საავტორო უფლებების დარღვევა და „მეკობრეობა“ – როგორ ფასდება კანონით
ლამაზად ნათქვამი სიტყვა „მეკობრეობა“ სამართლებრივად საავტორო უფლებების დარღვევას ნიშნავს: ნაწარმოებების, ფონოგრამების, ვიდეოგრამების ან მონაცემთა ბაზების უნებართვო ასლების გავრცელებას და გამოყენებას. ასეთი ქმედება საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის მუხლი 189-ით ფასდება, რომელიც იცავს საავტორო და მომიჯნავე უფლებების მფლობელისა და მონაცემთა ბაზის დამამზადებლის უფლებებს. ციფრულ ეპოქაში ეს სფერო განსაკუთრებით აქტუალურია – უნებართვო კოპირება და გავრცელება მასშტაბურ ზიანს აყენებს უფლების მფლობელებს.
მუხლი ორ მიმართულებას აერთიანებს. პირველი – პლაგიატი: საავტორო უფლების ობიექტზე ავტორობის მითვისება ან თანაავტორობაზე იძულება. მეორე – უნებართვო კოპირება და გავრცელება: „საავტორო და მომიჯნავე უფლებების შესახებ“ კანონის დარღვევით ნაწარმოების, ფონოგრამის, ვიდეოგრამის ან მონაცემთა ბაზის რეპროდუცირება ან მათი ასლების უნებართვო შეძენა, იმპორტი, შენახვა, გაყიდვა, გაქირავება, გადაცემა, ან/და უფლების მფლობელის უფლების სხვაგვარი ხელყოფა.
რას ამტკიცებს ბრალდება – შემადგენლობის ელემენტები
პლაგიატის შემთხვევაში ბრალდებამ უნდა დაამტკიცოს ავტორობის მითვისება – რომ პირმა სხვისი შრომა საკუთარ სახელზე გამოაცხადა ან სხვა აიძულა თანაავტორობა. უნებართვო კოპირების შემთხვევაში – რომ ქმედება სცილდებოდა კანონით დაშვებულ ფარგლებს და ჩადენილი იყო დიდი ოდენობით შემოსავლის მიღების მიზნით. თითოეული ელემენტი მტკიცებულებით დგინდება – ხელშეკრულებებით, ლიცენზიებით, გამოყენების ისტორიით.
დაცვის პოზიცია ხშირად სწორედ უნებართვობაზე აგებს: არსებობდა თუ არა გამოყენების უფლება – ხელშეკრულება, ლიცენზია ან კანონით გათვალისწინებული შემთხვევა. მეორე ამოცანაა შემოსავლის ოდენობის შემოწმება: მუხლის შენიშვნა განსაზღვრავს, რომ ქმედება დიდი ოდენობით შემოსავლის მიღების მიზნით ჩადენილად ითვლება, თუ ასლების ღირებულება ან კანონიერი გამოყენების შემთხვევაში მისაღები შემოსავალი აღემატება ხუთი ათას ლარს, ხოლო განსაკუთრებით დიდი ოდენობით – თუ აღემატება ათი ათას ლარს.