შესავალი და სერვისის მიმოხილვა
ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლო (სტრასბურგის სასამართლო) წარმოადგენს ადამიანის ფუნდამენტური უფლებების დაცვის უმაღლეს ინსტანციას ევროპის საბჭოს წევრი სახელმწიფოებისთვის, მათ შორის საქართველოსთვის. როდესაც ეროვნული სასამართლოები ვერ უზრუნველყოფენ სამართლიანობას, მოქალაქეებს აქვთ უფლება მიმართონ ევროპულ სასამართლოს. თუმცა, სტრასბურგში დავის მოგება, თუნდაც ისტორიული მნიშვნელობის გადაწყვეტილებით, პროცესის მხოლოდ ერთი ეტაპია. გადამწყვეტი მნიშვნელობა ენიჭება ამ გადაწყვეტილების პრაქტიკულ აღსრულებას ეროვნულ დონეზე. ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს გადაწყვეტილების აღსრულება არის სპეციფიკური და უაღრესად მნიშვნელოვანი იურიდიული მომსახურება, რომელიც უზრუნველყოფს სახელმწიფოს მხრიდან ევროპული სასამართლოს მიერ დაკისრებული ვალდებულებების (ფულადი კომპენსაციის გადახდა, შელახული უფლებების აღდგენა, საქმის ხელახალი განხილვა) რეალურ და დროულ შესრულებას.
ევროპული სასამართლოს გადაწყვეტილების აღსრულება განსხვავდება ჩვეულებრივი სამოქალაქო ან საარბიტრაჟო გადაწყვეტილებების აღსრულებისგან. აქ მოვალე არა კერძო პირი, არამედ თავად სახელმწიფოა. შესაბამისად, აღსრულების მექანიზმებიც განსხვავებულია და მოითხოვს მჭიდრო იურიდიულ კომუნიკაციას იუსტიციის სამინისტროსთან, ეროვნულ სასამართლოებთან და, რიგ შემთხვევებში, ევროპის საბჭოს მინისტრთა კომიტეტთან, რომელიც მონიტორინგს უწევს აღსრულების პროცესს. ეს სერვისი იცავს მოქალაქეს სახელმწიფოს მხრიდან იგნორირებისა და ბიუროკრატიული გაჭიანურებისგან.
რას მოიცავს აღსრულების სერვისი
სერვისი იყოფა ორ ძირითად მიმართულებად: ფინანსური კომპენსაციის (Just Satisfaction) მიღება და ინდივიდუალური ღონისძიებების (მაგალითად, საქმის ხელახალი განხილვის) ინიცირება. პირველ შემთხვევაში, როდესაც სტრასბურგის სასამართლო სახელმწიფოს აკისრებს მორალური ან მატერიალური ზიანის ანაზღაურებას, ადვოკატი აწარმოებს კომუნიკაციას საქართველოს იუსტიციის სამინისტროსთან (სახელმწიფო წარმომადგენლობასთან ევროპულ სასამართლოში). იურისტი უზრუნველყოფს, რომ თანხის ჩარიცხვა მოხდეს ევროპული სასამართლოს მიერ დადგენილ 3-თვიან ვადაში, დაყოვნების შემთხვევაში კი მოითხოვს საურავების დარიცხვასა და გადახდას.
მეორე, უფრო რთული მიმართულებაა ეროვნულ დონეზე დარღვეული უფლებების აღდგენა. მაგალითად, თუ ევროპულმა სასამართლომ დაადგინა სამართლიანი სასამართლოს უფლების (მე-6 მუხლი) დარღვევა, ეს იძლევა საქართველოს ეროვნულ სასამართლოებში (სამოქალაქო, სისხლის ან ადმინისტრაციულ საქმეებზე) ახლად აღმოჩენილ გარემოებათა გამო საქმის წარმოების განახლების საფუძველს. სერვისი მოიცავს უზენაეს სასამართლოში (ან შესაბამის ინსტანციაში) განცხადების შეტანას ძველი, უსამართლო გადაწყვეტილების გაუქმებისა და საქმის ხელახალი, სამართლიანი განხილვის მოთხოვნით. ადვოკატი სრულად წარმართავს ამ ახალ სასამართლო პროცესს კლიენტის ინტერესების დასაცავად.
გავრცელებული სიტუაციები და პრაქტიკული მაგალითები
ერთ-ერთი გავრცელებული მაგალითია საკუთრების უფლების დარღვევა (1-ლი ოქმის 1-ლი მუხლი). მაგალითად, მოქალაქეს სახელმწიფომ უკანონოდ ჩამოართვა მიწის ნაკვეთი. წლების განმავლობაში ეროვნულმა სასამართლოებმა არ დააკმაყოფილეს მისი სარჩელი. სტრასბურგმა კი დაადგინა დარღვევა და სახელმწიფოს დააკისრა 50,000 ევროს გადახდა. იურისტი უზრუნველყოფს, რომ ხაზინამ დროულად გადარიცხოს ეს თანხა კლიენტის ანგარიშზე, ხოლო პარალელურად ითხოვს ქონების დაბრუნებას ეროვნული სასამართლოს მეშვეობით.
მეორე, უკიდურესად სენსიტიური მაგალითია სისხლის სამართლის საქმეები. პირს მიესაჯა 15 წლით თავისუფლების აღკვეთა ისეთი მტკიცებულებების საფუძველზე, რომლებიც წამებით იქნა მოპოვებული. ევროპულმა სასამართლომ დაადგინა კონვენციის მე-3 (წამების აკრძალვა) და მე-6 მუხლების დარღვევა. ადვოკატი დაუყოვნებლივ მიმართავს საქართველოს უზენაეს სასამართლოს, ითხოვს გამამტყუნებელი განაჩენის გაუქმებას, პირის გათავისუფლებასა და საქმის ხელახალ განხილვას სტრასბურგის სტანდარტების დაცვით. ეს არის პრაქტიკული მაგალითი იმისა, თუ როგორ ცვლის ECHR-ის გადაწყვეტილების აღსრულება ადამიანის ბედს.
საქართველოს კანონმდებლობა და საერთაშორისო ჩარჩო
ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის 46-ე მუხლის თანახმად, წევრი სახელმწიფოები ვალდებულნი არიან დაემორჩილონ სასამართლოს საბოლოო გადაწყვეტილებებს. საქართველოში ამ ვალდებულების შესრულების მექანიზმები ასახულია საპროცესო კოდექსებში. სამოქალაქო, სისხლის სამართლისა და ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსები პირდაპირ ითვალისწინებენ, რომ ევროპული სასამართლოს გადაწყვეტილება, რომელმაც დაადგინა კონვენციის დარღვევა, არის „ახლად აღმოჩენილი გარემოება“, რაც იძლევა უკვე დასრულებული საქმის ხელახლა გახსნის უპირობო საფუძველს.
კანონმდებლობა ადგენს ვადებსაც: საქმის წარმოების განახლების შესახებ განცხადება უნდა შევიდეს ეროვნულ სასამართლოში ევროპული სასამართლოს გადაწყვეტილების ძალაში შესვლიდან მკაცრად განსაზღვრულ ვადაში (როგორც წესი, 90 დღე, საპროცესო კოდექსის მიხედვით). ვადის გაშვება იწვევს საქმის გადასინჯვის უფლების დაკარგვას. რაც შეეხება ფულად კომპენსაციას, თუ სახელმწიფო ნებაყოფლობით არ იხდის მას, გამოიყენება „სააღსრულებო წარმოებათა შესახებ“ კანონი, თუმცა პრაქტიკაში საქართველოს სახელმწიფო, საერთაშორისო რეპუტაციის დაცვის მიზნით, სტრასბურგის კომპენსაციებს უმეტესად დროულად ფარავს ხაზინის მეშვეობით.
პროცესის ეტაპობრივი აღწერა
პროცესი იწყება მას შემდეგ, რაც ევროპული სასამართლოს გადაწყვეტილება ოფიციალურად შევა კანონიერ ძალაში (დიდი პალატისთვის მიმართვის ვადის ამოწურვის ან გადაწყვეტილების შემდეგ). პირველი ნაბიჯია იუსტიციის სამინისტროსთან კომუნიკაცია ფულადი კომპენსაციის მისაღებად საბანკო რეკვიზიტების მიწოდების მიზნით. მეორე ნაბიჯია სახელმწიფოს მხრიდან 3-თვიანი ვადის მონიტორინგი. თანხის ჩარიცხვისთანავე კომპენსაციის ნაწილი შესრულებულად ითვლება.
მესამე ეტაპი იწყება, თუ აუცილებელია საქმის გადასინჯვა. იურისტი ამზადებს განცხადებას და ევროპული სასამართლოს გადაწყვეტილების ოფიციალურ თარგმანთან ერთად შეაქვს საქართველოს უზენაეს სასამართლოში (ან სააპელაციო სასამართლოში, დავის სპეციფიკიდან გამომდინარე). მეოთხე ეტაპზე ეროვნული სასამართლო ამოწმებს განცხადების დასაშვებობას. მეხუთე ეტაპზე სასამართლო აუქმებს ძველ, უკანონო გადაწყვეტილებას და აბრუნებს საქმეს ხელახალ განხილვაზე. მეექვსე და საბოლოო ეტაპია ახალი სასამართლო პროცესის წარმოება და კლიენტისთვის სამართლიანი ეროვნული გადაწყვეტილების მოპოვება.
რატომ უნდა გამოიყენოთ legal.ge სპეციალისტის მოსაძებნად
სტრასბურგის სასამართლოს გადაწყვეტილების აღსრულება უკიდურესად სპეციფიკური სფეროა. ადვოკატს, რომელიც ამ პროცესს უძღვება, უნდა ესმოდეს ევროპული კონვენციის პრეცედენტული სამართალი და იცოდეს, როგორ აიძულოს ეროვნული სასამართლოები, სრულად გაიზიარონ ევროპული სასამართლოს მითითებები. საქმის წარმოების განახლების ვადის გაშვება ან არასწორად დასაბუთებული შუამდგომლობა ნიშნავს სტრასბურგში წლების განმავლობაში ნაბრძოლევი შედეგის დაკარგვას.
პლატფორმა legal.ge არის სანდო სივრცე, სადაც შეგიძლიათ მოიძიოთ ადამიანის უფლებათა დაცვისა და სტრატეგიული სამართალწარმოების საუკეთესო ექსპერტები საქართველოში. ჩვენს კატალოგში წარმოდგენილ იურისტებს აქვთ ევროპულ სასამართლოსთან და ეროვნულ ინსტანციებთან მუშაობის უნიკალური გამოცდილება. legal.ge-ზე შერჩეული პროფესიონალი უზრუნველყოფს, რომ სახელმწიფომ სრულად შეასრულოს თავისი ვალდებულებები, დროულად მიიღოთ კუთვნილი კომპენსაცია და აღიდგინოთ შელახული უფლებები ეროვნულ დონეზე.
განახლდა: ...