სტრასბურგის გადაწყვეტილების აღსრულება საქართველოში: სამართლებრივი საფუძველი
ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს გადაწყვეტილება საქართველოში აღსრულებადი აქტია. „სააღსრულებო წარმოებათა შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-2 მუხლით აღსრულებას ექვემდებარება ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს გადაწყვეტილება, რომელიც, ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციის თანახმად, საქართველოსთვის სავალდებულოა. ეს ნიშნავს, რომ სტრასბურგის გადაწყვეტილება არ რჩება მხოლოდ საერთაშორისო დოკუმენტად — ის ქართულ სააღსრულებო სისტემაში შედის და მისი აღსრულება ეროვნული მექანიზმით ხდება.
განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია განსხვავება საერთო წესისგან: ჩვეულებრივი სასამართლო გადაწყვეტილებების მსგავსად, სააღსრულებო წარმოება კრედიტორის განცხადებასა და სააღსრულებო ფურცელს ეფუძნება, მაგრამ ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს გადაწყვეტილების აღსრულებასთან დაკავშირებით კანონი სხვა საფუძველს აწესებს.
აღსრულების დაწყება: იუსტიციის მინისტრის ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტი
„სააღსრულებო წარმოებათა შესახებ“ კანონის 25-ე მუხლი ზუსტად აღწერს მექანიზმს: აღსრულების ეროვნული ბიურო სააღსრულებო წარმოებას იწყებს იძულებითი აღსრულების შესახებ კრედიტორის წერილობითი განცხადებისა და სააღსრულებო ფურცლის საფუძველზე, ხოლო ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს გადაწყვეტილების აღსრულებასთან დაკავშირებით — საქართველოს იუსტიციის მინისტრის ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის საფუძველზე. ანუ წარმოების გამშვები დოკუმენტი აქ არც სააღსრულებო ფურცელია და არც კრედიტორის განცხადება — საფუძველია იუსტიციის მინისტრის ინდივიდუალური აქტი.
ეს მექანიზმი განსაზღვრავს პრაქტიკულ ნაბიჯებსაც: მხარეს, რომელიც სტრასბურგის გადაწყვეტილების აღსრულებას ითხოვს, ჯერ იუსტიციის მინისტრის ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტი სჭირდება, ხოლო ამ აქტის საფუძველზე წარმოებას აღსრულების ეროვნული ბიურო იწყებს. სააღსრულებო ფურცლის არსებობა ამ კატეგორიაზე მოთხოვნილი არ არის — კანონი სწორედ მინისტრის აქტს აკუთვნებს გამშვებ ფუნქციას.
წარმოების ტერიტორიულობა და წარდგენის წესი
25-ე მუხლის თანახმად, სააღსრულებო ფურცელი ან/და აღსასრულებელი გადაწყვეტილება წარედგინება აღსრულების ეროვნული ბიუროს ტერიტორიულ ორგანოს მოვალის ან მისი ქონების ადგილსამყოფლის მიხედვით. ბიუროსთვის სააღსრულებო წარმოების დაწყების მოთხოვნით მიმართვისას ტერიტორიულობის პრინციპის დაცვა სავალდებულო არ არის, თუ კრედიტორია ფიზიკური პირი, კერძო სამართლის იურიდიული პირი ან პირთა გაერთიანება იურიდიული პირის შეუქმნელად — ადამიანის უფლებების დარღვევის მსხვერპლი პირისთვის ეს პროცედურულ შესაძლებლობას ზრდის.
მოვალის ინფორმირება და ნებაყოფლობითი შესრულების შესაძლებლობა
წარმოების დაწყების შემდეგ კანონი მოვალის უფლებებსაც იცავს. აღსრულების ეროვნული ბიუროს მიერ მოვალის ინფორმირება ხდება სააღსრულებო წარმოების დაწყებიდან არა უგვიანეს ხუთი დღისა. მოვალეს ეცნობება, რომ ინფორმირებიდან შვიდი დღის ვადაში მოთხოვნის ნებაყოფლობითი შესრულების შემთხვევაში მას დაეკისრება მხოლოდ კრედიტორის მიერ წინასწარ გადახდილი აღსრულების საფასურის შესაბამისი ნაწილი, ხოლო ნებაყოფლობით შეუსრულებლობის შემთხვევაში — აღსრულების საფასურის სრული ოდენობით. აგრეთვე ეცნობება კანონით დადგენილი უფლებები, წარმოების დაწყების სამართლებრივი შედეგები, შესაძლო აღსრულებითი ღონისძიებები და ინფორმაციის მიღების წესი.
თანხის გადახდევინების კატეგორიაზე აღმასრულებელი წინადადების ჩაბარებასთან ერთათ დაუყოვნებლივ იწყებს მოვალის ქონების მოძიებას, აღწერას და მასზე ყადაღის დადებას კანონით დადგენილი წესით. ასე რომ, სტრასბურგის გადაწყვეტილებიდან გამომდინარე ფულადი ვალდებულებების აღსრულებაც იმავე ინსტრუმენტებით ხდება, რაც სხვა სააღსრულებო აქტებზე.
რა არ არის აღსრულებადი ამ მექანიზმით
მნიშვნელოვანია განვასხვავოთ: ქართული სააღსრულებო კანონი აღწერს აღსრულების ქვემდებარე აქტებს და მათ შორის სწორედ ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს გადაწყვეტილებაა — კონვენციით საქართველოსთვის სავალდებულო. თუმცა კონკრეტული შინაარსობრივი ვალდებულებების ფორმატი და ზომა სტრასბურგის გადაწყვეტილებით თავად განისაზღვრება, ხოლო ეროვნულ დონეზე წარმოება სააღსრულებო კანონის ზოგადი წესებით მიდის. ზოგადი პროცედურული დეტალები — ვადები, გასაჩივრების წესი, განაწილების რიგითობა — ამავე კანონის სხვა ნორმებითაა დარეგულირებული. თავად აღსრულების ქვემდებარე აქტთა ჩამონათვალი ფართოა: მასში შედის სამოქალაქო და ადმინისტრაციულ საქმეებზე კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებები, სისხლის სამართლის საქმეზე გამამტყუნებელი განაჩენი ჯარიმის ან/და ქონების ჩამორთმევის ნაწილში, ადმინისტრაციული სამართალდარღვევის საქმეზე მიღებული დადგენილება და სხვა აქტები — ასე რომ, ევროპული სასამართლოს გადაწყვეტილება ამ ჩამონათვალში ერთ-ერთი აღსრულებადი აქტია და მისი აღსრულებაც სააღსრულებო კანონის ზოგადი წესებით მიდის.
ხშირად დასმული კითხვები
რა აღწერს საფუძველს ევროპული სასამართლოს გადაწყვეტილების აღსრულებისას?
25-ე მუხლის ძალით წარმოება იწყება იუსტიციის მინისტრის ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის საფუძველზე, და არა სააღსრულებო ფურცლისა და კრედიტორის განცხადების საფუძველზე, როგორც ეს საერთო შემთხვევაშია.
რატომ არის სტრასბურგის გადაწყვეტილება საქართველოსთვის სავალდებულო?
სააღსრულებო კანონის მე-2 მუხლით აღსრულებას ექვემდებარება ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს გადაწყვეტილება, რომელიც, ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციის თანახმად, საქართველოსთვის სავალდებულოა.
რამდენ დღეში ინფორმირდება მოვალე წარმოების დაწყების შესახებ?
აღსრულების ეროვნული ბიურო მოვალეს ინფორმირებს სააღსრულებო წარმოების დაწყებიდან არა უგვიანეს ხუთი დღისა, და მას ეცნობება ნებაყოფლობითი შესრულების შვიდდღიანი ვადის შესახებ საფასურის განაწილების წესით.
სად წარდგება აღსასრულებელი გადაწყვეტილება?
25-ე მუხლით სააღსრულებო ფურცელი ან/და აღსასრულებელი გადაწყვეტილება წარედგინება ბიუროს ტერიტორიულ ორგანოს მოვალის ან მისი ქონების ადგილსამყოფლის მიხედვით; ფიზიკური პირი კრედიტორისთვის ტერიტორიულობის დაცვა სავალდებულო არ არის.
როგორ დაგეხმარებით Legal.ge-ზე
Legal.ge-ის იურისტები დაგეხმარებით სტრასბურგის გადაწყვეტილების ეროვნულ აღსრულებაში: იუსტიციის მინისტრის ინდივიდუალური აქტის მოთხოვნის მომზადებაში, ბიუროსთან მიმართვაში, წარმოების მიმდინარეობის კონტროლსა და მოვალის ან კრედიტორის უფლებების დაცვაში. აირჩიეთ სპეციალისტი დღესვე Legal.ge-ზე.