სტრიმინგის პლატფორმის ლიცენზირება საქართველოში ცალკე კანონით არ არის რეგულირებული — და ეს პირდაპირ უნდა ითქვას. კონტენტის მხრივ სტრიმინგი საავტორო უფლებების ლიცენზირებაზეა აგებული: ნაწარმოების საჯარო გადაცემის უფლება, რომელიც ნებისმიერი პირისთვის მის მიერ არჩეულ დროსა და ადგილიდან ხელმისაწვდომობას ნიშნავს, სწორედ ის უფლებაა, რომელსაც პლატფორმა იწერს. სერვისის მხრივ, საქართველოში დაფუძნებული მოთხოვნითი აუდიოვიზუალური მედიასერვისის მომწოდებელს მაუწყებლობის შესახებ კანონით დადგენილი ავტორიზაცია სჭირდება — ეს აქ მხოლოდ კონტექსტად არის მოხსენიებული, რადგან ამ გვერდის კორპუსი საავტორო უფლების კანონია.
საჯარო გადაცემის უფლება — სტრიმინგის საფუძველი
საავტორო უფლების კანონის შესაბამისი ნორმით, ავტორს ან საავტორო უფლების სხვა მფლობელს აქვს ნაწარმოების ნებისმიერი სახით გამოყენების განსაკუთრებული უფლება — უფლება, განახორციელოს, ნება დართოს ან აკრძალოს ნაწარმოების ყველა ფორმით გამოყენება. ამ კატალოგში სტრიმინგისთვის ცენტრალურია საჯარო გადაცემის უფლება: ნაწარმოების გადაცემა სადენით ან უმავთულო კავშირგაბმულობის მეშვეობით ისე, რომ ის ხელმისაწვდომი იყოს ნებისმიერი პირისთვის მის მიერ არჩეულ დროს და ადგილიდან. ზუსტად ეს აღწერა არის ონ-დემანდ სტრიმინგი: მომხმარებელი ირჩევს დროს და ადგილს, და ნაწარმოები ხელმისაწვდომია. პლატფორმისთვის ეს ნიშნავს, რომ კატალოგში განთავსებული ყველა ნაწარმოებისთვის საჭიროა გამოყენების უფლება — ავტორის თანხმობა ლიცენზიით. ავტორს ჰონორარის მიღების უფლებაც აქვს ნაწარმოების ნებისმიერი სახით გამოყენებისთვის, და ჰონორარის ოდენობა, გამოანგარიშებისა და გადახდის წესი ხელშეკრულებით დგინდება — პლატფორმისთვის ეს იმას ნიშნავს, რომ გადახდის მოდელი ლიცენზიის ფასის ნაწილია და არა გვერდითი დეტალი.
განსაკუთრებული და ჩვეულებრივი ლიცენზია — ექსკლუზივის არქიტექტურა
ლიცენზიის ტიპი განსაზღვრავს პლატფორმის სტრატეგიას. განსაკუთრებული ლიცენზიის ხელშეკრულებით ავტორი ან სხვა მფლობელი მხოლოდ ლიცენზიატს აძლევს განსაკუთრებულ უფლებას, გამოიყენოს ნაწარმოები ხელშეკრულებით განსაზღვრული სახითა და ფარგლებში, და მასვე ანიჭებს უფლებას, აკრძალოს ასეთი გამოყენება სხვა პირთა — ავტორის ჩათვლით — მიერ; ხელშეკრულებით გადაცემული უფლება ჩაითვლება ჩვეულებრივ უფლებად, თუ ხელშეკრულებით სხვა რამ არ არის გათვალისწინებული. ეს დეფოლტი მნიშვნელოვანია: თუ ხელშეკრულება ექსკლუზივობას პირდაპირ არ წერს, ლიცენზია ჩვეულებრივია და უფლებამოსილებას ინარჩუნებს სხვა პლატფორმებთანაც გარიგება. ამიტომ ექსკლუზიური კატალოგის მშენებლობა განსაკუთრებული ლიცენზიის მკაფიო ფორმულირებას მოითხოვს — ტერიტორიით, ვადით და გამოყენების სახით.
ფონოგრამის დამამზადებლის უფლებები — მუსიკის მხარე
ჩაწერილი მუსიკის სტრიმინგი ორ ფენას შეიცავს: ნაწარმოების ავტორის უფლებას და ფონოგრამის დამამზადებლის უფლებას. ფონოგრამის დამამზადებელს ეკუთვნის განსაკუთრებული უფლება, გამოიყენოს ფონოგრამა ნებისმიერი ფორმით, ჰონორარის მიღების უფლების ჩათვლით; ამ უფლებათა შორის არის ფონოგრამის გადაცემა სადენებით ან უმავთულო კავშირგაბმულობის მეშვეობით ისე, რომ ის ხელმისაწვდომი იყოს ნებისმიერი პირისთვის, მის მიერ არჩეულ დროს და ადგილიდან — სტრიმინგის იმავე ფორმულა, გამოყენებული ჩანაწერის მიმართ. ეს უფლებები ხელშეკრულებით გადაეცემა სხვა პირს, და საქართველოში ასლის პირველი გაყიდვით ამოიწურება დამამზადებლის უფლება შემდგომ გავრცელებაზე — თუმცა ეს ამოწურვა გავრცელებას ეხება და სტრიმინგისთვის ცენტრალურ გადაცემას არ ეხება. პლატფორმისთვის დასკვნა მკაფიოა: მუსიკალური კატალოგისთვის ორივე ფენის ლიცენზიაა საჭირო — ავტორისა და ფონოგრამის მფლობელის. გამოტოვებული ფენა მოგვიანებით სასამართლო მოთხოვნად ბრუნდება, რადგან თითოეული ფენა დამოუკიდებელი განსაკუთრებული უფლებაა და ერთის ლიცენზირება მეორეს ავტომატურად არ ფარავს.
ფონოგრამის ფენის დეტალებიც გადამწყვეტია: დამამზადებლის განსაკუთრებული უფლება კატალოგში პირდაპირ ან არაპირდაპირ რეპროდუცირებას, ორიგინალის ან ასლების გაქირავებასა და მფლობელობის სხვა ფორმით გადაცემას, გავრცელებას და იმპორტირებასაც მოიცავს. საქართველოში ასლის პირველი გაყიდვით ამოიწურება დამამზადებლის უფლება შემდგომ გავრცელებაზე — ეს ამოწურვა გავრცელების გზის მიმართ მუშაობს და გადაცემის უფლებას არ ეხება, ამიტომ სტრიმინგზე ლიცენზია მაინც სჭირდება. ავტორის მხარესაც იგივე სისწორეა: საჯარო გადაცემის უფლება ერთ-ერთია იმ ჩამონათვალიდან, რომელიც რეპროდუცირებას, გავრცელებას, იმპორტს, საჯარო ჩვენებასა და შესრულებას, თარგმნასა და გადამუშავებას მოიცავს — და პლატფორმის გამოყენება ამ ჩამონათვალის ზუსტ არჩევანს ითხოვს, არა ზოგად „ნებართვას“.
ჰონორარის ბლოკიც ხელშეკრულების არქიტექტურის ნაწილია: ავტორს უფლება აქვს მიიღოს ჰონორარი ნაწარმოების ნებისმიერი სახით გამოყენებისთვის, და ჰონორარის ოდენობა, გამოანგარიშებისა და გადახდის წესი ხელშეკრულებით განისაზღვრება. ლიცენზიის პირობებში ეს იმას ნიშნავს, რომ ტერიტორია, ვადა და გამოყენების სახის გვერდით გადახდის მოდელიც წერილობით უნდა დადგეს — წინააღმდეგ შემთხვევაში კატალოგის გაფართოება ყოველ ნაბიჯზე ახალ მოლაპარაკებას მოითხოვს.
ხშირად დასმული კითხვები
ქვემოთ ვხსნით იმ საკითხებს, რომლებიც სტრიმინგის ლიცენზირებასთან დაკავშირებით ყველაზე ხშირად ჩნდება.
არსებობს თუ არა სტრიმინგის ცალკე კანონი?
არა — კონტენტის მხრივ გამოიყენება საავტორო უფლების კანონი; სერვისის მხრივ მაუწყებლობის შესახებ კანონით დადგენილი ავტორიზაცია სჭირდება მომწოდებელს.
რომელი უფლება არის სტრიმინგის გული?
საჯარო გადაცემის უფლება — ხელმისაწვდომობა ნებისმიერი პირისთვის მის მიერ არჩეულ დროსა და ადგილიდან.
როდის არის ლიცენზია ექსკლუზიური?
მხოლოდ განსაკუთრებული ლიცენზიის ხელშეკრულებით; წინააღმდეგ შემთხვევაში უფლება ჩვეულებრივად ითვლება.
ვისგან იღებს ლიცენზიას მუსიკალური პლატფორმა?
ორივე მფლობელისგან — ნაწარმოების ავტორისგან და ფონოგრამის დამამზადებლისგან.
შეიძლება თუ არა ექსკლუზივის სხვებზე გავრცელების აკრძალვა?
დიახ — განსაკუთრებული ლიცენზიის შემთხვევაში ლიცენზიატს აქვს სხვა პირთა მიერ გამოყენების აკრძალვის უფლება, ავტორის ჩათვლით.
როგორ დაგეხმარებით Legal.ge-ზე
Legal.ge-ის გუნდი ეხმარება პლატფორმებს, კონტენტის მფლობელებს და დისტრიბუტორებს სტრიმინგ-ლიცენზიების მომზადებაში. ავწერთ გამოყენების სახეს, ტერიტორიასა და ვადას, ვაწყობთ ექსკლუზივის არქიტექტურას და ვამოწმებთ ფონოგრამის ფენას თითოეული კატალოგის პოზიციაზე. დაგვიკავშირდით კონსულტაციისთვის — შევაფასებთ თქვენს კატალოგს და მოვამზადებთ ლიცენზიის პირობებს, რომლებიც თქვენს მოდელს ზუსტად ერგება.