მოქალაქეობის აღდგენა — ვისთვის და რომელი პირობებით
საქართველოს მოქალაქეობის შესახებ ორგანული კანონი მოქალაქეობის აღდგენის წესით მინიჭებას ცალკე, ნატურალიზაციისგან განსხვავებულ ბილიკად განსაზღვრავს: იგი განკუთვნილია იმ პირისთვის, რომელსაც საქართველოს მოქალაქეობა შეუწყდა. კანონი ასახელებს აღდგენის საფუძვლებს: მოქალაქეობა შეწყდა არამართლზომიერად; მოქალაქეობიდან გასვლით; ან მშობლის/მშობლების არჩევანის შედეგად. არამართლზომიერად შეწყვეტულად ითვლება ის პირი, რომელმაც მოქალაქეობა დაკარგა კანონით გათვალისწინებული დაკარგვის საფუძვლის არსებობის გარეშე.
აღდგენისთვის კანონი მოთხოვნებს აწესებს: პირმა დადგენილ ფარგლებში უნდა იცოდეს საქართველოს სახელმწიფო ენა და არ უნდა არსებობდეს მოქალაქეობის მინიჭებაზე უარის თქმის კანონიერი საფუძვლები. მნიშვნელოვანი შემამსუბუქებლებიც არსებობს: თუ მოქალაქეობა არამართლზომიერად შეუწყდათ, ამ მოთხოვნების შესრულება საერთოდ არ ეთხოვებათ; მშობლის/მშობლების არჩევანის შედეგად მოქალაქეობადაკარგულ პირს იგი შეიძლება მიენიჭოს სრულწლოვანების მიღწევისას; ხოლო თუ პირს ასეთი მყარი ფიზიკური, ფსიქიკური, ინტელექტუალური ან/და სენსორული დარღვევა აქვს, რომელიც ენის ცოდნის შემოწმებას შეუძლებელს ხდის, ენის მოთხოვნა მას არ შეეხება.
აღდგენა ყოფილი მოქალაქის საკუთარ გზაა: აქ არ არის საჭირო წლების უწყვეტი მოქალაქეობრივი ცხოვრება ან სხვა ნატურალიზაციის საგნობრივი პირობები — საფუძველი თავად წარსული მოქალაქეობის ფაქტია, და სწორედ ამიტომ ამ ბილიკზე გადამწყვეტია დოკუმენტური მტკიცებლები: როდის, რა საფუძვლით და რა წესით შეწყდა მოქალაქეობა.
32-2 დროებითი უფლება — 2027 წლის 1 იანვრამდე
კანონის 32-2 მუხლი განსაკუთრებულ, დროებით ბილიკს აწესრიგებს: საქართველოს ყოფილ მოქალაქეს, რომელმაც სხვა ქვეყნის მოქალაქეობის მოპოვების გამო დაკარგა საქართველოს მოქალაქეობა, უფლება აქვს 2027 წლის 1 იანვრამდე მიმართოს სააგენტოს აღდგენის მოთხოვნით. ეს ფანჯარა შეგნებულად არის დატოვებული იმ პირებისთვის, ვინც სხვა მოქალაქეობის მიღებისას ქართული მოქალაქეობა დაკარგა — მათ შორის იმ თაობის წარმომადგენლებისთვის, ვისაც ეს გადაწყვეტილება წლების წინ მოუხდა.
ამ ბილიკის მოთხოვნებიც იგივეა: სახელმწიფო ენის ცოდნა დადგენილ ფარგლებში და უარის საფუძვლების არარსებობა; მყარი დარღვევის შემთხვევაში ენის მოთხოვნა არც აქ ვრცელდება. მეტიც — აღდგენისას ამ პირის არასრულწლოვან შვილსაც მიენიჭება საქართველოს მოქალაქეობა, ხოლო 14 წლის ასაკს მიღწეულ პირს — მისი თანხმობით. ასეთია კანონის მიდგომა: ერთი განაცხადით აღდგენა მთელ ოჯახს ადარდებს.
ცალკე შემთხვევაა მათთვის, ვისაც 2018 წლის 15 აგვისტომდე არ ჰქონია მიღებული გადაწყვეტილება სხვა ქვეყნის მოქალაქეობის გამო მოქალაქეობის დაკარგვის შესახებ: ასეთ მოქალაქეს იმავე ვადამდე — 2027 წლის 1 იანვრამდე — შეუძლია სააგენტოს მიმართოს მოქალაქეობის შენარჩუნების მოთხოვნით. აღდგენისა და შენარჩუნების ეს ორი ფანჯარა ერთად ახლდება კანონს და ორივე იმავე ბოლო ვადით იხურება.
განაცხადი და განხილვა — სად, როგორ და რა ეტაპზე
მოქალაქეობის საკითხზე განაცხადი პირადად ან წარმომადგენლობითი უფლებამოსილების მქონე პირის მეშვეობით წარდგენენ სახელმწიფო სერვისების განვითარების სააგენტოში ან საზღვარგარეთ — საქართველოს დიპლომატიურ წარმომადგენლობაში ან საკონსულო დაწესებულებაში. არასრულწლოვნის განაცხადს წარადგენს მისი კანონიერი წარმომადგენელი. ეს ნიშნავს, რომ საზღვარგარედანაც შეიძლება პროცესის დაწყება — ჩამოსვლა აუცილებელი არ არის.
მოქალაქეობის მინიჭებით დაინტერესებული პირის ცოდნის დონე — სახელმწიფო ენის, საქართველოს ისტორიისა და სამართლის ძირითადი საფუძვლების — კანონით გათვალისწინებულ შემთხვევებში მოწმდება განაცხადის სააგენტოსთვის ან საკონსულო დაწესებულებისთვის წარდგენამდე, და ამას უზრუნველყოფს სააგენტო. შემოწმების შედეგი, რომელიც პირს განაცხადის წარდგენის უფლებას აძლევს, ძალაშია 1 წლის განმავლობაში — ეს გეგმაში გასათვალისწინებელი ვადაა. სახელმწიფო ენის, ისტორიისა და სამართლის ცოდნის შემოწმების პროცედურასა და საფასურს იუსტიციის მინისტრის ბრძანება განსაზღვრავს, ხოლო მყარი დარღვევის მქონე პირის გათავისუფლებას წყვეტს კომისია.
თვით საკითხს განიხილავს სააგენტო კომისიის მონაწილეობით — კომისია 6 წევრისგან შედგება, რომელთაგან 2 სააგენტოს თანამშრომლებისგან ინიშნება, 2 — სახელმწიფო უსაფრთხოების სამსახურისგან და 2 — პრეზიდენტის ადმინისტრაციის მოსამსახურეებისგან. სწორედ ეს მრავალპარტიული შემადგენლობა განსაზღვრავს, თუ რამდენად მნიშვნელოვანია განაცხადის სწორი დოკუმენტური მხარდაჭერა თავიდანვე.
გადაწყვეტილება, ვადები და მომსახურების საფასური
საბოლოო გადაწყვეტილებას საქართველოს მოქალაქეობის მინიჭების, შენარჩუნების, უარის ან შეწყვეტის საკითხზე იღებს საქართველოს პრეზიდენტი: განაცხადის დაკმაყოფილებისას გამოიცემს ბრძანებულებას, უარყოფითი გადაწყვეტილებისას — განკარგულებას. სააგენტოს დასკვნა საბოლოო გადაწყვეტილებისთვის ეგზავნება პრეზიდენტს.
მოქალაქეობის საკითხებზე განაცხადის განხილვისა და გადაწყვეტის ვადა არ უნდა აღემატებოდეს 3 თვეს. განმცხადებელი მომსახურების საფასურს იხდის მთავრობის მიერ დადგენილი ოდენობითა და წესით, გარდა კანონმდებლობით გათვალისწინებული შემთხვევებისა; მნიშვნელოვანი დეტალია: მოქალაქეობის აღდგენის შემთხვევაში საფასური უბრუნდება პირს, თუ მოქალაქეობა არამართლზომიერად შეუწყდა. კომუნიკაცია სააგენტოსთან შესაძლებელია ელექტრონულადაც, რაც საზღვარგარედან მიმართვისას განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია.
უარი და გასაჩივრება — რა შეიცვალა 2025 წელს
აღდგენაზე უარის ერთ-ერთი საფუძველი კანონიერი უარის ის საფუძვლებია, რომლებიც მოქალაქეობის მინიჭებაზე საერთოდ არის გათვალისწინებული — ამიტომ განაცხადამდე მათი გადამოწმება აუცილებელია. ამასთან, სააგენტოს დასკვნა ან გადაწყვეტილება, რომელიც დამოუკიდებლად წარმოშობს სამართლებრივ შედეგებს, ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტია და გასაჩივრებადია.
ყველაზე მნიშვნელოვანი ცვლილება უახლესი პრაქტიკიდან: საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2025 წლის 7 მარტის გადაწყვეტილებით ძალადაკარგულად ცნობილია ის ნორმა, რომელიც აღდგენის წესით მოქალაქეობის მინიჭებაზე პრეზიდენტის უარყოფით გადაწყვეტილებას სასამართლოში გასაჩივრებისგან იცავდა. ანუ დღეს აღდგენაზე უარის გადაწყვეტილება სასამართლოში გასაჩივრდება — და ეს იმ პირებისთვის, ვისაც უარი უთქვამს, რეალური სამართლებრივი გზას ხსნის. კანონში ასევე ბრჭედის ქვეშ არის წესი, რომლითაც გასაჩივრება გაძევების საკითხის განხილვას არ უშლის ხელს — ის ამოქმედდება 2026 წლის 1 სექტემბრიდან.
ხშირად დასმული კითხვები
ქვემოთ ვპასუხობთ მოქალაქეობის აღდგენასთან დაკავშირებულ ყველაზე ხშირად დასმულ კითხვებს.
ვის ენიჭება მოქალაქეობა აღდგენის წესით?
იმ პირს, რომლის მოქალაქეობაც შეწყდა არამართლზომიერად, მოქალაქეობიდან გასვლით ან მშობლის/მშობლების არჩევანის შედეგად. არამართლზომიერად შეწყვეტისას ენის ცოდნისა და უარის საფუძვლების არარსებობის მოთხოვნები არ გამოიყენება; მშობლის არჩევნის შემთხვევაში აღდგენა შესაძლებელია სრულწლოვანების მიღწევისას.
რა ვადაა დარჩენილი 32-2 ბილიკზე?
ყოფილ მოქალაქეს, რომელმაც სხვა ქვეყნის მოქალაქეობის გამო დაკარგა ქართული, შეუძლია აღდგენის მოთხოვნით მიმართოს 2027 წლის 1 იანვრამდე; ვისაც 2018 წლის 15 აგვისტომდე დაკარგვის გადაწყვეტილება არ ჰქონია, იმავე ვადით შეძლებს შენარჩუნების მოთხოვნას. განაცხადის განხილვა და გადაწყვეტა საერთო ჯამში არაუმეტეს 3 თვისა.
შვილებსაც აღუდგებათ მოქალაქეობა?
დიახ — 32-2 ბილიკით აღდგენისას პირის არასრულწლოვან შვილსაც მიენიჭება საქართველოს მოქალაქეობა, ხოლო 14 წლის ასაკს მიღწეული — მხოლოდ მისი თანხმობით. არასრულწლოვნის განაცხადს კანონიერი წარმომადგენელი წარადგენს.
გამოცდა აუცილებელია და რამდენხანია ძალაში შედეგი?
სახელმწიფო ენის, ისტორიისა და სამართლის ძირითადი საფუძვლების ცოდნა კანონით გათვალისწინებულ შემთხვევებში მოწმდება განაცხადის წარდგენამდე, და შემოწმების შედეგი ძალაშია 1 წლის განმავლობაში. მყარი ფიზიკური, ფსიქიკური, ინტელექტუალური ან/და სენსორული დარღვევის შემთხვევაში ენის მოთხოვნა არ ვრცელდება.
აღდგენაზე უარი გასაჩივრდება თუ არა?
დიახ. კონსტიტუციური სასამართლოს 2025 წლის 7 მარტის გადაწყვეტილების შემდეგ აღდგენის წესით მინიჭებაზე უარყოფითი გადაწყვეტილების სასამართლოში გასაჩივრება შესაძლებელია. ასეთი საქმის წარმატება დამოკიდებულია უარის საფუძვლის ზუსტ ანალიზზე — და სწორედ აქ იწყება ადვოკატის სამუშაო.
როგორ დაგეხმარებით Legal.ge-ზე
ჩვენი გუნდი ყოფილ მოქალაქეებს და მათ ოჯახებს მთელ გზაზე ახლავთ: მოქალაქეობის შეწყვეტის საფუძვლისა და დროის დოკუმენტური დადგენიდან და სწორი ბილიკის არჩევიდან (აღდგენა თუ 32-2 დროებითი უფლება) განაცხადის მომზადებამდე, ცოდნის შემოწმების დაგეგმვამდე, შვილების თანმხლებ განაცხადებამდე და უარის გასაჩივრებამდე. დაგვიკავშირდით — თქვენი სიტუაციის შესახებ დოკუმენტების პირველივე შესწავლისას ვიტყვით, რომელი ბილიკი და რომელი ვადა მუშაობს, და ზუსტ გეგმას შევადგენთ Legal.ge-ზე.