მოქალაქეობის გამოცდის მოთხოვნები „საქართველოს მოქალაქეობის შესახებ“ ორგანული კანონის მუხლი 12-ით, მუხლი 24-ით და მუხლი 29-ით განისაზღვრება. გამოცდის საგნები — სახელმწიფო ენა, საქართველოს ისტორია და სამართლის ძირითადი საფუძვლები — ჩვეულებრივი ნატურალიზაციის მოთხოვნებშია ჩადებული, შემოწმების წესი კი სააგენტოს კომისიასთან ერთად მუხლი 24 აწესრიგებს. ამ გვერდზე განვმარტავთ, რას ამოწმებენ, როდის და როგორ აიღებს გამოცდის შედეგი, და როგორ შეიძლება უარყოფითი გადაწყვეტილების გასაჩივრება.
გამოცდის საგნები და ადგილი ნატურალიზაციის სისტემაში
მუხლი 12-ის პირველი პუნქტის „ბ“ და „გ“ ქვეპუნქტებით სრულწლოვანი პირი ჩვეულებრივი წესით მოქალაქეობას იმ შემთხვევაში იღებს, თუ დადგენილ ფარგლებში იცის საქართველოს სახელმწიფო ენა და დადგენილ ფარგლებში იცის საქართველოს ისტორია და სამართლის ძირითადი საფუძვლები. ცოდნის ფარგლები ცალკე დებულებით დგინდება — გამოცდის პროგრამა ამ დებულებას აგებს.
მუხლი 12 გამონაკლისებსაც განსაზღვრავს: მხარდაჭერის მიმღებისთვის ენის, ისტორიისა და სამართლის ცოდნის მოთხოვნა არ ვრცელდება; მყარი ფიზიკური, ფსიქიკური, ინტელექტუალური ან/და სენსორული დარღვევის მქონე პირიც ამ მოთხოვნებისგან თავისუფლდება, თუ დარღვევა შემოწმებას შეუძლებელს ხდის.
ვინ და როგორ ატარებს შემოწმებას — მუხლი 24
ნატურალიზაციისა და მოქალაქეობის შენარჩუნების საკითხებზე განცხადებას განიხილავს სახელმწიფო სერვისების განვითარების სააგენტო კომისიის დახმარებით. კომისია 6 წევრისგან შედგება, რომელთაგან 2 (თავმჯდომარის ჩათვლით) სააგენტოს თანამშრომლებისგან ინიშნება, 2 — სახელმწიფო უსაფრთხოების სამსახურისა და 2 — პრეზიდენტის ადმინისტრაციის მოსამსახურეებისგან. ხმების გაყოფისას გადამწყვეტი თავმჯდომარის ხმაა.
მუხლი 24-ის დართული ნორმები შემოწმების პრაქტიკულ წესებს აწესრიგებს: ენის, ისტორიისა და სამართლის ცოდნის დონე მოწმდება განაცხადის სააგენტოსთვის ან საზღვარგარეთ დიპლომატიურ წარმომადგენლობასთვის/საკონსულოსთვის წარდგენამდე, და ამ შემოწმებას სააგენტო უზრუნველყოფს; დარღვევის მქონე პირის გათავისუფლებას კომისია წყვეტს; შემოწმების შედეგი, რომელიც განაცხადის წარდგენის უფლებას იძლევა, ძალაშია 1 წლის განმავლობაში; წარდგენის პროცედურა, შემოწმების წესი და მომსახურების საფასური იუსტიციის მინისტრის ბრძანებით განისაზღვრება.
კომისიის როლი და პროცედურის ეტაპები — მუხლი 24
კომისიის საქმიანობის წესი მის მიერვე დამტკიცებული დებულებით განისაზღვრება, ჰყავს სამდივნო, და წევრის სტატუსი თავისთავად წყდება, თუ ის იმ ორგანიზაციიდან თავისუფლდება, რომელსაც კომისიაში წარმოადგენს. კომისია უზრუნველყოფს მოქალაქეობის შენარჩუნებისა და სხვა ქვეყნის მოქალაქისთვის საგამონაკლისო წესით მინიჭების პირობების არსებობის დადგენას, ხოლო მისი გადაწყვეტილების საფუძველზე შესაბამის დასკვნას სააგენტო ამზადებს. მოქალაქეობის მინიჭების ან უარის თქმის ყველა ფორმაზე სააგენტოს დასკვნები საბოლოო გადაწყვეტილებისთვის პრეზიდენტს ეგზავნება.
საფასურის მხარეც კანონითაა შეზღუდული: გამოცდის შემოწმების მომსახურების საფასური არ უნდა აღემატებოდეს 2023 წლის 7 ივნისს მოქმედ ჩვეულებრივი წესით მინიჭების საკითხის დაჩქარებული მომსახურების უმაღლეს განაკვეთს — ეს მოთხოვნა კანონში პირდაპირ წერია და გადამეტებულ გადასახადს კრძალავს.
მიზნის ჭრილში, ეს ნიშნავს შემდეგს: მოქალაქეობის მსურველი ჯერ ადგენს ცოდნის დონეს, შემდეგ მის შედეგზე აგებს განაცხადს, განაცხადს კი კომისიის მონაწილეობით სააგენტო განიხილავს და დასკვნას პრეზიდენტს უგზავნის. თითოეული ეტაპი კანონით განსაზღვრულია — ვერც მოთხოვნები იმატებს და ვერც საფასური გადაჭარბებს.
გადაწყვეტილების გასაჩივრება — მუხლი 29
მუხლი 29-ის პირველი პუნქტი ორიგინალური რედაქციით პრეზიდენტის გადაწყვეტილებას, გარდა მოქალაქეობის შეწყვეტისა, გასაჩივრებას არ ექვემდებარებდა. თუმცა საკონსტიტუციო სასამართლოს 2025 წლის 7 მარტის გადაწყვეტილებით ეს ნორმა ძალადაკარგულად ცნობილია — ნატურალიზაციის უარყოფით გადაწყვეტილებათა სასამართლო გასაჩივრების შესაძლებლობას გამორიცხავდა ის ნორმატიული შინაარსი, რომელიც ახლა აღარ მოქმედებს. სააგენტოს მიერ მიღებული დამოუკიდებელი სამართლებრივი შედეგების მქონე დასკვნა/გადაწყვეტილება ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტია.
ხშირად დასმული კითხვები
ქვემოთ ვპასუხობთ იმ კითხვებს, რომლებიც მოქალაქეობასთან დაკავშირებით ყველაზე ხშირად ისმის.
რა საგნებია გამოცდაში?
სამი — სახელმწიფო ენა, საქართველოს ისტორია და სამართლის ძირითადი საფუძვლები; ცოდნის ფარგლები შესაბამისი დებულებით დგინდება.
როდის უნდა ჩავაბარო გამოცდა?
განაცხადის წარდგენამდე — ცოდნის დონე მოწმდება სააგენტოსთვის ან საზღვარგარეთ წარმომადგენლობასთვის მიმართვამდე, და შედეგი 1 წლის განმავლობაში მოქმედებს.
ვინ ათავისუფლებს გამოცდისგან?
მხარდაჭერის მიმღებები მოთხოვნებისგან თავისუფლდებიან, ხოლო მყარი დარღვევის შემთხვევაში გათავისუფლებას კომისია წყვეტს.
შეიძლება თუ არა უარის გასაჩივრება?
დიახ — საკონსტიტუციო სასამართლოს 2025 წლის გადაწყვეტილების შემდეგ ნატურალიზაციაზე უარის შემცველი გადაწყვეტილების გასაჩივრება სასამართლოში შესაძლებელია.
განცხადებას განიხილავს სააგენტო კომისიის დახმარებით: კომისია 6 წევრისგან შედგება, რომლებსაც სააგენტოს თავმჯდომარე ნიშნავს — 2 წევრი სააგენტოს თანამშრომლებისგან, 2 — სახელმწიფო უსაფრთხოების სამსახურის და 2 — საქართველოს პრეზიდენტის ადმინისტრაციის მოსამსახურეებისგან; ხმების გაყოფისას გადამწყვეტია თავმჯდომარის ხმა. ეს არქიტექტურა გამოცდის შედეგსაც აჯამს: ცოდნის დონე მხოლოდ ერთ-ერთი ელემენტია იმ საერთო გადაწყვეტილებისა, რომელსაც მრავალმხრივი კომისია იღებს.
ვინ და როდის ამოწმებს ცოდნის დონეს?
სახელმწიფო ენის, საქართველოს ისტორიისა და სამართლის ძირითადი საფუძვლების ცოდნის დონე მოწმდება განცხადების სააგენტოსთვის ან საზღვარგარეთ საქართველოს დიპლომატიური წარმომადგენლობისთვის ან საკონსულო დაწესებულებისთვის წარდგენამდე; შემოწმებას სააგენტო უზრუნველყოფს.
როგორ დაგეხმარებით Legal.ge-ზე
Legal.ge-ს გუნდი დაგეხმარებთ გამოცდის მომზადების სამართლებრივ მხარეს: განვსაზღვრავთ თქვენს მდგომარეობას მოთხოვნებისა და გამონაკლისების მიმართ, დავიცავთ გამონაკლისის მოთხოვნას კომისიასთან და სასამართლოში უარყოფითი გადაწყვეტილების გასაჩივრებას. დაგვიკავშირდით — მომზადდებით დროულად და დოკუმენტებით.