როდესაც ადმინისტრაციული გზა ამოწურულია ან გადაწყვეტილება თავიდანვე სასამართლო კონტროლს ითხოვს, უცხოელის ხელში რჩება სასამართლოში მიმართვის ინსტრუმენტი — და საქართველოს „უცხოელთა და მოქალაქეობის არმქონე პირთა სამართლებრივი სტატუსის შესახებ“ კანონი ამ ინსტრუმენტს ცალკე გარანტიებით აღჭურვს. ამ გვერდზე ვხსნით სასამართლო ბილიკს: ვის აქვს მიმართვის უფლება, როგორია გაერთიანებული გადაწყვეტილების გასაჩივრების ვადა, რა უფლებები აქვს დაკავებულ უცხოელს და როგორია ადვოკატის როლი. წინასწარ აღვნიშნავთ: სხვა იურისდიქციების — მათ შორის შენგენის სივრცის — სასამართლო პრაქტიკის მოლოდინი აქ უსაფუძვლოა; პროცესს ქართული კანონი წესრიგებს.
მიმართვის უფლება და თანასწორი საპროცესო უფლებები
კანონის საფუძველი მარტივი და ძლიერია: საქართველოში უცხოელს უფლება აქვს, პირადი, ქონებრივი და სხვა უფლებების დასაცავად მიმართოს სასამართლოებსა და სხვა სახელმწიფო ორგანოებს, მიუხედავად თავისი სამართლებრივი მდგომარეობისა. სამართალწარმოების დროს უცხოელი სარგებლობს ისეთივე საპროცესო უფლებებით, როგორებითაც საქართველოს მოქალაქე. ეს ნიშნავს, რომ სასამართლო ბილიკი არ არის პრივილეგია — იგი ხელმისაწვდომია ყველა უცხოელისთვის, დოკუმენტების სტატუსის მიუხედავად. ვიზის ან ბინადრობის უარის გასაჩივრებისას ეს ნორმი ზოგად ჩარჩოს ქმნის, რომელშიც კონკრეტული საპროცესო ნაბიჯები ჯდება.
ბინადრობის უარის გასაჩივრება და გაძევების საკითხი
ბინადრობის ნებართვის გაცემაზე უარის თქმის თაობაზე სააგენტოს გადაწყვეტილება კანონმდებლობით დადგენილი წესით გასაჩივრდება — და ეს გზა სასამართლოსაც მოიცავს. ამასთან, 2025 წლის 1 ოქტომბრიდან ამოქმედებული ნორმა სასამართლო გასაჩივრების კონტექსტსაც პირდაპირ ეხება: ბინადრობის ნებართვა არ გაიცემა იმ უცხოელზე, რომლის მიმართაც დაწყებულია გაძევების საკითხის განხილვა ან მიღებულია გაძევების გადაწყვეტილება — მათ შორის, ამ გადაწყვეტილების სასამართლოში გასაჩივრების შემთხვევაშიც. უარის გასაჩივრება არ აფერხებს გაძევების საკითხის განხილვას ან გაძევების გადაწყვეტილების აღსრულებას. პრაქტიკული ეფექტი ორმხრივია: ერთის მხრივ, სასამართლო კონტროლი რეალურად არსებობს; მეორეს მხრივ, მისი გამოყენება დროის მართვას მოითხოვს, რადგან გასაჩივარი გაძევების პროცესს თანადროულად არ აჩერებს.
გაერთიანებული გადაწყვეტილება და 10-დღიანი ვადა
განსაკუთრებული წესი მოქმედებს იმ შემთხვევაში, როდესაც გაძევების საკითხის განხილვას საერთაშორისო დაცვის მოთხოვნა ახლავს: კანონის თანახმად, ასეთ შემთხვევაში გაძევების შესახებ გადაწყვეტილება და საერთაშორისო დაცვასთან დაკავშირებული გადაწყვეტილება მიიღება ერთი ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტით. ეს გაერთიანებული გადაწყვეტილება შეიძლება გასაჩივრდეს უცხოელისთვის ჩაბარებიდან 10 კალენდარული დღის ვადაში, საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის შესაბამისი წესებით. ვადა მოკლეა და ჩაბარების მომენტი გადამწყვეტია — თუ გადაწყვეტილება ვებგვერდზე განთავსდა, ათვლა შესაბამისი წესით იწყება. ამ ბილიკზე დღეების დაკარგვა სასაჩივრო უფლების დაკარგვას ნიშნავს.