ვიდეო თამაში სამართლის თვალში დაცული ობიექტების ერთობლიობაა: პროგრამული უზრუნველყოფა, რომელიც ლიტერატურული ნაწარმოების კატეგორიითაა დაცული, და აუდიოვიზუალური შინაარსი, რომელიც გრაფიკით, ხმით და სცენარით ცოცხლობს. საქართველოში თამაშებისთვის განსაკუთრებული კანონი არ არსებობს და ასაკობრივი შეფასების სისტემებსაც სავალდებულო სამართლებრივი ძალა არ აქვთ — დეველოპერის, გამომცემლისა და მოთამაშეების ურთიერთობები საავტორო უფლების კანონითა და ხელშეკრულებებით იწერება. ამ გვერდზე ვხსნით, რომ დაცვა როგორ მუშაობს და რა უფლებები აქვთ კანონიერ მომხმარებლებს.
თამაში როგორც დაცვის ობიექტი
საავტორო უფლების კანონი მეცნიერების, ლიტერატურისა და ხელოვნების ნაწარმოებთა ჩამონათვალში ლიტერატურულ ნაწარმოებს კომპიუტერულ პროგრამასთან ერთად ასახელებს, ხოლო ცალკე კატეგორიად გამოყოფს აუდიოვიზუალურ ნაწარმოებს — თამაში ორივე ნიშნის მატარებელია. განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია წესი პროგრამების შესახებ: კომპიუტერული პროგრამის დაცვა ვრცელდება ყველა სახის კომპიუტერულ პროგრამაზე, ოპერაციული სისტემების ჩათვლით, რომელიც შეიძლება გამოიხატოს ნებისმიერი ენითა და ფორმით, საწყისი ტექსტისა და ობიექტური კოდის ჩათვლით. ეს ნიშნავს, რომ დაცვა არ არის დამოკიდებული იმაზე, რომელ ენაზე ან ფორმატშია ჩაწერილი კოდი. უცხოური სარეიტინგო სისტემები კერძო, ნებაყოფლობით სტანდარტებად რჩება: მათი ასაკობრივი ნიშნები მარკეტინგული ხასიათისაა და ქართული კანონმდებლობით განსაკუთრებულ სავალდებულო შედეგებს არ ატარებს.
პროგრამისა და მონაცემთა ბაზის ავტორის ქონებრივი უფლებები
კანონი კომპიუტერული პროგრამის ავტორს ზოგად ქონებრივ უფლებებთან ერთად ანიჭებს განსაკუთრებულ უფლებას, განახორციელოს, ნება დართოს ან აკრძალოს პროგრამის რეპროდუცირება ნებისმიერი საშუალებითა და ფორმით, მთლიანად ან ნაწილობრივ — ჩატვირთვა, ჩვენება, მუშაობა, გადაცემა ან შენახვა რომ ესაჭიროებოდეს, ავტორის თანხმობა აუცილებელია; აგრეთვე პროგრამირების ერთი ენიდან მეორეზე გადატანა, ადაპტირება, სისტემატიზება ან სხვაგვარი ცვლილება და მიღებული შედეგების რეპროდუცირება. მონაცემთა ბაზის ავტორს მსგავსი უფლებები აქვს: დროებითი ან მუდმივი რეპროდუცირება ნებისმიერი საშუალებით, თარგმნა, ადაპტირება, სისტემატიზება, შედეგების გავრცელება და საჯარო გადაცემა, მათ შორის დიალოგური, პირდაპირი ტრანსლაციის ჩათვლით. თამაშის შიგნით არსებული თითოეული შემადგენელი — ძრავა, აქტივები, მონაცემთა სტრუქტურები — ამ კატალოგით აღიწერება.
კანონიერი მომხმარებლის შესაძლებლობები
პირს, რომელიც მართლზომიერად ფლობს კომპიუტერული პროგრამის ან მონაცემთა ბაზის ეგზემპლარს, კანონი ავტორის თანხმობისა და ჰონორარის გადახდის გარეშე უფლებას აძლევს: შეიტანოს ცვლილებები, რომლებიც აუცილებელია მომხმარებლის ტექნიკურ საშუალებათა ფუნქციონირებისთვის; განახორციელოს ფუნქციონირებასთან დაკავშირებული ნებისმიერი მოქმედება, ჩაწერა და კომპიუტერის მეხსიერებაში შენახვის ჩათვლით — ერთი კომპიუტერისთვის ან ქსელის ერთი მომხმარებლისთვის; გაასწოროს აშკარა შეცდომები — თუ საავტორო ხელშეკრულებით სხვა რამ არ არის გათვალისწინებული; და დაამზადოს სარეზერვო ეგზემპლარი მხოლოდ არქივისთვის, დაკარგული ან გამოუსადეგარი ეგზემპლარის შესაცვლელად. სარეზერვო ასლი სხვა მიზნით გამოყენებული ვერ იქნება და მფლობელობის შეწყვეტისთანავე უნდა განადგურდეს. ეს ნორმები თამაშის მფლობელს გამოყენების საყოველთაო უფლებას აძლევს — მაგრამ არა მეტს: კოდის გავრცელება, მოდიფიკაციის საჯარო გავრცელება და კომერციული გამოყენება ავტორის განსაკუთრებულ უფლებებს ექვემდებარება.
დეკომპილირების წესები
მართლზომიერ მფლობელს შეუძლია ავტორის თანხმობისა და ჰონორარის გარეშე განახორციელოს დეკომპილაცია — ობიექტური კოდის საწყის ტექსტში გადაქმნა — და დაავალოს ის სხვა პირებს, როცა ეს აუცილებელია მის მიერ დამოუკიდებლად შექმნილ პროგრამასა და სხვა პროგრამებს შორის ურთიერთმოქმედების უნარის მისაღწევად, პირობებით: ეს მოქმედებები განახორციელა პირმა, რომელსაც გამოყენების უფლება ჰქონდა; საჭირო ინფორმაცია სხვა წყაროებიდან ადრე ხელმისაწვდომი არ ყოფილა; მოქმედებები ეხება მხოლოდ ურთიერთმოქმედებისთვის აუცილებელ ნაწილებს; და მიღებული ინფორმაცია გამოყენებული იქნება მხოლოდ ურთიერთმოქმედებისთვის — ის სხვებზე გადაცემა ან არსებითად მსგავსი ახალი პროგრამის შესამუშავებლად გამოყენება აკრძალულია. თამაშების კონტექსტში ეს წესი ტექნიკურ ინტეგრაციას შეეხება, კონტენტის აღქმას კი — არა.
მონაცემთა ბაზის თავისუფალი გამოყენება
მონაცემთა ბაზის ორიგინალის ან ასლის მართლზომიერ მოსარგებლეს შეუძლია ავტორის თანხმობის გარეშე განახორციელოს იმ მოქმედებები, რომლებიც ბაზაში შეღწევისა და მისი ნორმალური გამოყენებისთვის არის აუცილებელი; თუ მოსარგებლეს ბაზის მხოლოდ ნაწილის გამოყენების უფლება აქვს, ეს უფლება მხოლოდ ამ ნაწილზე ვრცელდება. თამაშის შიდა მონაცემებთან მიმართებაშიც ეს იმავე ლოგიკით მუშაობს: წვდომა და გამოყენება ნორმალური ფუნქციონირების ფარგლებში დაუბრკოლებელია, ფარგლის გადასვლა კი — არა.
აქვს თუ არა ასაკობრივ რეიტინგს სავალდებულო ძალა?
არა — უცხოური სარეიტინგო სისტემები ნებაყოფლობითი სტანდარტებია და ქართული კანონმდებლობით განსაკუთრებულ სავალდებულო შედეგებს არ ქმნის.
შეიძლება თუ არა თამაშის ასლის გაკეთება?
მართლზომიერ მფლობელს შეუძლია სარეზერვო ეგზემპლარის დამზადება მხოლოდ არქივისთვის, დაკარგული ან გამოუსადეგარი ასლის შესაცვლელად; მფლობელობის შეწყვეტისთანავე ის უნდა განადგურდეს.
როდის არის დეკომპილირება დაშვებული?
როცა ის აუცილებელია დამოუკიდებლად შექმნილ პროგრამასა და სხვა პროგრამებს შორის ურთიერთმოქმედებისთვის, ინფორმაცია სხვა წყაროდან მიუღებელია და მიღებული მონაცემები მხოლოდ ამ მიზნით გამოიყენება.
ვინ აკონტროლებს თამაშში არსებულ აქტივებს?
აქტივები და კოდი საავტორო უფლების ობიექტებია — მათი გამოყენების პირობებს ავტორი ან უფლების სხვა მფლობელი განსაზღვრავს.
როგორ დაგეხმარებით Legal.ge-ზე
Legal.ge-ის გუნდი ეხმარება დეველოპერ სტუდიებს, გამომცემლებს, პლატფორმებსა და ცალკეულ კრეატორებს ვიდეო თამაშებთან დაკავშირებულ ურთიერთობებში. მოვამზადებთ ლიცენზირებისა და გამოქვეყნების ხელშეკრულებებს, შევაფასებთ მესამე პირების მასალების გამოყენების უფლებებს, დავიცავთ თამაშს პირატობისგან და წარგვიდგენთ დავაში. დაგვიკავშირდით კონსულტაციისთვის — გითხრათ, რომელი უფლებები გაქვთ და როგორ დაიცავთ პროექტს ყოველ ეტაპზე.