საერთაშორისო დაცვის მოთხოვნის უფლება და წესი
უცხოელს ან მოქალაქეობის არმქონე პირს უფლება აქვს, საერთაშორისო დაცვა მოითხოვოს როგორც საქართველოში შემოსვლისას სახელმწიფო საზღვარზე, ისე საქართველოს ტერიტორიაზე ყოფნისას. საქართველოს ტერიტორიაზე უკანონოდ შემოსვლის ან ყოფნის შემთხვევაში პირმა საერთაშორისო დაცვის მოთხოვნით დაუყოვნებლივ უნდა მიმართოს სახელმწიფო უწყებას, და კანონის გათვალისწინებით იგი თავისუფლდება სისხლისსამართლებრივი პასუხისმგებლობისგან. სახელმწიფო უწყება ვალდებულია უზრუნველყოს ინფორმაციის თარგმნა გასაგებ ენაზე, რომელიც საჭიროა თავშესაფრის პროცედურის ხელმისაწვდომობისათვის; თავშესაფრის პროცედურა კი მინისტრის ნორმატიული აქტით რეგულდება. მოთხოვნის მიღებისთანავე სახელმწიფო უწყება ოქმს ადგენს, რომლის დედანი 3 სამუშაო დღის ვადაში ეგზავნება სამინისტროს, ხოლო ასლი გადაეცემა მომართველს.
დაკავებული პირებისთვის მიმართვის გზები
კანონი განსაკუთრებულ წესს აწესრიგებს მათთვის, ვინც დაკავებულია სახელმწიფო საზღვრის უკანონოდ გადაკვეთის, გაძევების ან ექსტრადიციის გამო: ასეთ პირს უფლება აქვს, საერთაშორისო დაცვა მოითხოვოს პირადად ან უფლებამოსილი წარმომადგენლის მეშვეობით — სამინისტროში, შინაგან საქმეთა სამინისტროს უფლებამოსილ ორგანოში, პროკურატურაში ან პენიტენციურ დაწესებულებაში. ეს ორგანოები ვალდებული არიან პირს მიაწოდონ ინფორმაცია საერთაშორისო დაცვის მოთხოვნის შესაძლებლობისა და თავშესაფრის პროცედურის შესახებ. ექსტრადიციის ან გაძევების პროცესში მყოფ პირს მიმართვის უფლება აქვს წერილობითი ინფორმაციის მიწოდებიდან 15 კალენდარული დღის ვადაში, დამოუკიდებელი გარემოებების არსებობისას კი ეს ვადა შეიძლება გაგრძელდეს. შინაგან საქმეთა სამინისტრო, პროკურატურა ან პენიტენციური დაწესებულება სამინისტროს დაუყოვნებლივ ატყობინებს მოთხოვნის შესახებ და განცხადებას არაუგვიანეს 3 სამუშაო დღისა გადაუგზავნის.
განცხადების რეგისტრაცია და ანკეტირება
საერთაშორისო დაცვაზე განცხადება წერილობით მზადდება, საჭიროების შემთხვევაში თარჯიმნის დახმარებით. სამინისტროსთვის წარდგენილი განცხადება დაუყოვნებლივ რეგისტრირდება და გაიცემა თავშესაფრის მაძიებლის ცნობა; განცხადებაში შეიტანება მონაცემები პირის არასრულწლოვან ოჯახის წევრთა შესახებაც. კანონიერი წარმომადგენლის გარეშე დარჩენილი არასრულწლოვნის ან დახმარებას მოითხოვენ ისეთი პირის განაცხადზე პასუხისმგებელია მისი მეურვე, მზრუნველი ან მხარდამჭერი, და თავშესაფრის მაძიებლის ცნობაც მათზე გაიცემა. ანკეტირება ტარდება ყველა სრულწლოვან ოჯახის წევრთან ინდივიდუალურად, განცხადების წარდგენიდან 10 სამუშაო დღის ვადაში. ანკეტირება წერილობით და ხმის ჩამწერი მოწყობილების გამოყენებით ტარდება, აუდიოჩანაწერი კი პირად საქმეში ინახება; მიღებული პერსონალური მონაცემები დაცული უნდა იყოს პერსონალურ მონაცემთა დაცვის კანონის შესაბამისად. რეგისტრაციისას მაძიებელს უხსნიან უფლება-მოვალეობებს და პროცედურას; არასაპატიო მიზეზით ანკეტირებაზე ან გასაუბრებაზე ორჯერ გამოუცხადებლობა განხილვის შეწყვეტის საფუძველია. რეგისტრაციის შემდეგ სამინისტრო იღებს 14 წელს გადაცილებული მაძიებლის თითის ანაბეჭდებს.
განხილვის ვადები
ჩვეულებრივი წესით განცხადება განიხილება რეგისტრაციიდან 6 თვის ვადაში. ეს ვადა შეიძლება გაგრძელდეს არაუმეტეს 9 თვით, თუ გამოვლინდა რთული ფაქტობრივი და იურიდიული საკითხები ან სამინისტროს ერთდროულად მრავალმა პირმა მიმართა, რაც ართულებს ვადაში განხილვას; შესაბამისი დასაბუთებისას, გამონაკლისის სახით, ვადა კიდევ შეიძლება გაგრძელდეს არაუმეტეს 3 თვით. წარმოშობის ქვეყანაში დროებით გაურკვეველი მდგომარეობის გამო განხილვა გადაივადება, თუ ამას სხვაგვარად ვერ ხერხდება; ამ დროს უფლებამოსილი თანამდებობის პირი 6 თვეში ერთხელ შეისწავლის ქვეყანაში არსებულ მდგომარეობას და 3 სამუშაო დღის ვადაში აცნობებს მაძიებელს გადავადების მიზეზს. საერთო ჯამში განხილვის ვადა განცხადების წარდგენიდან 21 თვეს არ უნდა აღემატებოდეს. გაძევების პროცედურაში მყოფი პირის განცხადება კი რეგისტრაციიდან არაუგვიანეს 1 თვისა განიხილება. ანკეტირების შემდეგ განცხადება განიხილება ჩვეულებრივი ან დაჩქარებული წესით, და დაჩქარებული წესით განხილვისასაც ყველა მოთხოვნა და პროცედურა უნდა იყოს დაცული.
განთავსება და მაძიებლის ვალდებულებები
საჭიროების შემთხვევაში თავშესაფრის მაძიებლის მიმღებ ცენტრში განთავსება ან სხვა ადგილას განსახლება ხორციელდება მინისტრის ნორმატიული აქტით დადგენილი წესით. განცხადების რეგისტრაცია მაძიებლისთვის კანონით გათვალისწინებულ უფლება-მოვალეობებს წარმოშობს, რომლებიც სხვა მუხლებით არის დაწვრილებით განსაზღვრული. მაძიებელი ვალდებულია სამინისტროს აცნობოს საცხოვრებელი ადგილის მისამართი და სხვა საკონტაქტო ინფორმაცია და მიაწოდოს მას შესაბამისი ინფორმაცია მათი შეცვლის შემთხვევაშიც. ანკეტირების ჩატარების დღე მაძიებელს განცხადების წარდგენის დღესვე ეცნობება წერილობით, მისთვის გასაგებ ენაზე. ანკეტირების შემდეგ განცხადება განიხილება ჩვეულებრივი ან დაჩქარებული წესით, და თუ განხილვისას გამოიკვეთა დამატებითი გარემოებები, რომლებიც საქმის დამატებით შესწავლას საჭიროებს, განცხადება ჩვეულებრივი წესით განიხილება.
ხშირად დასმული კითხვები
სად შეიძლება საერთაშორისო დაცვის მოთხოვნა?
როგორც საზღვარზე შემოსვლისას, ისე ტერიტორიაზე ყოფნისას; დაკავებული პირი — სამინისტროში, შინაგან საქმეთა სამინისტროს უფლებამოსილ ორგანოში, პროკურატურაში ან პენიტენციურ დაწესებულებაში.
რა ხდება უკანონო შემოსვლის შემთხვევაში?
პირმა დაუყოვნებლივ უნდა მიმართოს სახელმწიფო უწყებას; კანონის გათვალისწინებით იგი თავისუფლდება სისხლისსამართლებრივი პასუხისმგებლობისგან.
რა ვადაში განიხილება განცხადება?
ჩვეულებრივი წესით — 6 თვეში, გაგრძელებით არაუმეტეს 9 თვით, გამონაკლისის სახით — კიდევ არაუმეტეს 3 თვით; საერთო ლიმიტი წარდგენიდან 21 თვეა.
რატომ შეიძლება განხილვის შეწყვეტა?
არასაპატიო მიზეზით შეტყობინების უგულებელყოფით ანკეტირებაზე ან გასაუბრებაზე ორჯერ გამოუცხადებლობის შემთხვევაში.
როგორ დაგეხმარებით Legal.ge-ზე
თავშესაფრის განაცხადის მომზადება სიზუსტეს მოითხოვს: ანკეტირებაზე თქვენი მოთხრობა, დოკუმენტები და ვადების დაცვა გადამწყვეტია. Legal.ge-ის გუნდი დაგეხმარებათ განაცხადის ჩამოყალიბებაში, ანკეტირებისა და გასაუბრების მომზადებაში და ვადების კონტროლში, ხოლო უარის ან შეწყვეტის შემთხვევაში — გასაჩივრების გზების დაგეგმვაში. დაგვიკავშირდით — თქვენი ისტორიის სწორი სამართლებრივი ჩარჩო შედეგს ცვლის.