არბიტრთა რაოდენობა და დანიშვნის წესი მხარეთა შეთანხმებით
არბიტრის შერჩევა საარბიტრაჟო დათქმის ერთ-ერთი ყველაზე პრაქტიკული ნაწილია, რადგან სწორედ აქ იწყება დავის განხილვის მთელი არქიტექტურა. არბიტრაჟის შესახებ საქართველოს კანონის მუხლი 10 წესრიგს აწესებს: არბიტრაჟი შედგება ერთი ან რამდენიმე არბიტრისაგან. არბიტრთა რაოდენობას და მათი დანიშვნის წესს განსაზღვრავენ მხარეები, და მხარეები ნიშნავენ თანაბარი რაოდენობის არბიტრებს, თუ მხარეთა შეთანხმებით სხვა რამ არ არის გათვალისწინებული. ეს ტალისმანი საშუალებას აძლევს მხარეებს დათქმაში ზუსტად დაწერონ, ვინ და როგორ ნიშნავს არბიტრს.
თუ საარბიტრაჟო შეთანხმებით არბიტრთა რაოდენობა ლუწი რიცხვით განისაზღვრება, უკვე დანიშნული არბიტრები ვალდებული არიან დანიშვნიდან 10 დღის ვადაში დანიშნონ კიდევ ერთი არბიტრი, თუ მხარეთა შეთანხმებით სხვა რამ არ არის გათვალისწინებული. ხოლო თუ არბიტრთა რაოდენობა მხარეთა შეთანხმებით არ იქნება განსაზღვრული, არბიტრაჟი უნდა შეიქმნას სამი არბიტრის შემადგენლობით. ამულივი ნორმა ხშირად გამორიცხავს ვიწრო ადგილებს: დათქმა სადაც რაოდენობა არ წერია, სამ არბიტრს ნიშნავს.
დანიშვნის პროცედურა და სასამართლოს როლი
მუხლი 11 იწყება ფუნდამენტური წესით: დაუშვებელია პირის არბიტრად დანიშვნა მისი თანხმობის გარეშე, და არბიტრობაზე თანხმობა პირმა უნდა განაცხადოს წერილობით. არბიტრის, არბიტრების და არბიტრაჟის თავმჯდომარის დანიშვნის პროცედურა დგინდება მხარეთა შეთანხმებით. შეთანხმების არარსებობისას ან შეთანხმებული პროცედურის განხორციელების შეუძლებლობისას მუშაობს ამულივი მექანიზმი: სამი არბიტრისაგან შემდგარი არბიტრაჟის შემთხვევაში თითოეული მხარე ნიშნავს ერთ არბიტრს, და ამ წესით დანიშნული ორი არბიტრი ნიშნავს თავმჯდომარეს. თუ ერთ-ერთი მხარე არ დანიშნავს არბიტრს მეორე მხარის მოთხოვნის მიღებიდან 30 დღის ვადაში, ან ორი არბიტრი მათი დანიშვნიდან 30 დღის ვადაში ვერ შეთანხმდება მესამე არბიტრის დანიშვნაზე, ერთ-ერთი მხარის მოთხოვნის საფუძველზე არბიტრს ნიშნავს სასამართლო განცხადების წარმოებაში მიღებიდან 30 დღის ვადაში. ერთი არბიტრისაგან შემდგარი არბიტრაჟის შემთხვევაში, თუ მხარეები ვერ შეთანხმდებიან, არბიტრს იმავე წესით სასამართლო ნიშნავს. სასამართლოს ეს გადაწყვეტილება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.
იგივე მუხლი აწესრიგებს კანდიდატის გამჭვირვალობას და შეზღუდვებს: პირი, რომელიც უნდა დაინიშნოს არბიტრად, ვალდებულია მოვალეობის შესრულების დაწყებამდე მხარეების ან არბიტრაჟის მოთხოვნის შემთხვევაში წარუდგინოს წერილობითი ინფორმაცია განათლებისა და არბიტრად მუშაობის გამოცდილების შესახებ, თუ ასეთი არსებობს. სასამართლომ ან სხვა დაწესებულებამ, რომელიც ნიშნავს არბიტრს, უნდა გაითვალისწინოს მხარეთა მიერ შეთანხმებული საკვალიფიკაციო მოთხოვნები დამოუკიდებელი და მიუკერძოებელი არბიტრის დანიშვნის უზრუნველსაყოფად. დაუშვებელია პირზე აკრძალვის დადება არბიტრად დანიშვნაზე, გარდა იმ შემთხვევებისა, როცა იგი არის შეზღუდულქმედუნარიანი ან მხარდაჭერის მიმღები, თუ სასამართლოს გადაწყვეტილებით სხვა რამ არ არის განსაზღვრული; სახელმწიფო მოსამსახურე, სახელმწიფო-პოლიტიკური ან პოლიტიკური თანამდებობის პირი ან საჯარო მოსამსახურე; მსჯავრდებული დანაშაულის ჩადენისათვის, რომელსაც მოხსნილი ან გაქარწყლებული არ აქვს ნასამართლობა; ან იყო მედიატორი იმავე საქმეზე ან ამ საქმესთან არსებითად დაკავშირებულ სხვა საქმეზე.