია: საჯარო როლი და საჯარო სივრცე გამოსახულების გავრცელების საშუალებას ქმნის, კერძო კონტექსტი კი — თანხმობას ითხოვს.